I SA/Gl 219/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Prawomocnym postanowieniem z dnia 18 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zwolnił A.H. od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę [...] zł, a w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. W dniu 31 października 2007 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął kompletny druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym A.H. zwróciła się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podkreśliła, że jej sytuacja życiowa jest bardzo trudna. W chwili obecnej utrzymuje się wyłącznie z renty w kwocie [...] zł. Nie posiada wolnych środków pieniężnych ani majątku "za wyjątkiem mieszkania w D. o pow. 67 m², w którym mieszka wraz z synem J.H. oraz córką I.H. i jej niepełnosprawnym synem. Z renty A.H. utrzymuje siebie, syna J.H., I.H. wraz z jej synem." Wnioskująca odnotowała nadto, iż jej córka nie jest w stanie podjąć pracy albowiem jej syn wymaga opieki i rehabilitacji. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że A.H. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z w/w osobami. Wnioskująca nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych o wartości przekraczającej [...] euro. Własność A.H. stanowi mieszkanie o pow. 67 m². Z kolei J.H. jest właścicielem garażu. Dochód tego gospodarstwa stanowi równowartość przywołanej wyżej renty. Pismem z dnia 3 grudnia 2007 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika strony do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych oraz złożenie dodatkowych wyjaśnień. Wezwanie uznano za doręczone w dniu 4 grudnia 2007 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru zamieszczonego w aktach sprawy. Odpowiadając na w/w wezwanie pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, co następuje (vide pismo z dnia 13 grudnia 2007 r.). Średnia kwota miesięcznie przeznaczana na utrzymanie mieszkania należącego do A.H. wynosi [...] zł oraz ok. [...] zł – na utrzymanie nieruchomości należącej do I.H. Obecnie we wspólnym gospodarstwie domowym z A.H. pozostają J.H. oraz I.H. wraz z synem A. Aktualne zobowiązania skarżącej z tytułu zaciągniętych umów kredytowych stanowią łącznie kwotę [...] zł, a suma miesięcznych rat – [...] zł. J.H. również zwiększył swoje zobowiązanie kredytowe i zaciągnął kredyt konsolidacyjny na kwotę [...] zł. Rata kredytu stanowi kwotę [...] zł. Z treści pisma z dnia 13 grudnia 2007 r. wynika nadto, że A. oraz J.H. większość czasu spędzają u I.H., gdzie wspólnie zamieszkują i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W mieszkaniu przy ul. [...] nie korzystają z mediów, a opłaty dotyczą tylko opłat stałych i czynszu. Garaż należący do J.H. jest jeszcze w trakcie budowy. Z kolei I.H. w dalszym ciągu posiada tytuł prawny do domu o pow. 130 m². Córka skarżącej otrzymuje nadal świadczenie alimentacyjne na rzecz jej syna w wysokości [...] zł miesięcznie. Jest to jej jedyne źródło dochodów. I.H. spłaca zobowiązania kredytowe w miesięcznej racie wynoszącej [...] zł. Do pisma z dnia 13 grudnia 2007 r. załączono szereg dokumentów źródłowych, w tym wyciągi z rachunków bankowych skarżącej i pozostałych domowników (wszystkie załączniki zamieszczono w aktach sprawy o sygn. I SA/Gl 217/07). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Na wstępie rozważań przyszło zwrócić uwagę, że na wcześniejszym etapie niniejszego postępowania sądowego Sąd uznał, iż skarżąca jest w stanie partycypować w jego kosztach do kwoty [...] zł, oraz że postanowienie podjęte w tym przedmiocie do chwili obecnej zachowało swą prawną moc. Zgodnie bowiem z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zmiana ta w przypadku postępowania w przedmiocie prawa pomocy musi być istotna. Instytucja prawa pomocy stanowi wszak gwarancję przysługującego stronie m. in. na mocy art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu – nie może być zaś mowy o realizacji tego prawa, gdy sytuacja majątkowa strony w trakcie jednego postępowania jest oceniana odmiennie niż uprzednio i na niekorzyść tylko z uwagi na fakt, iż zmieniła się ona w jakimkolwiek stopniu, choćby nieznacznym. Byłoby to zresztą nie do pogodzenia z zasadą zaufania do organów państwa oraz stabilności orzeczeń sądowych. Należało zatem w tym miejscu odnotować, że sytuacja finansowa skarżącej nie tylko się nie pogorszyła, lecz nawet uległa zdecydowanej poprawie. W części analitycznej niniejszego orzeczenia, w pierwszej kolejności, wytknąć trzeba stronie skarżącej, że we wniosku zatajono, iż J.H. w dalszym ciągu otrzymuje dochody z tytułu wynagrodzenia. Niewątpliwie bowiem świadomość tego faktu miał nawet pełnomocnik skarżącej, który poświadczał za zgodność dokumenty źródłowe nadesłane przy piśmie z dnia 13 grudnia 2007 r. W tych ramach należało zwrócić uwagę na historię rachunku bieżącego J.H. w banku A., w szczególności na transakcje uznaniowe, w tym: dokonaną w dniu 27 września 2007 r. na kwotę [...] zł (tytuł "wynagrodzenie za 9.2007" oraz dokonaną w dniu 29 listopada 2007 r. na kwotę [...] zł (tytuł "wynagrodzenie za 11.2007"). Uwzględnienie tego faktu przemawia zaś, zdaniem rozpoznającego wniosek, na rzecz konkluzji, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być uwzględniony. W ramach gospodarstwa domowego skarżącej uzyskiwane są bowiem dochody w stosunkowo znacznej wysokości, oscylującej wokół sumy [...] zł (składają się na nie następujące kwoty: [...] zł (renta skarżącej), [...] zł (wynagrodzenie jej syna – średnia z w/w dwóch kwot wynikających z odpisu wyciągu z jego rachunku bankowego), [...] zł (świadczenie alimentacyjne na rzecz syna I.H.), [...] (świadczenie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wypłacane na rzecz I.H.). Suma ta powinna wystarczyć nie tylko na pokrycie wszelkich wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (około [...] zł – wydatki ponoszone przez I.H. w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, obliczone na podstawie przedłożonych odpisów faktur i rachunków i około [...] zł – wydatki ponoszone prze A.H. na utrzymanie mieszkania) oraz z leczeniem wnuka skarżącej, ale także na wygospodarowanie stosownych środków na cele postępowania sądowego. Nie można wszak tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. obowiązek uiszczenia kosztów sądowych limitowany jest granicami koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Nie wszystkie jednak wydatki ponoszone przez skarżącą można uznać za konieczne. Analiza historii operacji bankowych dokonanych na rachunku skarżącej pozwoliła stwierdzić, że A.H. relatywnie spore środki pieniężne przeznacza na dobra o charakterze konsumpcyjnym, co negatywnie należało ocenić przez pryzmat niniejszego wpadkowego postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem uznać, że wydatki poniesione w okresie od 15 października 2007 r. do 10 grudnia 2007 r. w kwocie [...] zł (transakcje kartą płatniczą w sklepach m.in. [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]) noszą znamiona wydatków niezbędnych w granicach koniecznego utrzymania. Godzi się przy tym zauważyć, iż dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, nie będących niezbędnymi dla jej utrzymania (patrz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 14 października 2005 r., sygn. akt II SA/Gd 618/05, LEX nr 235275). Należało zwrócić zatem uwagę skarżącej na fakt, iż w chwili obecnej koszty niniejszego postępowania sądowego, którymi może ewentualnie zostać obciążana to kwota [...] zł, tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Mając na uwadze poczynione wyżej spostrzeżenia, rozpoznający wniosek uznał, że skarżąca będzie w stanie partycypować w kosztach sądowych w niniejszym postępowaniu. Z tych względów brak jest podstaw do tego aby zmienić stanowisko przyjęte w postanowieniu Sądu z dnia 18 czerwca 2007 r., na mocy którego prawomocnie odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.