I SA/Gl 304/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, , , po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 644 zł, M.W. zwrócił się o zwolnienie go do kosztów sądowych. W motywach wniosku odnotował, że obecnie nie posiada żadnych źródeł dochodu, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje i nie ma w kraju żadnego majątku. Oświadczył dalej, że jest w trakcie rozwodu z żoną, z którą już wspólnie nie mieszka. Obecnie jest na utrzymaniu siostry M.W. W świetle tych oświadczeń podkreślił, że nie ma możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na uiszczenie wpisu sądowego. Pismem z dnia 12 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: 1) wykazanie tytułów prawnych do nieruchomości położonych w L. przy ul. [...] i [...] oraz nadesłanie zaświadczenia o wszystkich osobach zamieszkałych/zameldowanych w tych nieruchomościach; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości; kopie umów dokumentujących kredyty konsumpcyjne, itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; dodatkowo należy przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; ten punkt wezwania dotyczy obu nieruchomości wskazanych w pkt 1; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich pięciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich po grudniu 2011 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; w tych ramach należało uwzględnić m.in. rachunek nr [...]; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich pięciu miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym; w przypadku skarżącego należało nadesłać stosowne zaświadczenie z firmy A Sp. z o.o. (z informacji zawartych w KRS, ze stanem na dzień 10 kwietnia 2012 r., wynika, że skarżący nadal pełni funkcję członka zarządu tejże Spółki); dla udokumentowania ewentualnych dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej w okresie ostatnich pięciu miesięcy, w tym przede wszystkim księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; z wykonania tego punktu jest zwolniona żona skarżącego w przypadku, gdy orzeczony został rozwód bądź separacja; 5) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za lata 2010-2011, złożonych przez skarżącego oraz pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym; 6) udokumentowanie okoliczności zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej w formie B w L.; w tych ramach należało nadesłać: kopię wniosku o wykreślenie działalności z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; kopię wykazu składników majątku na dzień likwidacji działalności gospodarczej itp.; 7) nadesłanie kopii dokumentów bądź zaświadczenia wskazujące na etap postępowania w sprawie rozwodowej. Zarządzeniem z dnia 2 maja 2012 r., na wniosek pełnomocnika skarżącego, Referendarz sądowy przedłużył termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o kolejne 21 dni. W piśmie procesowym z dnia 16 maja 2012 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że M.W. nie składał zeznań podatkowych za lata 2010-2011. Skarżący nie partycypuje w kosztach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego w L. przy u. [...] – wszystkie koszty z tym związane ponosi siostra skarżącego M.P. Przy piśmie tym nadesłano plik dokumentów źródłowych, w tym: akt notarialny dokumentujący umowę sprzedaży lokalu mieszkalnego położonego w L. przy ul. [...] (mieszkanie należało do rodziców skarżącego; w świetle oświadczenia pełnomocnika skarżącego, M.W. jest w tym lokalu w dalszym ciągu zameldowany); zaświadczenie Urzędu Gminy H. z dnia 5 grudnia 2007 r., z którego wynika, że właścicielką nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] jest M.P; zaświadczenia o zameldowaniu w ostatnio wymienionej nieruchomości (wynika z nich, że wspólnie z siostrą skarżącego zameldowani są tam: jej mąż, rodzice skarżącego i jego brat); umowę kredytu mieszkaniowego (kredytobiorcami są siostra skarżącego wraz z mężem); dokumenty obrazujące wysokość opłat związanych z utrzymaniem domu należącego do siostry skarżącego. Dodatkowo skarżący nadesłał oświadczenie z dnia 9 maja 2012 r., z którego wynika, że pełni on funkcję członka zarządu w spółce A Sp. z o.o. z siedzibą w L. W tych ramach skarżący zeznał, że Spółka do dnia dzisiejszego nie podjęła działalności gospodarczej, a on z tego tytułu nie osiągnął żadnego dochodu. Z bilansu oraz rachunku zysków i strat, dołączonego do ww. oświadczenia, wynika, że Spółka w 2011 r. nie prowadziła działalności. Z nadesłanych dokumentów źródłowych wynika nadto, że z dniem 14 sierpnia 2009 r. wykreślona została z ewidencji działalność prowadzona przez skarżącego pod firmą B. Z wezwania Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] sygn. akt [...] wynika, że przed tamtejszym Sądem toczy się sprawa z powództwa B.W. przeciwko M.W. o rozwód. Pismem z dnia 25 maja 2012 r. Referendarz sądowy wezwał ponownie skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) nadesłanie zaświadczenia właściwego organu podatkowego potwierdzającego okoliczność nie składania przez skarżącego zeznań podatkowych za lata 2010-2011; 2) nadesłanie oświadczenia M.P. potwierdzającego, iż skarżący pozostaje na jej utrzymaniu. Oświadczenie winno zawierać adnotację o znajomości treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. W tych ramach należało nadto oszacować wysokość niesionej pomocy finansowej; 3) wykonanie pkt 3 wezwania referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2012 r., w szczególności poprzez udzielenie informacji na temat wskazanego tam rachunku bankowego, prowadzonego na potrzebę firmy skarżącego. W wyznaczonym siedmiodniowym terminie, pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że siostra skarżącego, działając w imieniu M.W., złożyła wniosek do właściwego naczelnika urzędu skarbowego o wydanie zaświadczenia, o którym wyżej mowa. Zaświadczenie to ma być wydane w terminie 7 dni, a po jego otrzymaniu pełnomocnik niezwłocznie prześle je do Sądu. "Odnośnie natomiast rachunku bankowego, to na chwilę obecną skarżący nie ma możliwości przedstawienia pisemnych dokumentów dotyczących tego rachunku." Z nadesłanego oświadczenia M.P. z dnia 8 czerwca 2012 r. wynika, że skarżący pozostaje na jej utrzymaniu w czasie pobytu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. W tych ramach zapewnia mu nocleg oraz wyżywienie. Oświadczyła przy tym, że nie utrzymuje brata podczas jego pobytów za granicą. Jednocześnie wskazała, iż orientacyjna miesięczna wysokość niesionej pomocy finansowej dla brata wynosi około 400 zł. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2012 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego. Uzasadniając swoje stanowisko podał, iż nie wykonał on w wystarczającym stopniu wezwania do uzupełnienia danych zwartych we wniosku, co uniemożliwia wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji finansowej. Nadto Referendarz wskazał na wątpliwości, jakie zrodziły się w zakresie analizy oświadczeń skarżącego. W terminowo złożonym sprzeciwie od tego orzeczenia pełnomocnik skarżącego podniósł, iż z przedłożonych dokumentów i złożonych oświadczeń jednoznacznie wynika, że skarżący nie ma źródeł przychodu. Po zakończeniu działalności gospodarczej, nie jest nigdzie zatrudniony i nie posiada innych stałych źródeł utrzymania. Jest na utrzymaniu siostry z wyjątkiem okresu kiedy wyjeżdża z kraju, wówczas niemożliwym jest, aby takie koszty ponosiła jego siostra. Pełnomocnik podał, iż jeżeli Referendarz miał wątpliwości w tymże zakresie, to winien wezwać skarżącego do złożenia stosownych oświadczeń. Nadto wskazano, iż nieuprawnionym jest wniosek Referendarza, który wywiódł, że z oświadczenia skarżącego o braku majątku w kraju wynika, że posiada on majątek za granicą. Na koniec podniesiono, iż bezzasadny jest również wniosek, że jeżeli skarżący był w stanie uiścić wpis w wysokości 100 zł w innej sprawie, to będzie w stanie uiścić wpis również wymagany i w tejże sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, s.319). Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość opisanemu wyżej wymogowi, nie dokonał tego również po otrzymaniu orzeczenia Referendarza z dnia 21 czerwca 2012 r. w uzasadnieniu, którego jasno zostało wyjaśnione, co było bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania mu prawa pomocy. Tymczasem wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, wystosowuje do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości i rodzi to po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Wezwanie takie oznacza więc w istocie, iż złożone przez stronę dokumenty i oświadczenia są niewystarczające do przyznania prawa pomocy. Wezwanie ów ma na celu zniesienie takiego stanu rzeczy. Stwierdzić zatem należy, iż niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych oraz w zakresie złożenia zaświadczenia właściwego organu podatkowego potwierdzającego okoliczność nie składania przez skarżącego zeznań podatkowych za lata 2010 – 2011, uniemożliwia kontrolę twierdzeń wnioskodawcy oraz bezsprzeczną ocenę jego sytuacji finansowej, a co za tym idzie nie pozwala na uwzględnienie jego wniosku. Bezzasadna przy tym pozostaje teza pełnomocnika skarżącego, iż nie ma on możliwości przedstawienia pisemnych dokumentów dotyczących posiadanego przez niego rachunku bankowego - bez podania jakichkolwiek racjonalnych przyczyn. Nadto zaznaczyć godzi się w tym miejscu, iż zgodnie z zapewnieniem złożonym przez pełnomocnika skarżącego (pismo z dnia 8 czerwca 2012 r.) wyżej wymienione zaświadczenie organu podatkowego miało zostać wydane do dnia 13 czerwca 2012 r. i niezwłocznie przedstawione Sądowi. Jednakże do chwili obecnej przedmiotowy dokument nie został złożony. Podsumowując, niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie te pytania, które postawiono w wezwaniu. Nadto odnosząc się do oświadczenia siostry skarżącego w zakresie ponoszenia przez nią kosztów jego utrzymania, jednakże tylko w okresie kiedy tenże przebywa na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, wskazać trzeba, iż z powyższego jednoznacznie wynika, że skarżący posiada dodatkowe źródło dochodów, które na potrzebę rozpoznania przedmiotowego wniosku, nie zostało przez niego ujawnione. W związku z powyższym nie można w sposób wolny od wątpliwości, ustalić jak w rzeczywistości przedstawia się sytuacja finansowa skarżącego. W przedmiotowej sprawie nie może zatem znaleźć zastosowanie instytucja stanowiąca wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, obowiązująca w procedurach sądowych w tym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. działając oparciu o art. 260 tej ustawy, odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy.