I SA/Gl 287/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Rotter, , , po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Burmistrza Miasta R. na akt Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wykreślenia hipotek p o s t a n a w i a: 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych uiszczoną na poczet wpisu od skargi. W piśmie z dnia 25 stycznia 2022 r. Burmistrz Miasta R. (dalej: skarżący, strona skarżąca), reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na akt Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. (dalej: organ) z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wykreślenia hipotek. W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, że pismem z dnia 30 grudnia 2021 r. organ odmówił wykreślenia hipotek wpisanych do księgi wieczystej nr [...]. Hipoteki wpisano w celu zabezpieczenia wierzytelności Naczelnika Urzędu Skarbowego w W., względem poprzedniego właściciela – A w likwidacji. Swój wniosek skarżący uzasadniał wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 (Dz.U. z 2013 r., poz. 1313), zgodnie z którym m.in. uznano art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, 848, 1101, 1342 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1027 i 1036), w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., za niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Skarżący wskazywał, iż organ nie zastosował się do ww. wyroku, gdyż zastosował przepis art. 70 § 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.; dalej "O.p."), który powtarza treść przepisu uznanego za niezgodny z Konstytucją, co oznacza niekonstytucyjność również tej regulacji prawnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi wskazując, że może odstąpić od stosowania art. 70 § 8 O.p. jedynie w sytuacji zakwestionowania tego w wyroku sądu administracyjnego zapadłego w indywidualnej sprawie. Organ zauważył, iż organy podatkowe związane są przepisami prawa powszechnie obowiązującego i nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów. Organ stanął na stanowisku, że Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził niezgodności wskazanego przepisu z Konstytucją, a tym samym stosowanie tego przepisu nie uległo zawieszeniu oraz nie zostało ograniczone. Ponadto organ wskazał, iż również przepisy intertemporalne nie pozwalają na uwzględnienie stanowiska skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga podlegała odrzuceniu. Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zasadności skargi Sąd zobligowany jest ustalić, czy sprawa będąca przedmiotem skargi należy do właściwości sądu administracyjnego, stosownie do postanowień art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej "P.p.s.a."). Na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zakres tej właściwości reguluje art. 3 P.p.s.a., zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (§ 1), a kontrola ta obejmuje (§ 2) orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133, 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556, 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (§ 2a) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (§ 3). Powyższe wyliczenie stanowi katalog zamknięty, z czego a contrario wnioskować należy, że sprawy dotyczące aktów lub czynności w nim niewymienionych nie są objęte właściwością sądu administracyjnego, zatem zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., skargi w tym przedmiocie podlegają odrzuceniu przez sąd. Przedmiotem wniesionej w niniejszej sprawie skargi jest akt dotyczący braku podstaw do wykreślenia hipotek, który nie należy do żadnej z wyżej wskazanych kategorii, a tym samym nie mieści się w katalogu rzeczowym spraw rozpatrywanych przez sądy administracyjne, wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., tj. nie jest skargą "na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa" (art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.). Tego rodzaju sprawa, dotycząca wykreślenia hipotek, należy do spraw cywilnych i w związku z tym nie mogła zostać rozpatrzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie przepisów o charakterze administracyjnym. Stanowisko Naczelnika zaprezentowane w piśmie z 30 grudnia 2021 r. nie podlega więc zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Naczelnik nie pouczył nadto w tym piśmie, że skarżącemu przysługuje środek zaskarżenia o charakterze administracyjnym. Kwestie związane z ustanowieniem lub wykreśleniem hipoteki uregulowane zostały w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2204 ze zm.; dalej "u.k.w.i.h."), zaś zgodnie z ustawą z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm.) sprawy z zakresu hipoteki i ksiąg wieczystych zastrzeżone są dla sądów powszechnych. Tym samym ocena skutków czynności prawnych dokonywanych w postępowaniu egzekucyjnym dla bytu prawnego ustanowionych na nieruchomościach hipotek, w tym hipotek przymusowych zabezpieczających zobowiązania lub zaległości podatkowe, należy do sądów powszechnych prowadzących księgi wieczyste. Zgodnie z art. 100 u.k.w.i.h. w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Podkreślić należy, że wyrażenie zgody przez wierzyciela na wykreślenie hipoteki jest czynnością cywilnoprawną, a nie działaniem z zakresu administracji publicznej, tym samym nie istnieje decyzyjny tryb załatwiania takich spraw. Dotyczy to wszystkich wierzycieli, w tym wierzycieli publicznoprawnych. Jeżeli natomiast wierzyciel hipoteczny nie wywiązuje się ze swoich obowiązków wynikających z ww. przepisu, naraża się na proces o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Po wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką i odmowie dokonania przez wierzyciela czynności umożliwiającej wykreślenie hipoteki, dłużnik może domagać się wykreślenia wpisu w drodze powództwa (art. 10 w zw. z art. 100 u.k.w.i.h.). Wierzyciel hipoteczny występuje w takiej sprawie, jako strona postępowania wieczystoksięgowego, pozbawiona atrybutów władczych. W związku z powyższym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia. Nadto, stosownie do art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy. Mając to na uwadze Sąd, na podstawie przywołanego przepisu, orzekł jak w punkcie 2 postanowienia.