I SA/Gl 264/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.P. – A w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem procesowym z dnia 9 listopada 2010 r., skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, J.P. wystąpił z wnioskiem o ustanowienie adwokata. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia wniosku w formie wyznaczonej przez art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwaną w skrócie: P.p.s.a., wnioskodawca nadesłał stosowny formularz wniosku (druk PPF z dnia 3 grudnia 2010 r.). W tych ramach rozszerzył zakres pierwotnego wniosku o "zwolnienie od kosztów sądowych". W motywach żądania J.P. podkreślił, że jest osobą "bezżenną, bezdzietną, bezdomną, bezrobotną, której jedynym dochodem jest emerytura zajęta w części przez ZUS, w pozostałej przez innych windykatorów". W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartym w rzeczonym druku, wnioskodawca zeznał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada jakichkolwiek składników majątku a jedynym stałym źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w kwocie 1.380,11 zł. Do wniosku dołączono pismo B S.A. z dnia 16 października 2009 r., z którego wynika, że zajęcie komornicze [...] rachunku bankowego J.P. zostało zakończone z dniem 11 września 2009 r. Z pisma ZUS Inspektoratu w C. z dnia 15 stycznia 2010 r. wynika, że na dzień jego sporządzenia świadczenie emerytalne skarżącego jest obciążone z tytułu zajęcia komorniczego [...] do kwoty 494,21 zł. Z nadesłanej nadto informacji ZUS o waloryzacji świadczenia emerytalnego wynika, że z tego tytułu do dyspozycji skarżącego, już po obciążeniach egzekucyjnych, stawia się kwotę 1.380,00 zł. W wyniku badania wniosku co do treści, wziąwszy przy tym pod uwagę dokumentację źródłową uwzględnioną w toku rozpoznania wniosku skarżącego w sprawie I SA/Gl 700/09, pismem z dnia 9 grudnia 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: 1) przedłożenie aktualnych wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, tj. wystawione po otrzymaniu niniejszego wezwania, zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 2) złożenie wyjaśnień, czy skarżący z dniem 1 stycznia 2010 r. dokonał wznowienia prowadzenia działalności gospodarczej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej należało nadesłać dokumentację księgową firmy (księgi rachunkowe, raport kasowy, ewidencję środków trwałych itd.) za ostatnie cztery miesiące; jeśli zaś działalność ta została wykreślona z ewidencji bądź ponownie ją zawieszono to należało nadesłać stosowne zaświadczenie na tę okoliczności; 3) nadesłanie zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy, w tym z tytułu wynagrodzenia w C. W przypadku rozwiązania stosunku zatrudnienia w tej jednostce należało tę okoliczność wykazać za pomocą kopii właściwych dokumentów; 4) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energia elektr., woda, telefon; dokumentów potwierdzających wysokość: podatku od nieruchomości, opłat czynszowych, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z gospodarstwem domowym, w którym skarżący zamieszkuje; w przypadku występowania jakichkolwiek zaległości z tytułu rzeczonych opłat należało tę okoliczność wyjaśnić za pomocą zaświadczeń właściwych podmiotów; 5) nadesłanie odpisu bądź kserokopii zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2009; 6) udokumentowanie wysokości aktualnie otrzymywanych świadczeń emerytalnych (za pomocą ostatniego "odcinka" tego świadczenia); 7) nadesłanie aktualnego, tj. wystawionego po odbiorze niniejszego wezwania, zaświadczenia właściwego komornika o zastosowanych wobec skarżącego środkach egzekucyjnych. W wezwaniu referendarza sądowego zakreślono siedmiodniowy termin i pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do treści wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W piśmie procesowym z dnia 23 grudnia 2010 r., nadesłanym w odpowiedzi na wskazane wyżej wezwanie, skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych kont bankowych ani lokat. Podniósł nadto, że z dniem 1 stycznia 2010 r. nie wznowił prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodnie z dalszą częścią oświadczenia J.P. "nie jest i nie był zatrudniony w C, gdzie pełni funkcję prezesa, fundatora i benefatora, ale nie beneficjenta." Skarżący zaakcentował ponownie w tej sprawie, że jest osobą bezdomną, co więcej, "nie prowadzi gospodarstwa domowego, stąd nie płaci żadnych rachunków, bo nigdzie nie zamieszkuje". Przy oświadczeniu skarżącego z dnia 23 grudnia 2010 r. nadesłano między innymi pismo B S.A., z którego wynika, że z dniem 18 października 2010 r. wypowiedziano skarżącemu umowę prowadzenia rachunku bankowego, zobowiązując go do spłaty zaległego zobowiązania. Z nadesłanego zaświadczenia Burmistrza Miasta W. z dnia 16 grudnia 2010 r. wynika, że skarżący z dniem 23 grudnia 2010 r. wznowił prowadzenie działalności gospodarczej pod firmą A. Z pisma ZUS Inspektoratu w C. z dnia 25 października 2010 r. wynika, że na dzień jego sporządzenia tamtejszy Inspektorat nie realizuje potrącenia zajęcia z dnia 21 września 2010 r. nadesłanego przez naczelnika urzędu skarbowego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Mając na uwadze wskazany przez skarżącego zakres jego wniosku należy tutaj odnotować, że przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata uzależnione jest od wykazania, że wnioskujący nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" (patrz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.) sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. II OZ 322/08). Podobny pogląd został wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. I GZ 147/08), gdzie stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy". Prezentowany w orzecznictwie pogląd co do ciężaru dowodu w kwestii przyznania pomocy prawnej jest także ugruntowany w doktrynie: "Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia - gdy wykaże - wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania" (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r., s. 694 i n.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy. Należy w tym miejscu podkreślić, że wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej powstały na gruncie zestawienia okoliczności, które skarżący deklaruje w niniejszym postępowaniu z dokumentacją źródłową nadesłaną przez niego w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 700/09. Trzeba tutaj zaakcentować, że na gruncie tamtej sprawy, co znalazło wyraz w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 listopada 2009 r., ustalono, że skarżący w latach 2007-2008 uzyskiwał dochody nie tylko w ramach prowadzonej działalności gospodarczej i z tytułu świadczeń emerytalnych, lecz także źródłem jego przysporzeń majątkowych była wykonywana przez skarżącego działalność osobista. Jeszcze w 2008 r. dochód ten wyniósł 65.025,00 zł. Obecnie skarżący, pomimo wezwania w tym zakresie, nie przedłożył kopii zeznania podatkowego za ubiegły rok, ani jakiegokolwiek zaświadczenia o dochodach, chociaż – jak sam podnosi – pełni funkcję prezesa w C. Nie bez znaczenia dla podjętego tutaj rozstrzygnięcia pozostaje deklarowana przez skarżącego okoliczność, iż nie prowadzi gospodarstwa domowego i w związku z tym nie płaci żadnych rachunków. Taki stan rzeczy skutkuje przyjęciem, że do o wyłącznej dyspozycji skarżącego pozostaje każdego miesiąca kwota w wysokości co najmniej [podkreślenie własne; patrz poprzedni akapit] równej świadczeniu emerytalnemu. Dodatkowo trzeba w tym miejscu podkreślić, że z dniem 23 grudnia 2010 r. skarżący wznowił prowadzenie działalności gospodarczej, co może przyczynić się do zwiększenia jego dochodów. Nie można zatem przyjąć, że skarżący nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sadowych. Jedynie na marginesie należy zaakcentować, że skarżący wielokrotnie zwracał się w postępowaniach sądowoadminstracyjnych o przyznanie prawa pomocy. Zdecydowaną większość jego wniosków rozstrzygano odmownie, a to z uwagi na bierną postawę skarżącego przy wykazywaniu okoliczności mających uzasadnić przedłożone Sądowi wnioski. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując zażalenie J.P. na postanowienie Sądu I instancji w przedmiocie prawa pomoc, zauważył, że sytuacja majątkowa strony nie może być odpowiednio zweryfikowana, gdyż strona uchyliła się od przedłożenia żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jak jest jej sytuacja majątkowa (z uzasadnienia postanowienia z dnia 13 sierpnia 2010 r. sygn. akt II FZ 398/10, źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Biernością procesową skarżący wykazał się nadto w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, który to Sąd postanowieniem z dnia 16 września 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 418/10 (tamże) odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Z uwagi na ujawnione wyżej mankamenty dowodowe wniosku J.P. orzeczono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. oraz art. 254 § 1 P.p.s.a. Ten ostatni przepis stanowi, iż rozpoznawanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w którym sprawa ma się toczyć lub już się toczy.