I SA/Gl 270/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A S.A. w K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie ze skargi A S.A. w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 30 marca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania A S.A. w K. (dalej jako "skarżąca") prawa pomocy. Przedstawiając stan sprawy, referendarz sądowy wskazał, że pełnomocnik skarżącej wniósł o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że pełnomocnik skarżącej oświadczył, że skarżąca nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie tych kosztów bez narażenia się na utratę płynności finansowej, albowiem ponosi stratę z działalności gospodarczej, która za ostatni rok obrotowy wyniosła 1.005.941.812,80 zł co potwierdza brak środków na spłatę zobowiązań. Pełnomocnik wskazał również, że według bilansu za 2014 r. wartość zobowiązań wyniosła 5.251.096.337,40 zł i wielokrotnie przewyższa środki znajdujące się na rachunku bankowym wynoszące 238.884.059,96 zł. Jednocześnie środki na rachunku bankowym obejmują również środki z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych i Funduszu Likwidacji Zakładu [...]. Referendarz stwierdził w ślad za pełnomocnikiem skarżącej, że skarżąca musi koncentrować się na spłacie swoich zobowiązań, w tym na wypłacie wynagrodzeń, przeznaczając na nie przeciętnie kwotę 262.300.000 zł. Referendarz wskazał przy tym, że w ocenie pełnomocnika skarżącej, nie może być ona stawiana przed wyborem pomiędzy zapłatą kosztów sądowych, a zapłatą bieżących zobowiązań. Przyznanie zatem prymatu obowiązkowi zapłaty kosztów sądowych, które są mniejsze od ciążących na skarżącej zobowiązań publicznoprawnych, oznaczałoby ograniczanie konstytutywnego prawa do sądu. Referendarz sądowy wskazał również, że w rubryce nr 6 urzędowego formularza dotyczącego wysokości kapitału zakładowego lub środków finansowych została wpisana kwota 2.333.140.000 zł, zaś wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 2.000 zł. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że z treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako P.p.s.a., wynika, że rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną ma charakter uznaniowy i pozostaje fakultatywne również wówczas, gdy zostały spełnione przesłanki wymienione w tym przepisie. Uwzględnienie wniosku może mieć miejsce dopiero w przypadku, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego taka sytuacja w odniesieniu do skarżącej nie zachodzi, co wynika z treści złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, bez konieczności jego uzupełniania o dodatkowe oświadczenia czy materiały źródłowe. Referendarz sądowy podkreślił, że uzyskiwanie straty z prowadzonej działalności gospodarczej samo w sobie nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy. Strata jest bowiem nadwyżką kosztów nad przychodami i nie świadczy o braku środków finansowych. Zauważył przy tym, że podobnie należy oceniać fakt, że znaczna część kosztów związana jest ze spłatą wielomilionowych zobowiązań, które bezsprzecznie w znacznym stopniu przewyższają wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W ocenie referendarza sądowego poniesienie kosztów sądowych nie może wywrzeć jakiegokolwiek odczuwalnego wpływu na sytuację finansową skarżącej, a tym bardziej zagrozić utratą płynności finansowej. W analogicznej dysproporcji pozostają bowiem kwoty wskazane we wniosku, w tym przeznaczane comiesięcznie na wypłatę wynagrodzeń. Referendarz sądowy zauważył przy tym, iż pełnomocnik skarżącej poprzestał na wskazaniu, że kwota zgromadzona na rachunku bankowym obejmuje również Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych i Fundusz Likwidacji Zakładu [...] jednakże nie podał konkretnych kwot. Wskazując na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego referendarz sądowy stwierdził, że wysokie parametry określające rozmiary wykonywanej działalności gospodarczej nie mogą oznaczać przerzucenia na budżet państwa kosztów sądowych. Również znane powszechnie problemy skarżącej dotyczące niemożności zrestrukturyzowania kosztów jej działalności, w tym łączących się z prowadzoną przez nią polityką płacową i koniunkturą nie mogą być uznane za uzasadniające uwzględnienie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie pociągnie bowiem za sobą negatywnych następstw zarówno dla sytuacji finansowej skarżącej, jak i tych o charakterze społecznym związanych z potrzebami jej pracowników i ich rodzin. Ostatecznie referendarz sądowy wskazał, że skarżąca niedawno uiściła liczne opłaty w innych sprawach, które to kwoty znacznie przewyższają wpis od skargi w niniejszej sprawie, co uniemożliwia przyjęcie, że skarżąca nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Pismem z dnia 14 kwietnia 2016 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 30 marca 2016 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Tym samym wniosła o przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej podtrzymał stanowisko, iż skarżąca ponosi stratę z wykonywanej działalności gospodarczej, co powoduje brak środków na bieżące regulowanie zobowiązań. Kwota środków znajdujących się na rachunkach bankowych skarżącej jest wielokrotnie niższa od samej kwoty zobowiązań krótkoterminowych. Skarżąca w celu umożliwienia dalszego prowadzenia działalności gospodarczej musi zatem koncentrować się na zapłacie tych zobowiązań, w szczególności na terminowej zapłacie wynagrodzeń pracowników, biorąc pod uwagę, iż ma to znaczenie dla tysięcy rodzin na [...]. Tymczasem nie kwestionując powyższych okoliczności referendarz sądowy odmawiając przyznania prawa pomocy skoncentrował się na okoliczności, iż koszty sądowe są w niniejszej sprawie tak znikome, że nie mogą wpłynąć na sytuację finansową skarżącej oraz na fakt uiszczenia w innych sprawach kosztów sądowych. Tymczasem okoliczności te wiążą się ze sobą. Skarżąca jest bowiem stroną bardzo licznych postępowań sądowoadministracyjnych, dotyczących m.in. sporu prawnego w zakresie podatku od nieruchomości za wiele lat naliczonego przez kilkanaście gmin. Wniesienie skargi w każdej z tych spraw wiąże się z koniecznością uiszczenia wpisu od skargi w stosunkowej wysokości w zależności od wartości przedmiotu zaskarżenia i waha się od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Tym samym nie można zgodzić się z zarzutem "znikomości" kosztów sądowych, o zwolnienie z których wnosi skarżąca. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że referendarz sądowy rozpoznając wniosek winien był uwzględnić nie tylko fakt zapłaty w innych sprawach kosztów sądowych, ale również okoliczność złożenia wniosków o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od nich w innych postępowaniach zgodnie z załączonym wykazem. Jednocześnie podkreślił, że wiele postępowań administracyjnych nadal jest w toku, a co za tym idzie należy spodziewać się kolejnych skarg i wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy winien był brać pod uwagę całokształt kosztów sądowych, jakie skarżąca będzie musiała ponieść, w tym porównać łączną kwotę kosztów sądowych z innymi zobowiązaniami skarżącej. Pełnomocnik skarżącej podniósł przy tym, że każdorazowe uiszczenie kosztów sądowych odbywa się kosztem wierzycieli, w tym organów podatkowych i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem pełnomocnika skarżącej nie ma ona obowiązku przeznaczania środków pieniężnych w pierwszej kolejności na zapłatę kosztów sądowych i narażenia tym samym na niewykonanie obowiązku zapłaty zobowiązań niezbędnych do dalszego jej funkcjonowania, w tym zobowiązań publicznoprawnych i z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, czy na wynagrodzenia pracowników – a takie stanowisko, w ocenie pełnomocnika skarżącej, wynika z treści zaskarżonego postanowienia. Tymczasem uwzględniając sytuację skarżącej przed takim wyborem jest stawiana w niniejszej sprawie, jak i w innych postępowaniach sądowoadministracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako p.p.s.a., w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) mającym zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Z akt sprawy wynika, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona po 15 sierpnia 2015 r., a zatem zastosowanie do niej ma przepis art. 260 p.p.s.a. w nowym brzmieniu. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z §2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPr" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. W niniejszej sprawie rację ma referendarz sądowy, iż złożony przez pełnomocnika skarżącej wypełniony formularz urzędowy datowany na dzień 21 marca 2016 r. stanowi wystarczającą podstawę do rozstrzygnięcia wniosku skarżącej. Z treści złożonego przez pełnomocnika skarżącej wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych skarżącej (pkt 6 formularza) wynosi 2.333.140.000 zł. Wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 5.605.996.743,48 zł (pkt 7), wysokość straty zaś 1.005.941.812,80 zł. Jednocześnie skarżąca deklaruje, iż posiada na rachunku bankowym w banku B środki w wysokości 238.884.059,96 zł obejmujące również Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych i Fundusz Likwidacji Zakładu [...], zaś jej zobowiązania krótkoterminowe wynoszą 5.251.096.337,40 zł, z czego na wypłaty wynagrodzeń przeznacza kwotę ok. 262,3 mln (za 11 miesięcy). Zestawienie tych kwot wskazuje zatem, że skarżąca posiada środki pozwalające na zapłatę wpisu w niniejszej sprawie. Po pierwsze bowiem zobowiązania krótkoterminowe obejmują zobowiązania wymagalne w okresie 12 miesięcy od dnia bilansowego (art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013 r., poz. 330 ze zm.). Oznacza to, że kwota 5.251.096.337,40 zł winna zostać uregulowana w okresie roku, co daje średniomiesięcznie kwotę 437.591.361,45 zł, w której to kwocie znajdują się środki przeznaczone na wypłatę wynagrodzeń (262,3 mln zł/ 11 miesięcy = 23,9 mln). Zestawienie tej kwoty ze środkami zgromadzonymi na koncie wskazuje, że skarżącej po zapłacie miesięcznych zobowiązań pozostałaby kwota ok. 190 mln zł, przy braku wpływu środków na jej konto. Ponadto pełnomocnik skarżącej skoncentrował się na wyeksponowaniu negatywnej sytuacji skarżącej pomijając zupełnie fakt, iż skarżąca zajmuje się nie tylko wydobyciem węgla kamiennego, co w istocie byłoby działalnością związaną jedynie z ponoszeniem kosztów prowadzonej działalności, ale - co wynika z odpisu KRS - sprzedażą hurtową paliw i produktów ropopochodnych, w wyniku której to działalności powstają należności krótko i długookresowe, a które zostały pominięte w złożonym formularzu mimo istnienia rubryki 10 dotyczącej m.in. dochodów. To właśnie te należności względem skarżącej pozwalają regulować jej na bieżąco zobowiązania, w tym tak eksponowane przez pełnomocnika skarżącej wynagrodzenia dla jej pracowników oraz składki na ubezpieczenia społeczne. Gdyby bowiem było inaczej, skarżąca na przestrzeni kilku miesięcy nie tylko nie miałaby środków finansowych na rachunkach bankowych, ale również musiałaby wyzbywać się majątku na zapłatę tych zobowiązań. Zważyć należy, że w aktach sprawy znajduje się formularz "PPPr" datowany na dzień 18 stycznia 2016 r. podpisany przez pełnomocnika skarżącej. Porównanie danych zawartych w tym formularzu z danymi wynikającymi z formularza z dnia 21 marca 2016 r. wskazuje, że pomimo upływu dwóch miesięcy wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych skarżącej (pkt 6 formularza) pozostaje bez zmian. Jednocześnie środki zgromadzone na rachunku bankowym w banku B uległy zmniejszeniu, jednakże nie o kwotę dwumiesięcznych kosztów wypłaty wynagrodzeń czy wręcz o wysokość wskazywanych w oświadczeniu zobowiązań krótkoterminowych, a o kwotę 139.837.409 zł (378.721.468,88-238.884.059,96). Taka zmiana wysokości środków pieniężnych na rachunku bankowym skarżącej potwierdza, że zobowiązania krótkoterminowe, jakie wskazuje pełnomocnik skarżącej są zobowiązaniami wymagalnymi w okresie 12 miesięcy od dnia bilansowego, jak również, iż skarżąca otrzymuje środki finansowe będącymi należnościami względem niej. Prawidłowo zatem referendarz sądowy uznał, że skarżąca posiada środki wystarczające na zapłatę wpisu w niniejszej sprawie bez uszczerbku dla jej płynności finansowej. Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego dotyczącej konieczności uwzględnienia kosztów sądowych we wszystkich sprawach zarówno zawisłych przed tut. Sądem, jak i przyszłych należy wskazać, że argumentacja ta, w świetle powyższego, nie jest trafiona. Również z tego powodu, że w odniesieniu do ewentualnych przyszłych skarg nie można ustalić zarówno ich ilości, jak i ewentualnej kwoty wpisu. Skarżąca nie musi przy tym dokonywać wyboru pomiędzy zapłatą swoich zobowiązań a uiszczeniem wpisu, co wynika z danych przedstawionych przez pełnomocnika skarżącej. Tym samym orzeczenie referendarza sądowego jako prawidłowe należało utrzymać w mocy. W związku z powyższym na podstawie art. 260 i art. 246 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.