I SA/Gl 266/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 6.480,00 zł, skarżący wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od tej opłaty sądowej (patrz pismo z dnia 9 kwietnia 2015 r. – data z prezentaty Sądu). W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 7 kwietnia 2014 r.), nadesłanego przy ww. piśmie skarżącego, K. M. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podkreślił, iż nie pobiera żadnych środków na życie z dochodów osiąganych w danym miesiącu przez firmę, bowiem środki w całości przekazywane są z rachunku bankowego na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. Na poparcie tego twierdzenia przedstawiono zajęcia z rachunków bankowych z dnia 26 stycznia 2015 r. skierowane do A oraz B S.A. Skarżący oświadczył, że zaciągnął na rachunku bankowym kredyt, z którego m.in. dokonywane są wpłaty do ww. urzędu skarbowego. Oświadczył, że nie posiada środków na spłatę zobowiązania podatkowego. "Obecnie kwota kredytu zwiększa się z miesiąca na miesiąc i wynosi obecnie 468.683,82 zł z limitu kredytowego z uwagi na kwoty pobierane przez organ podatkowy". Z tych też powodów skarżący nie dysponuje środkami pieniężnymi, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego bez uszczerbku dla utrzymania swojej rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w druku PPF wynika, iż skarżący tworzy gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwójką dzieci. Skarżący zeznał, że posiada dom mieszkalny o pow. 158 m2 oraz mieszkanie o pow. 47,1 m2, jak również "plac składowy pod działalność gospodarczą". K. M. oświadczył dalej, że nie posiada żadnych środków pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Jedynym źródłem dochodu jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza. W tych ramach skarżący zeznał, że dochód brutto wynosi "ok. 260.000,00 zł minus potrącenia na koszty działalności gospodarczej tj. 258.859,22 zł". Do opisanego wyżej wniosku dołączono: zestawienie kosztów prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w okresie od 30 listopada 2014 r. do 18 grudnia 2014 r.; zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego skierowane do różnych banków na kwoty: 1.232.639,21 zł i 1.049.087,31 zł; zawiadomienia o uchyleniu zajęć. Pismem z dnia 15 kwietnia 2015 r., w wyniku zestawienia ww. oświadczenia skarżącego z zawartością akt administracyjnych, referendarz sądowy wezwał K. M. do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należało wykazać np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na nieruchomości , opłaty za media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku itp); w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne (wystawione po otrzymaniu niniejszego wezwania) zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2014 r. lub 2015 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych wskazująca m.in. na imienną listę płac), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 4) wskazanie dochodów żony skarżącego, w tym z tytułu ewentualnie pobieranego zasiłku wychowawczego bądź nadesłanie zaświadczenia właściwego urzędu pracy potwierdzające jej status jako osoby bezrobotnej; 5) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2013 r. i 2014 r. (jeśli zostało złożone); ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych domowników; 6) udokumentowanie zabezpieczenia kredytu zaciągniętego w okresie od lutego do marca 2015 r. w łącznej kwocie 300 tys. zł. W przywołanym wyżej piśmie pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie, pełnomocnik skarżącego nadesłał przy piśmie z dnia 27 kwietnia 2015 r. plik dokumentów źródłowych, w tym: zeznanie o wysokości dochodu skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej (dochód brutto za 2013 r. wyniósł 3.852.766,41 zł); informację skarżącego o limicie kredytowym (1.493.000,00zł), środkach własnych (- 468.683,82 zł) oraz dostępnych środkach (1.024.316,18 zł); wyciągi z trzech rachunków bankowych; zapisy w rejestrze sprzedaży do rozliczenia w deklaracji VAT-7 za okres od grudnia 2014 r. do marca 2015 r.; faktury kosztowe, w których nabywcą usług jest C K. M. z tytułu: dozoru fizycznego obiektu (7.320,96 zł), dostawy energii elektrycznej i usług dystrybucyjnych (6.731,02 zł oraz 8.359,85 zł); dostawy usług telekomunikacyjnych (2.294,97 zł, 359,60 zł, 94.59 zł); należności z tytułu czynszu leasingowego (2.504,40 zł, 1.479,08 zł, 1.537,49 zł); raty okresowej umowy leasingu (4.497,38 euro, 16.239,41 euro, 4.058,07 euro, 3.308,79 zł, 1.978,27 zł, 2.028,10); gospodarki odpadami (114,84 zł); deklaracje VAT-7 za okres od listopada 2014 r. do lutego 2015 r. (łączna wartość podstawy opodatkowania w tym okresie wyniosła 5.538.699,00 zł); zbiorcze listy płac. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wziąwszy pod uwagę przytoczoną wyżej przesłankę zastosowania dobrodziejstwa procesowego, jakim jest przyznanie prawa pomocy, w konfrontacji ze zgromadzonym materiałem źródłowym uznano, że skarżący nie zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych. W punkcie wyjścia rozważań należy zaznaczyć, że rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, bez względu na jego zakres, polega w gruncie rzeczy na zestawieniu, z jednej strony wysokości kosztów sądowych, do których uiszczenia wnioskodawca został lub zostanie zobowiązany, a z drugiej – zasobów pieniężnych tegoż wnioskodawcy pomniejszonych o stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Przenosząc przywołane wyżej założenie natury ogólnej, uznano, ze wniosek K. M. zawiera szereg mankamentów dowodowych bądź nieścisłości. W pierwszej kolejności należy nadmienić, że pomimo stosownego wezwania w tym zakresie, skarżący nie nadesłał dokumentacji obrazującej wydatki ponoszone w jego gospodarstwie domowym. Wyraźnie przecież wskazano, ze wydatki te mają dotyczyć domu o pow. 158 m2 i mieszkania o pow. 47,1 m2 (patrz pkt 1 wezwania z dnia 15 kwietnia 2015 r.). Tymczasem przesłane do Sądu faktury obrazują należności, których nabywcą jest firma prowadzona przez skarżącego i mogą dotyczyć w gruncie rzeczy innej z posiadanych przez niego nieruchomości, tj. "placu składowego pod działalność gospodarczą". Wydatki te nie sposób zaliczyć do stałych miesięcznych kosztów ponoszonych z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego skarżącego. Kolejną kwestią, w której dostrzeżono braki są rachunki bankowe, a których dotyczył pkt 2 wezwania referendarza sądowego. W tych ramach zobowiązano skarżącego do nadesłania wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Tymczasem analiza dokumentacji źródłowej udostępnionej przez skarżącego pozwoliła stwierdzić, że on i jego żona posiadają co najmniej dwa rachunki, których saldo nie zostało ujawnione na potrzebę rozpoznania tego wniosku. Zdaniem referendarza za takie rachunki należy uznać te, na które skarżący dokonuje transakcji oznaczonych jako "przelew własny" o nr 75...[...] i 75...[...]. Na gruncie przedłożonych wyciągów z innych rachunków bankowych ustalono, że łączna wartość transakcji przy użyciu dwóch wspomnianych wyżej kont wyniosła 1.875.071,30 zł. Rachunki te oznaczone były imieniem i nazwiskiem skarżącego i jego żony, co pozwala przyjąć, że są to ich rachunki o charakterze osobistym. Trzeba podkreślić, że nieczytelnie rysuje się kwestia bieżących dochodów skarżącego. O ile na gruncie przedstawionego zeznania podatkowego za 2013 r. stwierdzono, że osiągane wówczas dochody skarżącego były wysokie, o tyle obecnie nie można przeprowadzić rzetelnej analizy jego dochodów. Na gruncie udostępnionych przez skarżącego dokumentów, w tym: "zapisów w rejestrze sprzedaży do rozliczenia w deklaracji VAT-7 w miesiącu 2014/12" (przychód w kwocie 2.232.611,54 zł) oraz zestawienia kosztów prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w okresie od 30 listopada 2014 r. do 18 grudnia 2014 r. (koszty w wysokości 258.859,22 zł) przyjęto, iż mało prawdopodobne jest oświadczenie skarżącego zawarte w druku PPF, że jego dochód kształtuje się na poziomie 1.140,78 zł (260.000,00 zł – 258.859,22 zł). Zestawienie tych dwóch dokumentów za grudzień 2014 r. sugeruje, że jest to kwota zdecydowanie wyższa. Ujawnione wyżej mankamenty wniosku oraz sygnalizowane nieścisłości pozwoliły skonstatować, że skarżący inicjując niniejsze wpadkowe postępowanie, kierował się założeniem, aby przedłożyć tylko te dowody, które przemawiają na rzecz jego wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Taka postawa wnioskujących o przyznanie prawa pomocy była już wielokrotnie przedmiotem rozstrzygania przez sąd kasacyjny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną, uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08, dostępne na stronie www.nsa.gov.pl w zakładce baza orzeczeń). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd, czy referendarz sądowy nie są zaś zobowiązani do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym okresie nie może przemawiać także to, że pomimo deklarowanego braku środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w kwocie 6.480,00 zł, skarżący wydatkuje na przestrzeni czterech ostatnich miesięcy kwotę 14.246,90 zł na obsługę prawną, co dokumentują wyciągi z rachunków bankowych. Trzeba końcowo podkreślić, że zagadnienie sygnalizowanych wielokrotnie przez skarżącego kredytów oraz kolejności zaspokajania zobowiązań cywilnoprawnych i należności publicznoprawnych schodzi na dalszy plan. Nie ma bowiem żadnej racji, która przemawiałaby za uwzględnieniem wniosku strony, skoro w sprawie zaistniały, już w jej podstawowym zakresie, poważne wątpliwości. Reasumując, przyjęto, że skarżący nie wykazał, iż nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.