I SA/Gl 301/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od gier w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.304,00 zł, A Sp. z o.o. w B. nadesłała urzędowy formularz wraz z pismem przewodnim pełnomocnika z dnia 20 marca 2012 r., w którym wystąpiła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych . Uzasadniając wniosek (patrz druk PPPr z dnia 20 marca 2012 r.) Spółka podniosła, że w chwili obecnej znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a w ubiegłym roku poniosła stratę w kwocie 3.237.584,63 zł. Wskazała dalej, że na skutek wprowadzenia nowych przepisów w przedmiocie podatku od gier na automatach o niskich wygranych, Spółka zapłaciła o ponad 200 % podatku więcej niż gdyby uiszczała go na zasadach obowiązujących przed nowelizacją przepisów. Obecnie Spółka podejmuje próby zrównoważenia kosztów zwiększonych należności podatkowych, między innymi zmniejszając zatrudnienie. Powodem trudnej sytuacji jest również – zdaniem Spółki – wstrzymanie wydawania nowych zezwoleń na prowadzenie działalności, wygasanie i nie przedłużanie posiadanych zezwoleń. Wnioskująca podniosła dalej, że wskazany we wniosku rachunek bankowy został zajęty w ramach prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy (majątek lub środki finansowe) Spółki stanowi kwotę 2.117.000,00 zł. Wartość środków trwałych wyniosła 5.191.559,97 zł. W poprzednim roku obrotowym poniosła zadeklarowaną wyżej stratę. Spółka posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo - na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – wyniosło 117,93 zł. Do przybliżonego wyżej wniosku dołączono rachunek zysków i strat oraz bilans na dzień 31 grudnia 2010 r. Spółka nadesłała nadto wyciąg z rachunku bankowego, który potwierdza ww. stan środków pieniężnych. Wstępna analiza oświadczenia o majątku i dochodach (druk PPPr) w zestawieniu z nadesłaną dokumentacją źródłową skłoniła referendarza sądowego do wystosowania do Spółki wezwania (pismo z dnia 28 marca 2012 r.), w którym zobowiązano ją do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie odpisów bądź kopii: sprawozdania finansowego za 2011 r.; informacji dodatkowej za 2010 r.; deklaracji na podatek od towarów i usług za trzy ostatnie miesiące; raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące; wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą za okres ostatnich trzech miesięcy; zestawienie sald i obrotów z trzech ostatnich miesięcy. Przywołane wyżej wezwanie doręczono pełnomocnikowi Spółki w dniu 2 kwietnia 2012 r. W wezwaniu pouczono wnioskodawcę, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Wezwanie to pozostało jednak bez odpowiedzi, co skutkowało odmową przyznania prawa pomocy, na mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 maja 2012 r. W motywach rozstrzygnięcia referendarz podkreślił, że dokumentacja źródłowa nadesłana przy wniosku Spółki dotyczyła 2010 r. i była niekompletna. Z kolei bierna postawa procesowa strony wnioskującej wobec wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, nie może zasługiwać na aprobatę. W dniu 22 maja 2012 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął sprzeciw Spółki od przywołanego wyżej postanowienia z dnia 9 maja 2012 r. W tych ramach zarzucono, że postanowienie to narusza art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Pełnomocnik Spółki wniósł o jego uchylenie oraz przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W motywach sprzeciwu w pierwszej kolejności przywołano dotychczasowy przebieg postępowania. W dalszej części pełnomocnik odnotował, że majątek Spółki nie może zostać spieniężony. Wskazując zaś na treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2010 r. sygn. akt I GZ 193/10, pełnomocnik podkreślił, że "indywidualnie powinny być oceniane przede wszystkim realne, a nie jedynie hipotetyczne, możliwości poniesienia przez stronę opłat sądowych." Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy odnotować, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, postanowienie referendarza z dnia 9 maja 2012 r. utraciło moc, a sprawa [wniosek o przyznanie prawa pomocy – spr.] będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Taki stan rzeczy znajduje bowiem podstawę prawną w art. 260 P.p.s.a. Bezzasadny jest zatem wniosek pełnomocnika, zawarty w sprzeciwie, o uchylenie zaskarżonego postanowienia referendarza, wszak skutek taki następuje ex lege. Zgodnie zatem z treścią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II OZ 1114/08, LEX nr 527732). Wypada odnotować, że słusznie zauważył w tej sprawie referendarz sądowy, że ocena zasadności wniosków o przyznanie prawa pomocy sprowadza się w praktyce do badania wzajemnej relacji pomiędzy bieżącymi aktywami podmiotu, który o to prawo się ubiega, a szacowanymi kosztami sądowymi, niezbędnymi do poniesienia w danym postępowaniu sądowym. Oceniając, czy podmiot wnoszący o przyznanie prawa pomocy wypełnił ciążący na nim z mocy przepisu art. 246 P.p.s.a. obowiązek, sądy administracyjne powinny badać przedłożone dokumenty źródłowe, o których mowa w art. 255 tej ustawy, pod kątem aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 370/10, LEX nr 663464). Dokumenty obrazujące przeszłą sytuację majątkową wnioskodawcy są nieistotne, gdyż uzasadnieniem przyznania prawa pomocy jest teraźniejsza niemożność strony w partycypowaniu w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (z uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 307/10, LEX 663396). Przenosząc na grunt tej sprawy licznie przytoczone wyżej poglądy judykatury przyszło odnotować, że dokumentacja źródłowa nadesłana przy wniosku Spółki dotyczyła 2010 r. i była niekompletna. Zasadnym było więc wezwanie do złożenia przez wnioskującą Spółkę tych z dokumentów, które mogłyby zobrazować jej teraźniejszą kondycję finansową. Wezwanie w tym zakresie pozostało jednak bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Taka bierna postawa procesowa strony, która wnosi o zastosowanie wobec niej uprzywilejowanej pozycji w postępowaniu sądowym, nie może zasługiwać na aprobatę. W tym też kontekście za niezrozumiały należy uznać - wyraźnie akcentowany – fragment sprzeciwu, w którym pełnomocnik podniósł, że jedynie realne możliwości poniesienia kosztów sądowych powinny być oceniane w ramach postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie zaś możliwości o charakterze hipotetycznym. W uznaniu Sądu właśnie takiej realnej ocenie miało służyć wezwanie referendarza z dnia 28 marca 2011 r., wszak zamiarem było tutaj uzyskanie dokumentacji źródłowej, która obrazuje realne (czytaj aktualne) możliwości płatnicze Spółki. Z kolei ocena tych możliwości, dokonana na podstawie niekompletnej dokumentacji za rok 2010, mogłaby mieć właśnie charakter hipotetyczny. Dodać trzeba, że kondycja finansowa Spółki w kontekście danych obrazujących rok 2010 była wielokrotnie przedmiotem oceny sądów administracyjnych. Wymaga odnotowania, że w każdym z przypadków sądy uznawały, że w stosunku do wnioskującej nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Taką i zbieżną z nią konkluzję, zawierają postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach II FZ: 218/12, 219/12, 220/12, 246/12, 247/12, 248/12, 351/12, 352/12, 353/12, 354/12, 355/12. Reasumując, skarżąca Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i dlatego, działając na podstawie art. 254 P.p.s.a. i art. 260 P.p.s.a. w związku z art. art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.