I SA/Gl 256/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. wskutek sformułowanego w skardze wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od części kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego pełnomocnik skarżącej J. K. sformułował wniosek o zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 1.877 zł. Żądanie to zostało następnie przedstawione przez skarżącą na urzędowym formularzu. Jako okoliczności determinujące złożenie wniosku skarżąca podała ciężką sytuację materialną, niską emeryturę i wysokie koszty leczenia powodowane bardzo złym stanem jej zdrowia. Oznajmiła, że z mężem, z którym mieszka, nie mają żadnego majątku poza nieruchomością rolną, a utrzymują się jedynie ze świadczenia emerytalnego, którego wysokość wynosi 800 zł netto (w przypadku skarżącej) i 980 zł netto (jej męża). Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia tych danych poprzez udokumentowanie aktualnych wydatków jej budżetu domowego i wpływów wszystkich osób tworzących z nią wspólne gospodarstwo domowe, odpisów ich zeznań podatkowych za ubiegły rok i wyciągów z rachunków bankowych, jakie posiadają, a także przedstawienie tytułu prawnego, na którego podstawie skarżąca ponosi koszty utrzymania nieruchomości przez nią zamieszkanej. Referendarz sądowy zaznaczył przy tym, że niezastosowanie się do wezwania w wyznaczonym terminie siedmiodniowym może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Wezwanie to doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 4 maja 2015 r. W dniu 11 maja 2015 r. pełnomocnik skarżącej złożył pismo datowane na 7 maja 2015 r., w którym wystąpił o przedłużenie terminu do wykonania powyższego wezwania. Jak wskazał, obecny stan zdrowia skarżącej uniemożliwia mu skontaktowanie się z nią i zgromadzenie żądanej dokumentacji. Zarządzeniem z dnia 15 maja 2015 r. referendarz sądowy uwzględnił to żądanie i jednocześnie wyznaczył nowy siedmiodniowy termin do uzupełnienia danych wniosku. Po otrzymaniu w dniu 25 maja 2015 r. odpisu tego zarządzenia pełnomocnik skarżącej złożył pismo z dnia 1 czerwca 2015 r. zawierające wniosek o przedłużenie terminu. Na jego poparcie przedstawił tę samą argumentację, co uprzednio. W dniu 16 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, podkreślając, że poznanie sytuacji, w jakiej skarżąca się znajduje, nie było możliwe wobec niewykonania wezwania, które skierowano do jej pełnomocnika, natomiast zasadność przedłużenia – po raz kolejny – terminu do wykonania tego wezwania nie została przez tego pełnomocnika wykazana. Odpis tego postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 24 czerwca 2015 r. We wniesionym w dniu 1 lipca 2015 r. sprzeciwie pełnomocnik skarżącej zażądał zmiany tego postanowienia, które, jak podniósł, zostało wydane w oparciu o błędne ustalenie stanu faktycznego. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że mógł przekazać tylko te informacje, których udzieliła mu skarżąca. Wyraził też przekonanie, że referendarz sądowy powinien wezwać skarżącą do wyjaśnienia rozbieżności, jeśli takowe dostrzegł, a ponieważ tego nie uczynił, uznać należy, że nie wyjaśnił sytuacji skarżącej w stopniu uzasadniającym oddalenie wniosku. Poza tym – w ocenie pełnomocnika skarżącej – referendarz sądowy w żaden sposób nie ustosunkował się do wniosku z dnia 1 czerwca 2015 r. o przedłużenie terminu do uzupełnienia danych wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Odnosząc się w pierwszej kolejności do sformułowanego w sprzeciwie wniosku o zmianę zaskarżonego postanowienia, przytoczyć należy brzmienie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej w skrócie: p.p.s.a. Zawiera on bowiem wyjaśnienie przyczyny niemożności uwzględnienia takiego żądania, co jednakże nie stanowi przeszkody do zbadania, czy skarżąca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z tą regulacją w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wymaga jedynie dodania, że przepis ten ma zastosowanie w rozpatrywanym przypadku. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wtedy, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Trzeba mieć bowiem na względzie, że domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z powyższego to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przekonania oceniającego do uwzględnienia zasadności zgłoszonego żądania. Zarazem nie ulega wątpliwości, że pozytywna weryfikacja tego wniosku nie jest możliwa bez uprzedniego poznania sytuacji, w jakiej wnioskodawca się znajduje, a w szczególności jego zdolności płatniczej. Do realizacji tego celu niezbędne jest więc zrekonstruowanie budżetu domowego wnioskodawcy, na który bez wątpienia wpływ mają także dochody i wydatki pozostałych osób z nim mieszkających. Istotne jest bowiem ustalenie, jakie środki wnioskodawca i jego rodzina łącznie posiadają, a także jakie wydatki ponoszą, prowadząc – wspólne wszak – gospodarstwo domowe. Dopiero wówczas, uwzględniając udział wnioskodawcy w kształtowaniu tego budżetu, można stwierdzić, jakimi środkami dysponuje i ocenić, czy pozwalają one na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i rodziny. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca nie przedstawiła materiałów źródłowych, które kwestie te wyjaśniałyby w sposób zupełny lub przynajmniej wystarczający. Co więcej, uczyniła to pomimo świadomości mankamentów swojej prezentacji, na które zwrócono jej uwagę zarówno w wezwaniu do uzupełnienia danych rozpatrywanego wniosku, jak i w postanowieniu referendarza sądowego. Ani bowiem przy wykonaniu wezwania, ani następnie w sprzeciwie od postanowienia, nie wyjaśniła kwestii, które są istotne dla weryfikacji zasadności zgłoszonego żądania, w tym rzetelności oświadczeń powołanych na jego poparcie. Nie ma przy tym znaczenia, czy uczyniła to osobiście, czy przez pełnomocnika, którego przecież sama upoważniła. Istotne natomiast jest to, że jej postawa w przedstawionym zakresie sprawiła, iż poznanie rzeczywistej sytuacji, w jakiej się znajduje, jest wręcz niemożliwe, co stanowi przeszkodę do pozytywnej weryfikacji jej żądania. Zarazem podkreślenia wymaga, że podjęta przez pełnomocnika skarżącej próba usprawiedliwienia takiej bierności nie zasługuje na uwzględnienie wobec niewykazania zaistnienia okoliczności, która – jego zdaniem – miałaby przesądzić o zasadności dalszego przedłużenia niniejszego postępowania incydentalnego. Z przedstawionych względów należało odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy, co uczyniono na podstawie powołanego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.