I SA/Gl 308/09

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi K. i J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżących od wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej [...] (słownie: [...]) złotych; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W ramach skargi skarżący, reprezentowani przez syna, występującego w charakterze ich pełnomocnika, wnieśli o zwolnienie "od kosztów postępowania niniejszego postępowania ponad kwotę [...] zł", następnie jednak – na dwóch osobnych formularzach PPF – rozszerzyli to żądanie, domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata i doradcy podatkowego. Uzasadniając wniosek, pełnomocnik skarżących zwrócił uwagę na ich wiek (68 lat) i stan zdrowia, pogarszający się wskutek braku środków na leczenie. Podał, że utrzymują się oni z emerytur wynoszących łącznie [...] zł oraz wyliczył ich stałe wydatki – nie obejmujące kosztów leczenia i wyżywienia – na kwotę [...] zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego, skarżący nadesłali odpisy: rachunków odnoszących się do utrzymania gospodarstwa domowego (m.in. czynsz w kwocie [...] zł), dokumentacji dotyczącej ich spłacanego na bieżąco zadłużenia prywatnoprawnego (skarżący opłacają miesięcznie ratę kredytu przeznaczonego na zakup samochodu osobowego o wartości [...]zł, skądinąd niewymienionego we wniosku pośród składników majątkowych, i pożyczki zaciągniętej celem pokrycia "finansowych niedoborów budżetu" w kwotach odpowiednio [...]zł i [...] zł) oraz zaległości podatkowych (m.in. zawiadomienia o zajęciu świadczenia emerytalnego skarżącego dotyczącego kwoty [...]zł i decyzji o rozłożeniu zaległości podatkowej na raty – od września 2009 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie), decyzji emerytalnych wraz z rocznymi obliczeniami podatku oraz decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego. Wpis sądowy od skargi, czyli najwyższa opłata sądowa, której uiszczenie może wchodzić w grę w niniejszym postępowaniu, wynosi [...] zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tego Prawa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata i doradcy podatkowego lub innego profesjonalnego pełnomocnika, ale tylko jednego nie dwóch, jak domaga się strona skarżąca – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazali, że zachodzą podstawy do uwzględnienia ich wniosku w całości. Do ich dyspozycji pozostaje bowiem stały dochód, którego wysokość, ponaddziesięciokrotnie przewyższająca wysokość wpisu sądowego od skargi, pozwala im – wraz ze środkami uzyskanymi z pożyczki – na bieżące pokrywanie koniecznych wydatków, w tym na spłatę rat ciążącego na nich zadłużenia, również wielokrotnie przekraczających kwotę wspomnianego wpisu, podobnie zresztą jak niektóre inne comiesięczne ich wydatki. W strukturze tych wydatków można zatem, w ocenie rozpoznającego wniosek, pomieścić środki potrzebne na koszty postępowania w sprawie. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że sytuacja skarżących, w tym zdrowotna, nie stanowiła dla nich przeszkody do zaciągnięcia w ubiegłym roku kredytu celem zakupu nowego samochodu osobowego. Nie można jednak tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązek uiszczenia kosztów sądowych limitowany jest granicami koniecznego utrzymania osoby fizycznej zobowiązanej do uiszczenia tych kosztów. Poniesienie kosztów sądowych nie może bowiem, w myśl przywołanego przepisu, wiązać się z uszczerbkiem dla tegoż utrzymania, a wykazanie niebezpieczeństwa powstania takiego uszczerbku uprawnia do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, m. in. zwolnienie od opłat sądowych w części. Ocena sytuacji skarżących uzasadnia przyjęcie, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do nich zachodzi i że bez niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego mogą ona uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji, ustalony na poziomie najniższego wpisu znanego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Tego rodzaju rozstrzygnięcie jest przy tym zgodne z pierwotnym wnioskiem skarżących, wyrażonym w skardze, w której w istocie domagali się oni zwolnienia w zakresie obejmującym część każdej opłaty sądowej przekraczającą kwotę [...] zł. W niniejszym postępowaniu jedynie wpis sądowy od skargi jest bowiem od tej kwoty wyższy, natomiast wszelkie inne opłaty sądowe, do których uiszczenia skarżący mogą być zobowiązani w jego dalszym toku, w tym wpis od skargi kasacyjnej, nigdy tej kwoty nie przekroczą. Przyjmując taki zakres zwolnienia, uwzględniono przede wszystkim znaczną wysokość zadłużenia spoczywającego na skarżących, na którego spłatę przeznaczać oni muszą około połowy swoich miesięcznych dochodów. Rozpoznając wniosek, należało przy tym mieć na względzie, że celem finansowania kosztów wcześniej przyjętych na siebie zobowiązań zaciągnęli oni kolejne zobowiązania, komplikując tym samym swoją sytuację finansową. Na marginesie warto zauważyć, iż nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie stoi w sprzeczności z dyrektywami wynikającymi z przysługującego stronie prawa do sądu. Udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest bowiem konieczny na obecnym etapie postępowania, skoro – zgodnie z art. 175 § 3 pkt 1 oraz art. 194 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 tego Prawa Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, a więc także reprezentowanych przez innych pełnomocników, w tym doradców podatkowych, potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według jego art. 134 § 1 nie jest związany granicami skargi. W tym kontekście zauważyć wypada, że skarżący działają w postępowaniu przez pełnomocnika. Tym samym ustanowienia pełnomocnika w drodze prawa pomocy nie uzasadniają również takie względy jak wiek czy stan zdrowia skarżących. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. orzeczono jak w sentencji.