I SA/Gl 250/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Pismem procesowym z dnia 26 października 2008 r. H. M. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o przydzielenie mu adwokata w celu wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z dnia 9 września 2008 r., mocą którego oddalono skargę H. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...]. Należy w tym miejscu zaakcentować, że zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję organu I instancji ustalającą wysokość podatku od spadków i darowizn w kwocie [...] zł. W dniu 11 listopada 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) – w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego - do Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W motywach wniosku skarżący odwołał się do merytorycznych aspektów sprawy z jego skargi. W ramach oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, skarżący odnotował, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. H. M. – zgodnie z oświadczeniem – nie posiada jakiegokolwiek majątku. Jedynym jego dochodem jest świadczenie z tytułu renty w kwocie [...] zł. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt administracyjnych sprawy, pismem z dnia 14 listopada 2008 r., wezwano H. M. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności: "1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektr., woda, telefon, telewizja satelitarna, opał itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają aktualnie miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; wskazanie w jakim stopniu do ponoszenia tych opłat przyczyniają się ewentualnie inne osoby (np. syn); w przypadku występowania jakichkolwiek zaległości z tytułu ww. opłat należy przedłożyć na tę okoliczność stosowne zaświadczenie, 2) wskazanie tytułu prawnego (umowa dożywocia, najmu, współwłasność itp.), na podstawie którego skarżący zajmuje budynek mieszkalny położony w S. przy ul. [...], 3) złożenie wyjaśnień dotyczących ewentualnie udzielanej skarżącemu pomocy społecznej; wyjaśnienia te winny być poparte stosowną dokumentacją, tj. za pomocą decyzji właściwego ośrodka pomocy społecznej, 4) nadesłanie dokumentu wskazującego wysokość aktualnie otrzymywanego świadczenia rentowego, 5) złożenie wyjaśnień dotyczących samochodu osobowego widocznego na zdjęciach (zaparkowany pod wiatą) wykonanych w dniu 10 listopada 2007 r. (źródło: operat szacunkowy z dnia 15 listopada 2007 r.) na terenie nieruchomości wskazanej w pkt 2 niniejszego wezwania; jeśli pojazd ten jest użytkowany przez skarżącego to należy oszacować miesięczne koszty jego utrzymania, w tym koszty paliwa, ubezpieczenie itp., 6) z aktu notarialnego sporządzonego w dniu 23 marca 2004 r. wynika, że skarżący był wówczas żonaty. W oparciu o tę okoliczność należy wyjaśnić czy małżeństwo skarżącego zostało w jakikolwiek sposób rozwiązane, 7) nadesłanie deklaracji podatkowej podatku dochodowego za rok 2007." W cytowanym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie do jego treści w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej także w skrócie: P.p.s.a. Pismem procesowym z dnia 26 listopada 2008 r., zatytułowanym "skarga", skierowanym do Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, H. M. wniósł o "uchylenie" wezwania referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2008 r. W uzasadnieniu tego żądania skarżący przytoczył obraźliwie sformułowania pod adresem pracowników Sądu. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie np. adwokata – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Przepis ten nakłada na Sąd (referendarza sądowego) obowiązek zbadania zasadności wniosku strony w dwóch aspektach: przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych spoczywających na stronie w ramach jej udziału w postępowaniu oraz jej (rzeczywistych) możliwości finansowych. Art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 [za:] postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II FZ 344/08, niepubl.). Zgodnie więc z treścią art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Należy podkreślić, że zastosowanie w tej sprawie art. 255 P.p.s.a. było nieodzowne. W toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bardzo istotną rolę odgrywają wszak trzy wartości liczbowe określające, po pierwsze wysokość koszów sądowych, do których wnioskujący jest zobowiązany, po wtóre - jego możliwości zarobkowe i po trzecie - wysokość stałych niezbędnych kosztów utrzymania. Brak któregokolwiek z tych czynników może uniemożliwić dokonanie wszechstronnej i rzetelnej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyszło zatem zauważyć, że skarżący nie wskazał na potrzebę rozpoznania wniosku jakichkolwiek danych liczbowych określających wysokość ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków, w tym dotyczących zajmowanej nieruchomości. W tych ramach wypada zaakcentować, że ze zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego nie wynika tytuł prawny skarżącego do zajmowanej przez niego nieruchomości. Reasumując, skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z Sądem, ponieważ w konsekwencji nie zareagował na wezwanie do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącego, co więcej może wzmocnić wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Trzeba podkreślić, że w rozpatrywanym stanie faktycznym dokładne wyjaśnienie wszelkich, nawet drugorzędnych okoliczności ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia ze względu na niewielką sumę kosztów sądowych tego postępowania, które nota bene wielokrotnie przewyższają wartość przedmiotu sporu w tej sprawie. Akcentowana wyżej bierna postawa skarżącego nie pozwala w konsekwencji uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Jedynie na marginesie należało zauważyć, że subiektywna ocena własnej kondycji finansowej, a przy tym obraźliwe sformułowania kierowane pod adresem pracowników Sądu, nie mogą mieć wpływu na zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wypada zwrócić uwagę skarżącego, że instytucja ta jest wyjątkiem od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości. Z tych względów zastosowanie tej instytucji doznaje ograniczeń, które w ramach postępowania sądowoadminsitracyjnego mają charakter ekonomiczny. Z kolei instrumenty proceduralne takie jak art. 255 P.p.s.a. pozwalają na weryfikację oświadczeń składanych przez wnioskujących, co zapewnia obiektywne limitowanie dobrodziejstwa procesowego, jakim niewątpliwie jest przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.