I SA/Gl 274/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Protokolant Halina Modliszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2008 r. sprawy ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy – na podstawie art. 123 § 1 pkt 2, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1966 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. NR 98, poz. 1071 z 2000 r. z późn. zm. ) w związku z art. 18, art. 23 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. postępowanie egzekucyjne w administracji ( Dz. U. Nr 229, poz. 1954 z 2005 r. z późn. zm. ) – postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] nr [...] mocą którego odmówiono W. Z. zwolnienia spod egzekucji świadczeń z ubezpieczenia społecznego zajętych zawiadomieniami z dnia [...] nr [...]. Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ nadzoru stwierdził, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. – działając jako organ egzekucyjny – prowadził postępowanie wobec zobowiązanego W. Z. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] o numerach [...] i [...], z dnia [...] o numerach [...] i [...], z dnia [...] o numerach od [...] do [...], z dnia [...] o numerach od [...] do [...], z dnia [...] o numerach od [...] do [...], z dnia [...] o numerach od [...] do [...], z dnia [...] o numerach od [...] do [...], z dnia [...] o numerach od [...] do [...], z dnia [...] o numerach od [...] do [...], z dnia [...] o numerach od [...] do [...], z dnia [...] o numerach od [...] do [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Z., które dotyczyły należności z tytułu składek na: 1) ubezpieczenie społeczne za okres od miesiąca listopada 1998 r. do miesiąca lutego 2003 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, 2) ubezpieczenie zdrowotne za okres od miesiąca stycznia 1999 r. do miesiąca lutego 2003 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, 3) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od miesiąca stycznia 1999 r. do miesiąca września 2000 r. oraz do miesiąca lutego 2003 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, 4) Dodatkową opłatę na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 32 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm. ) za miesiąc październik 2004 r. w łącznej kwocie [...]zł. W dniach [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] organ egzekucyjny nadał w/w tytułom klauzulę o skierowaniu ich do egzekucji. Odpisy tych tytułów zostały doręczone zobowiązanemu przez poborców skarbowych w dniach od [...] do [...]. Zawiadomieniem z dnia [...] nr [...] organ egzekucyjny działając w oparciu o art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dokonał w Urzędzie Skarbowym w Z. zajęcia nadpłaty w podatku VAT do tytułów wykonawczych o numerach [...],[...] i [...]. Zawiadomienie o zajęciu zostało wysłane pocztą, a zobowiązany potwierdził jego odbiór w dniu [...]. Tytuły wykonawcze objęte w/w zajęciem zostały zapłacone w dniu [...]. Zawiadomieniem z dnia [...] nr [...] organ egzekucyjny działając w oparciu o art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dokonał w Urzędzie Skarbowym w Z. zajęcia nadpłaty z zeznania rocznego do tytułu wykonawczego o numerze [...]. Zawiadomienie o zajęciu zostało wysłane pocztą, a jego odbiór potwierdziła żona zobowiązanego w dniu [...]. Na poczet natomiast pozostałych należności egzekwowanych na podstawie 57 tytułów wykonawczych organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności na podstawie zawiadomienia z dnia [...] nr [...]. Zawiadomienie to zostało wysłane pocztą, a zobowiązany potwierdził jego odbiór w dniu [...]. Dłużnik zajętej wierzytelności tj. ZUS Oddział w B. Inspektorat w Z. zawiadomienie stanowiące podstawę zajęcia otrzymał w dniu [...], a pismem z dnia 26 czerwca 2007 r. poinformował organ egzekucyjny, że wysokość świadczenia wobec zobowiązanego wynosi miesięcznie [...]zł. i że od miesiąca lipca 2007 r. dokonywane będą z tego świadczenia potrącenia zgodnie z art. 139, art. 140 i art. 141 stawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. NR 39, poz. 353 z 2004 r. z późn. zm. ). Organ egzekucyjny przeprowadził także badanie stanu majątkowego zobowiązanego, a z protokołów sporządzonych na tę okoliczność w dniach [...],[...],[...] i [...] wynika, że zobowiązany utrzymuje się z emerytury, posiada samochód UAZ z 1975 r., działalność gospodarczą zlikwidował w miesiącu wrześniu 2005 r. Miejscem zamieszkania zobowiązanego jest dom, stanowiący własność córek. Żona zobowiązanego z tytułu zatrudnienia osiąga miesięczne dochody w wysokości [...]zł. Na wspólnym utrzymaniu zobowiązanego i jego żony pozostaje 13 – letni syn. Dodatkowo organ nadzoru stwierdził, iż w/w samochód został zakupiony przez zobowiązanego w miesiącu lipcu 2007 r. za kwotę [...]zł. W zeznaniu o wysokości uzyskanych dochodów za 2006 r. małżonkowi wykazali kwotę [...]zł. tj. [...]zł. miesięcznie. Pismem z dnia 28 czerwca 2007 r. zobowiązany poinformował organ egzekucyjny o fakcie skorzystania z restrukturyzacji składek ubezpieczeniowych, jak również o tym, że w jego ocenie "braki w opłatach składek zostały anulowane". Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia [...] nr [...] wezwał zobowiązanego do doprecyzowania pisma z dnia 28 czerwca 2007 r., który w piśmie z dnia 12 lipca 2007 r. zawarł wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zwolnienie spod egzekucji zaopatrzenia emerytalnego. Organ egzekucyjny wniosek zobowiązanego w części dotyczącej zwolnienia spod egzekucji zaopatrzenia emerytalnego, przekazał na zasadzie art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ZUS Oddziałowi w B. Inspektoratowi w Z. pismem z dnia [...] nr [...] jako wierzycielowi, celem zajęcia stanowiska. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] wierzyciel nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji zajętej emerytury zobowiązanego. Naczelnik Urzędu Skarbowego, po otrzymaniu w/w stanowiska wierzyciela wydał dwa postanowienia: - jedno o nr [...] z dnia [...] odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko zobowiązanemu, - drugie o nr [...] z dnia [...] odmawiającego zwolnienia spod egzekucji świadczeń z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego. Postanowienia te zostały doręczone zobowiązanemu w dniu [...]. Zobowiązany złożył zażalenie tylko na postanowienie odmawiające zwolnienia spod egzekucji świadczeń z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, wskazując na: 1) fakt uzyskania pozytywnej decyzji w sprawie przystąpienia do programu restrukturyzacji składek ubezpieczeniowych, 2) fakt pobierania emerytury w wysokości [...]zł.", 3) konieczność ponoszenia wydatków z tytułu rat związanych z zakupem samochodu, jak również kosztów leczenia, 4) aktualnie trwający proces w Sądzie Pracy w B. o należną emeryturę począwszy od ukończenia 60 roku życia. W ocenie zobowiązanego ZUS nie miał prawa żądać składek za okres 2003 – 2005, bo zgodnie z przepisami przysługiwała mu emerytura. W wyniku bezprawnego działania ZUS zmuszony był pracować, co zaowocowało jego ciężkim schorzeniem, 5) konieczność utrzymania dwóch synów, w tym jednego po ukończeniu studiów, drugiego w wieku 13 lat. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej uchylił postanowienie organu egzekucyjnego, wskazując w uzasadnieniu, że postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] nie zawierało w podstawie prawnej art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie zawierało żadnego uzasadnienia faktycznego, a ponadto nie zostało przekazane zobowiązanemu, a w konsekwencji nie zostało wprowadzone do obrotu prawnego. Wykonując wyżej wskazane zalecenia organu nadzoru, organ egzekucyjny pismem z dnia [...] nr [...] zwrócił się do wierzyciela o udzielenie informacji, czy wyraża zgodę na zwolnienie spod egzekucji zajętej emerytury oraz wskazując na wytyczne zawarte w uzasadnieniu postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej. Postanowieniem z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie nie wyraził zgody na w/w zwolnienie. Postanowienie to zostało doręczone zobowiązanemu w dniu [...]. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. ponownie odmawiał zwolnienia spod egzekucji świadczeń z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego. W uzasadnieniu postanowienia odwołano się do stanowiska wierzyciela, wskazując iż stanowisko to wiąże organ egzekucyjny, a to z kolei przesądza o braku możliwości uczynienia zadość żądaniu zobowiązanego. Postanowienia te zostały doręczone zobowiązanemu w dniu [...]. Zobowiązany złożył zażalenie na w/w postanowienie odmawiające zwolnienia spod egzekucji świadczeń z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, wskazując na toczące się postępowanie sądowe przed Sądem Pracy w B. oraz na niemożność uregulowania składek z uwagi na niskie przychody. Dyrektor Izby Skarbowej, odnosząc się do podniesionych w zażaleniu argumentów, odwołał się w pierwszej kolejności do treści art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wskazując, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić spod egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Odwołując się do akt egzekucyjnych, organ nadzoru stwierdził, iż w badanej sprawie wierzyciel postanowieniem z dnia [...] nie wyraził zgody na w/w zwolnienie. Uzasadniając podjęte stanowisko, wierzyciel wskazał, iż zobowiązany nie przedłożył żadnej dokumentacji pozwalającej ustalenie prawidłowego okresu ubezpieczenia, nie regulował pomimo wezwać należności z tytułu składek, nie dopełnił warunków restrukturyzacji, określonych w decyzji z dnia [...] a ponadto nie dokonał tytułem regulacji należności jakiejkolwiek dobrowolnej wpłaty. Konstatując, organ nadzoru stwierdził, iż postanowienie organu egzekucyjnego nie narusza prawa, skoro wierzyciel nie wyraził zgody na zwolnienie z egzekucji, a zatem zażalenie zobowiązanego nie mogło zostać uwzględnione. W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej skarżącej zawarł wniosek o rozpatrzenie pozytywnie jego racji, wskazując, że przepracował w sumie 49 lat. Jak podniósł w 2005 r. w wyniku choroby wieńcowej stracił zdrowie, a lekarz orzecznik ZUS – u uznał jego niezdolność do pracy. Nie otrzymał jednak renty, a jak to nazwał "głodową emeryturę" otrzymał dopiero po ukończeniu 65 roku życia. Połowa kwoty otrzymywanej emerytury przeznaczana jest na zakup leków. Z tej też emerytury ZUS potrąca miesięcznie kwotę [...]zł. na "rzekomo" zaległe składki. Zdaniem skarżącego, od 2002 r. powinien być na emeryturze. Wskazał także, że ZUS nie uznał mu okresu pracy w charakterze pracownika młodocianego od dnia 1 lipca 1956 r. do dnia 1 sierpnia 1958 r., okresu nauki w Szkole [...] w latach 1958 – 1961 w B., a także okresów zatrudnienia potwierdzonych przez świadków. W rezultacie tychże działań ZUS zamiast 49 lat pracy zaliczył skarżącemu tylko 28 lat i to te lata, kiedy pobierał niskie wynagrodzenie. Wskazał także, iż jego starania o wcześniejszą emeryturę nie zostały do chwili składania skargi rozstrzygnięte, gdyż toczy się postępowanie sądowe przed Sądem Pracy w B.. Kończąc wyraził nadzieję, że Sąd uwzględni jego argumentację. Dyrektor Izby Skarbowej, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Skarga zasadna nie jest. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem legalności, a więc zgodności działań administracji z obowiązującym prawem. W sytuacji, gdy sąd administracyjny stwierdzi, iż wydana decyzja/postanowienie narusza prawo, to zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) uchyla decyzję/postanowienie w części lub całości. Uchylenie decyzji/postanowienia następuje w przypadku gdy, doszło do naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej nie zawiera uchybień, które mogły by uzasadniać wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Odnosząc się do zarzutów skargi, to w pierwszej kolejności należy podnieść, iż sąd administracyjny – zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ) – rozstrzyga w granicach danej sprawy. Przedmiotem zaskarżenia – jak wskazano wcześniej – jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] nr [...], mocą którego odmówiono skarżącemu zwolnienia spod egzekucji świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Nie mogą być zatem w postępowaniu przed sądem rozpatrzone zarzuty dotyczące innych postępowań, w tym dotyczące postępowania restrukturyzacyjnego należności publicznoprawnych z tytułu składek na ubezpieczenie społecznego, a także postępowania dotyczącego zaliczenia lat pracy do uprawnień emerytalnych. Granice bowiem danej sprawy określa – co do zasady – treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. Na marginesie godnym jest jednak podkreślenia, że nie ma racji skarżący, który na rozprawie wskazał, że składki objęte tytułami wykonawczymi nie istnieją, gdyż zostały zrestrukturyzowane. W aktach egzekucyjnych przekazanych Sądowi znajduje się decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] umarzająca wszczęte na mocy decyzji z dnia [...] nr [...] postępowanie restrukturyzacyjne. Z uzasadnienia w/w decyzji wynika, że skarżący nie spełnił warunków restrukturyzacji, w tym nie uregulował opłaty restrukturyzacyjnej, nie opłacił składek nie podlegających restrukturyzacji i nie opłacił składek bieżących. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu [...] a jej odbiór potwierdził dorosły domownik, siostra skarżącego. Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia, należy wskazać na treść art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym "Organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela". Z treści zacytowanego przepisu wynika, że zwolnienie z egzekucji określonego składnika majątkowego zobowiązanego, może nastąpić, w sytuacji, gdy kumulatywnie zostaną spełnione trzy przesłanki: 1) nastąpi złożenie w tym przedmiocie wniosku przez zobowiązanego, 2) wierzyciel udzieli zgody na wnioskowane wyłączenie, 3) za wyłączeniem przemawia ważny interes zobowiązanego. Nie ulega wątpliwości, że w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona druga z wymienionych przesłanek tj. wierzyciel nie wyraził zgody na zwolnienie z egzekucji świadczenia z zaopatrzenia społecznego. Wskazać bowiem należy, że postanowieniem z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wyraził zgody na w/w zwolnienie. Postanowienie to zostało doręczone zobowiązanemu w dniu [...]. W zaistniałej sytuacji Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem nr [...] z dnia [...] odmówił zwolnienia spod egzekucji świadczenia z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy zaskarżonym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej. Zdaniem Sądu, ani organ egzekucyjny, ani też organ nadzoru nie naruszyły prawa, a zatem nie zaszła przesłanka umożliwiająca uwzględnienie skargi. Redakcja w/w przepisu przesądza o tym, że uwzględnienie wniosku zobowiązanego uzależnione jest od zgody wierzyciela, a to oznacza, że brak takiej zgody uniemożliwia organowi egzekucyjnemu wydanie rozstrzygnięcia uwzględniającego prośbę zobowiązanego. Dokładnie taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, a to oznacza, że postanowienie organu pierwszej instancji odmawiające zwolnienia z egzekucji świadczenia z zaopatrzenia społecznego – przy braku zgody wierzyciela – nie narusza prawa, podobnie jak postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Wyrażone w postanowieniu stanowisko organu zostało dostatecznie pod względem formalnym uzasadnione. W istocie trafnych ustaleń organy wysnuły zasadne wnioski oraz rozstrzygnęły zgodnie z treścią art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który daje organowi prawo do uwzględnienia wniosku zobowiązanego, jednakże pod warunkiem zgody wierzyciela na zwolnienie określonego składnika majątkowego z egzekucji. W sumie zatem należało skargę uznać za bezzasadną, co skutkować musiało jej oddaleniem na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami).