I SA/Gl 3/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi p o s t a n a w i a umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 27 lipca 2016 r., tj. przed wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, B. M. (dalej jako "skarżący") wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym w związku z wydaniem decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]. Powyższy wniosek został zarejestrowany pod sygn. akt I SO/Gl 2/16. Postanowieniem z dnia 15 września 2016 r., sygn. akt I SO/Gl 2/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ustanowił skarżącemu radcę prawnego i umorzył postępowanie w pozostałym zakresie. Pismem z dnia [...] r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. zawiadomiła o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu radcę prawnego B. D.. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone wskazanemu pełnomocnikowi w dniu [...] r. Pismem z dnia 25 listopada 2016 r. ustanowiony pełnomocnik z urzędu wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]. Wraz z wnioskiem złożył skargę na powyższą decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016, poz. 718 ze zm.), zwanej dalej: P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Należy zatem wskazać, że instytucja przywrócenia terminu została utworzona w celu umożliwienia stronie obrony jej praw w sytuacji, w której upływ terminu procesowego wywołał dla niej negatywne skutki procesowe pomimo dołożenia przez nią wszelkich możliwych starań, by dokonać określonej czynności w terminie. Warunkiem koniecznym jest zatem stwierdzenie, że stronie termin upłynął bezskutecznie. W myśl art. 53 § 1 P.p.s.a. skargę wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Wobec doręczenia skarżącemu zaskarżonej decyzji w dniu [...] r. trzydziestodniowy termin na wniesienie skargi zaczął biec skarżącemu od tego dnia i winien upłynąć w dniu [...] r. Jednakże nie można tracić z pola widzenia tego, że w dniu [...] r., a zatem w terminie otwartym do wniesienia skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, oznaczona w sentencji postanowienia, skarżący wniósł do tut. Sądu o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W skutek rozpoznania tego wniosku referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach postanowieniem z dnia 15 września 2016 r., sygn. akt I SO/Gl 2/16 ustanowił skarżącemu radcę prawnego i umorzył postępowanie w pozostałym zakresie. Należy również zauważyć, że zawiadomienie Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia [...] r. o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu radcę prawnego B. D. zostało doręczone wskazanemu pełnomocnikowi w dniu [...] r. Ustanowienie pełnomocnika z urzędu przed wniesieniem skargi jest dopuszczalne na podstawie art. 243 § 1 in principio P.p.s.a. stanowiącego, że prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony m.in. przed wszczęciem postępowania. Brak jest przepisu szczególnego, który w sposób odrębny regulowałby sposób liczenia terminu do wniesienia skargi w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego. Można by zatem uznać, tak jak to zrobił pełnomocnik w niniejszej sprawie, że zastosowanie ma zatem wskazany na wstępie przepis art. 86 § 1 P.p.s.a. z uwagi na upływ terminu pomiędzy doręczeniem skarżącemu zaskarżonej decyzji a wniesieniem skargi. Należy jednak zauważyć, że analogiczna sytuacja pod względem skutków prawnych została wolą ustawodawcy uregulowana w art. 177 § 3 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Powyższa regulacja została wprowadzona ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) i jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy miała na celu m.in. rozwianie wątpliwości przy stosowaniu art. 86 § 1 p.p.s.a. w sytuacji, w której strona nie mająca pełnomocnika decyduje się na zaskarżenie wyroku i wnosi o jego ustanowienie z uwzględnieniem zapadłego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt SK 17/12 (Dz. U. z 2013 r. poz. 1004). Wątpliwości te dotyczyły bowiem odpowiedzi na pytanie czy i w jaki sposób sąd powinien uwzględniać to, że uchybienie terminu może być wynikiem zbiegu dwóch okoliczności: trwania samej procedury wyznaczania pełnomocnika z urzędu oraz zaniedbań strony, która nie wykazując należytej staranności, wystąpiła o jego wyznaczenie krótko przed upływem wspomnianego trzydziestodniowego terminu. Ustawodawca, mając na uwadze również rozbieżne orzecznictwo sądów administracyjnych, zdecydował się zatem na wprowadzenie regulacji o powyższej treści wskazując, że "przyjęcie zasady, że termin na wniesienie skargi kasacyjnej biegnie od dnia, w którym pełnomocnik wyznaczony w ramach instytucji prawa pomocy został o tym fakcie zawiadomiony przez właściwy organ samorządu zawodowego (art. 1 pkt 1, § 3), sprawia, że wciąż ma on do dyspozycji trzydzieści dni na skontaktowanie z reprezentowaną stroną, zapoznanie się z aktami sądowymi oraz - jeżeli istnieją podstawy do wystąpienia ze skargą kasacyjną - sporządzenie i wniesienie tego środka". Jednocześnie w uzasadnieniu projektu stwierdzono, że wprowadzenie tego przepisu "zrealizuje postulat zapewnienia tego, że jednostki decydujące się na zaskarżenie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego będą miały równe szanse, bez względu na to, czy korzystają one z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, czy zastępuje je adwokat, radca prawny, doradca podatkowy tudzież rzecznik patentowy ustanowiony z urzędu. W obu przypadkach bowiem termin pozostawiony pełnomocnikowi na sporządzenie i wniesienie środka zaskarżenia będzie jeśli nie taki sam, to bardzo zbliżony (o ile oczywiście strona, która będzie korzystała z pomocy pełnomocnika z wyboru ustanowi go niezwłocznie). W szczególności uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci wyznaczenia pełnomocnika w sytuacji, gdy wniosek taki został zgłoszony na krótko przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, nie uczyni postanowienia sądu bezprzedmiotowym (gdyby w opisywanym przypadku zastosowanie miała znaleźć instytucja wstrzymania biegu terminu, czas pozostawiony pełnomocnikowi zapewne i tak okazałby się niewystarczający, a wtedy ponownie otwierałoby się pole do rozważań na temat możliwości przywrócenia terminu w oparciu o art. 86 i n. p.p.s.a)" (tak Sejm RP VII kadencji, Nr druku: 2539). Oczywistym jest przy tym, że przepis art. 177 P.p.s.a. odnosi się do skarg kasacyjnych, w których istnieje przymus adwokacko-radcowski. Nie ulega również wątpliwości, że przymus taki nie został wprowadzony w odniesieniu do skarg do sądów administracyjnych. Jednakże należy pamiętać, że przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu przed wszczęciem postępowania na podstawie art. 243 § 1 in principio p.p.s.a., po spełnieniu przesłanek z art. 246 i nast. p.p.s.a, ma na celu zapewnienie stronie prawa do sądu wynikającego z art. 45 ust. 2 Konstytucji. Chodzi bowiem o możliwość zapewnienia realnej ochrony praw skarżącego. Brak jest przy tym racjonalnych przesłanek do uznania, że w omawianym przypadku termin do sporządzenia skargi wynosić winien 7 dni wynikających z art. 87 § 1 P.p.s.a., nie zaś 30 dni wynikających z art. 53 § 1 P.p.s.a. Zaniechanie prawodawcze w tym zakresie wobec wyraźnie odkodowanej w licznych wyrokach Trybunału Konstytucyjnego treści art. 45 ust. 2 Konstytucji nie pozwala na przyjęcie innego rozumowania, niż uznanie, że w przypadku ustanowienia przez wojewódzki sąd administracyjny pełnomocnika z urzędu przed wszczęciem postępowania pełnomocnikowi temu termin na wniesienie skargi biegnie od dnia jego zawiadomienia o ustanowieniu pełnomocnikiem i wynosi 30 dni. W przeciwnym wypadku udzielona pomoc prawna miałaby charakter iluzoryczny, zwłaszcza w przypadku spraw skomplikowanych. Powyższe oznacza zatem, że w niniejszej sprawie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi jest bezprzedmiotowy, albowiem pełnomocnik z urzędu wnosząc skargę do tut. Sądu w dniu 25 listopada 2016 r., wniósł ją przed upływem 30 dniowego terminu liczonego od dnia jego zawiadomienia o wyznaczeniu pełnomocnikiem w dniu [...] r. Postępowanie wywołane powyższym wnioskiem należało zatem umorzyć na podstawie art. 161 P.p.s.a.