I SA/Gl 237/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, del. Sędzia SO Paweł Kornacki (spr.),, Sędzia WSA Bożena Suleja, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2013 r. sprawy ze skargi Z.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Wnioskiem z dnia 25 lipca 2012 r. Z.B. (obecnie skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. (dalej: ZUS albo Zakład) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wniosek motywował trudną sytuacją materialną. Dodał, że od roku 2006 nie prowadzi działalności gospodarczej. Jako podstawę żądania wskazał art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 3 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585, ze zm. – dalej: u.s.u.s.). Zakład, żądając od wnioskodawcy stosownych dokumentów oraz zwracając się do innych instytucji państwowych, pozyskał dane, z których wynikają następujące okoliczności. Skarżący od 1 stycznia 1999 r. prowadził działalność gospodarczą. Została wykreślona z ewidencji 10 sierpnia 2006 r. Był czterokrotnie zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z. (dalej: PUP), jako osoba bezrobotna. Na przestrzeni wszystkich rejestracji nie przedkładano mu ofert pracy. Niemniej, w dniu 14 sierpnia 2012 r. (data sporządzania pisma przez PUP) urząd dysponował czterema ofertami pracy dla skarżącego. Wnioskodawca nie miał prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Z zeznań podatkowych wynika, że w roku 2009 osiągnął dochód w wysokości 233,60 zł, w roku 2010 w wysokości 2.228 zł, a w roku 2011 w kwocie 507,70 zł. W gospodarstwie domowym skarżący pozostawał razem z żoną oraz dwiema córkami. Żona przebywała na urlopie wychowawczym. Według oświadczenia skarżącego, na członka rodziny przypadał miesięcznie dochód około 300 zł. Skarżący korzystał z pomocy rodziny. Żona skarżącego korzystała z zasiłków rodzinnych - na dziecko do 5 lat, na dziecko w wieku 5-18 lat, z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (jednorazowo w kwocie 100 zł.) oraz z dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Żonie skarżącego w październiku 2012 r. przyznano zasiłek okresowy w kwocie 552,98 zł. Stałe wydatki w gospodarstwie domowym miesięcznie, według oświadczenia skarżącego, wynosiły około 820 zł (opłata mediów, internetu). Skarżący posiadał zobowiązanie wobec A w kwocie około 6000 zł. Z odpisów zupełnych księgi wieczystej nr [...], na dzień 22 czerwca 2012 r. oraz 24 września 2012 r. wynika, że skarżący był współwłaścicielem nieruchomości w 2/12 części (wspólność małżeńska), która stanowi działkę w M. (droga), nr ewidencyjny [...], o powierzchni [...] ha. Komornik Sądowy Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w Z. postanowieniem z dnia [...], sygnatura [...], umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z wniosku ZUS przeciwko skarżącemu, wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. W uzasadnieniu podał, że wierzyciel wystąpił o egzekucję świadczenia pieniężnego w kwocie 18.937,69 zł. Egzekucja okazała się bezskuteczna ponieważ dłużnik prowadził działalność gospodarczą w budynku, który był własnością jego rodziców, działalność gospodarcza od ponad roku przynosiła straty, dłużnik nie posiadał majątku nieruchomego, zamieszkiwał wraz z rodziną w domu będącym własnością rodziców dłużnika, a wszystkie cenniejsze ruchomości także należały do rodziców dłużnika. Dłużnik posiadał samochód Fiat CC, który został zabezpieczony przez prokuraturę, nie posiadał papierów wartościowych, egzekucja z rachunków bankowych oraz wierzytelności dłużnika również była bezskuteczna. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w M. złożył do Sądu Rejonowego w M., datowany na dzień 13 czerwca 2012 r. wniosek o dokonanie wpisu "o wszczęciu egzekucji z ½ części nieruchomości", opisanej w księdze wieczystej nr KW [...], na rzecz I.B. (personalia tożsame z danymi żony skarżącego). Jako wartość przedmiotu żądania we wniosku wskazano kwotę 8.057,55 zł, plus dalsze odsetki ustawowe. Skarżący i jego żona, aktem notarialnym z dnia 4 sierpnia 2003 r. wyłączyli ustawową wspólność majątkową i ustanowili ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. W świetle powyższego, ZUS w dniu 28 września 2012 r., działając na podstawie art. 83 ust. 1 w zw. z art. 30 i 123 u.s.u.s., art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm. – dalej: k.p.a.), wydał decyzję nr [...], którą umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek, obejmującego należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych (pracowników), tj. w zakresie dotyczącym składek na: 1. ubezpieczenia społeczne – za okres od maja 2004 r. do lutego 2006 r. – należność główna w kwocie 10.911,41 zł.; 2. ubezpieczenia zdrowotne – za okres od maja 2004 r. do lutego 2006 r. – należność główna w kwocie 3.721,62 zł. W uzasadnieniu Zakład podał, że "z zestawienia zaległych składek płatnika" wynika, że część z nich (wyżej wskazana) jest finansowana przez ubezpieczonych (pracowników). Zatem, stosownie do art. 30 u.s.u.s. wykluczone jest umorzenie należności z tego tytułu. W tym samym dniu ZUS wydał drugą decyzję, noszącą nr [...], w której odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika. Jednakże, ten zakres sprawy jest przedmiotem innego postępowania sądowoadministracyjnego (I SA/Gl 141/13), zatem w tym miejscu należy go pominąć. Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie decyzji nr [...], podniósł, że organ nie wziął pod uwagę stanu zdrowia skarżącego. Na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy, działając na podstawie art. 83 ust. 4 w zw. z art. 32 u.s.u.s. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., ZUS decyzją z dnia [...], nr [...], postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...], nr [...]. W uzasadnieniu podtrzymano stanowisko, że art. 30 u.s.u.s. wyłącza możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (i zdrowotne w zw. z art. 32 u.s.u.s.) gdy chodzi o składki finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Na decyzję wydaną przez ZUS po ponownym rozpoznaniu sprawy w dniu [...], nr [...], Z.B. wniósł skargę. Zarzucił błędne ustalenia faktyczne, twierdząc, iż jest współwłaścicielem nieruchomości nie w 2/12, lecz tylko w 1/12 części i jego udział został już zajęty przez komornika sądowego na wniosek wierzyciela. Poza tym, żona skarżącego w dalszym ciągu pozostaje na urlopie wychowawczym. Skarżący, podjął szkolenie w okresie zarejestrowania w PUP, lecz mimo tego nie znalazł zatrudnienia. Do skargi dołączył dokumenty wskazujące na wysokość bieżących opłat oraz zaległości. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego poparł skargę, uznając ją za uzasadnioną złą sytuacją osobistą i materialną zobowiązanego oraz stwierdzoną nieskutecznością egzekucji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Przy czym, wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji administracyjnej może nastąpić tylko, jeśli: a) zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób wyżej wskazany, determinuje oddalenie skargi (art. 151 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w zakreślonych wyżej granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z regulacjami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Należy podkreślić, że niniejszej sprawie, kontrolowaną przez Sąd decyzją, jest rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia należności, a nie decyzja merytoryczna w przedmiocie umorzenia należności. Rozróżnienie to ma fundamentalne znaczenie dla wyniku tej sprawy sądowoadministracyjnej, gdyż z treści skargi wynika, że skarżący go nie zauważa i powołuje się na okoliczności, które badane są przy merytorycznym rozpoznaniu wniosku (umorzeniu albo odmowie umorzenia należności). Decyzja poprzedzająca decyzję zaskarżoną (wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) została oparta na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 30 u.s.u.s. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Przyczyny bezprzedmiotowości mogą leżeć zarówno po stronie podmiotu, jak i przedmiotu postępowania. W rozpoznanej sprawie mamy do czynienia z bezprzedmiotowością ze względu na przyczyny przedmiotowe spowodowane jednoznacznym (oczywistym) brakiem podstaw prawnych do rozstrzygnięcia wniosku Z.B. o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami. Stosownie bowiem do brzmienia art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 tej ustawy, które to właśnie stanowią podstawę do umarzania należności z tytułu składek, rozkładania ich na raty i odraczania terminu ich płatności. Z powyższego wynika zatem, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami, ustawodawca w ogóle nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego. W tym zakresie sprawy Zakład zobowiązany był więc do umorzenia postępowania, zaś wydając – po ponownym rozpatrzeniu sprawy – decyzję utrzymującą w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji, postąpił prawidłowo. Mając na względzie przedstawione okoliczności, stwierdzić należy, że nie są zasadne zarzuty zawarte w skardze. W tej sprawie organ nie mógł w ogóle badać, czy zaistniały przesłanki umorzenia spornych należności z tytułu składek wobec ZUS. Dlatego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.