I SA/Gl 24/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 8 stycznia 2018 r. w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych na poczet zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym za 2003 r. z tytułu odpłatnego zbycia działki postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 8 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił zażalenie W. S. na postanowienie tego Sądu z dnia 13 listopada 2017 r., akcentując, że wniósł on rzeczone zażalenie nie będąc stroną w tym postępowaniu. Sąd stwierdził, że zażalenie jest niedopuszczalne albowiem zostało wniesione przez osobę nieuprawnioną. Pismem procesowym z dnia 23 stycznia 2018 r. W. S., akcentując, że działa w imieniu własnym, wniósł zażalenie na ww. orzeczenie z 8 stycznia 2018 r. Zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału I z dnia 29 stycznia 2018 r. zobowiązano W. S. do uzupełnienia braków formalnych ww. środka odwoławczego oraz do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł. W reakcji na wezwanie do uiszczenia rzeczonej opłaty, W. S. wystąpił do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od obowiązku jej uiszczenia (patrz pismo procesowe z dnia 12 lutego 2018 r.). W dalszej kolejności wniosek ów został uzupełniony i ostatecznie złożony na urzędowym formularzu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (patrz druk PPF z dnia 13 marca 2018 r.), wnioskodawca zeznał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz żoną. Żadne z nich nie posiada majątku, a ich łączny dochód stanowi kwotę 2.900,00 zł. Wnioskodawca zaakcentował końcowo, że stałe wydatki wynoszą dokładnie tyle samo, co dochód jednego z małżonków, a więc 1.450,00 zł. W wyniku analizy treści ww. oświadczenia, pismem z dnia 22 marca 2018 r., referendarz sądowy zobowiązał ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych (pkt I wezwania). W wezwaniu pouczono m.in., że niezastosowanie do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Niezależnie od ww. wezwania zobowiązano nadto wnioskodawcę do oznaczenia – w terminie 7 dni - zakresu wniosku pod rygorem przyjęcia, że intencją wnioskodawcy jest uzyskanie zwolnienia od wpisu sądowego do zażalenia (pkt II wezwania). Wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 28 marca 2018 r. i do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Wniosek W. S. nie może zostać uwzględniony. W pierwszej kolejności należało odnotować, że wobec braku reakcji wnioskodawcy na wezwanie z 22 marca 2018 r., konsekwencją rygoru przyjętego w pkt II tamtego wezwania jest uznanie, że W. S. wystąpił w druku PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia. Trzeba także zaznaczyć w tym miejscu, że W. S., co zresztą sygnalizowano już wielokrotnie w sprawie ze skargi A. S., nie jest stroną tego postępowania, a jedynie pełnomocnikiem strony skarżącej. Jednakże kwalifikacja zażalenia z dnia 23 stycznia 2018 r., a w dalszej kolejności zobligowanie W. S. do usunięcia braków formalnych tego środka odwoławczego, a przede wszystkim do uiszczenia należnego wpisu, stało się pośrednio przyczyną, dla której W. S. został stroną niniejszego wpadkowego postępowania w ramach wniesionego przez siebie zażalenia, a sam wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłankę omówioną w dalszej części uzasadnienia. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadziło się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do brzmienia tego przepisu, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Instytucja "prawa pomocy" stanowi bowiem odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony. W tym celu strona zobligowana jest przedstawić referendarzowi sądowemu nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Z tych też powodów złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ze świadomością odpowiedzialności karnej płynącej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego nie oznacza samo przez się, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie automatycznie uwzględniony. Uzasadnione stało się zatem zastosowanie w niniejszym przypadku dodatkowego wezwania wnioskodawcy w trybie art. 255 P.p.s.a. Przepis ten ustanawia bowiem obowiązek strony do uzupełnienia wniosku w przypadku, kiedy okoliczności w nim wskazane nie okażą się zdaniem referendarza sądowego wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. za uprawdopodobnione. Oznacza to, że w przypadku, gdyby referendarz sądowy powziął wątpliwości, co do rzetelności oświadczeń strony, to powinien przeprowadzić postępowanie uzupełniające, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Brak podjęcia przez niego stosownych działań, wynikających z dyspozycji art. 255 omawianej ustawy, w sytuacji wyżej opisanej, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem. Z drugiej strony, uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszym przypadku, wszak wnioskodawca został wezwany w trybie art. 255 P.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie to zostało jednakże zignorowane. W tym stanie rzeczy wniosek W. S. nie mógł zostać uwzględniony, albowiem nie wykazał on, że zachodzi w tym przypadku przesłanka płynąca z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Konieczność wyjaśnienia sygnalizowanych wyżej zagadnień, jak i zgromadzenia dokumentacji źródłowej wynika także z tego, że zażalenie wnioskodawcy jest objęte wpisem stałym w kwocie 100 zł, co stanowi zaledwie 3,44 % budżetu gospodarstwa domowego, którym on dysponuje. Co znamienne, wnioskodawca i jego żona zwracali się już wcześniej do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy w innych sprawach. Wnioski te każdorazowo załatwiano odmownie z powodów zaistniałych także w niniejszym przypadku. Procedura zastosowana przez sąd pierwszej instancji była zaś przedmiotem weryfikacji przez sąd kasacyjny (przykładowo w ramach postanowienia z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie II FZ 135/13; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.