I SA/Gl 309/15

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., [....] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. odmówić skarżącemu ustanowienia adwokata; 2. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że otrzymuje emeryturę w wysokości 1135 zł oraz że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, lecz nie udzielił żadnych dalszych informacji na jej temat. Nie wskazał też żadnego majątku poza prawem do mieszkania. Pismem doręczonym w dniu 14 maja 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Zastrzeżono zarazem, że ilekroć w wezwaniu mowa jest o osobach pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć także jego małżonkę, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego w jego małżeństwie, chyba że orzeczono rozwód lub separację, co należy wykazać kopią orzeczenia wydanego w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie, skarżący nadesłał kopię decyzji o waloryzacji emerytury z dnia 13 marca 2015 r. oraz potwierdzenia wypłaty tego świadczenia za kwiecień 2015 r., według którego kwota do wypłaty wyniosła 1135,67 zł. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie zaznaczyć trzeba, że skarżącemu przysługuje zwolnienie od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako P.p.s.a.) strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, tak samo jak, stosownie do art. 239 pkt 4 P.p.s.a., strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów był w rozpatrywanej sprawie zbędny i nie może być rozpoznany: niepodobna przecież wnioskodawcy ani przyznać tego, co i tak przysługuje mu z mocy ustawy, ani tym bardziej tego odmówić, oddalając jego wniosek. Pozostaje jedynie uznanie postępowania w przedmiocie prawa pomocy w tym zakresie za bezprzedmiotowe. Takie postępowanie podlega zaś umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., który w stosunku do postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy trzeba stosować na zasadzie analogii. Dlatego orzeczono jak w punkcie drugim sentencji. Przystępując natomiast do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części, a zatem do wniosku o ustanowienie adwokata, stwierdzić należy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca powinien zatem za pomocą dokumentacji źródłowej udowodnić, że przesłanka ta została spełniona. Minimum staranności, jaką powinien się wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Tymczasem skarżący wykonał takie wezwanie jedynie w niewielkiej części, przedkładając tylko dokumenty obrazujące wysokość otrzymywanej przez niego emerytury. Nie można zatem wykluczyć, że w ramach jego gospodarstwa domowego osiągane są jeszcze inne dochody, skoro nie wykonał wezwania do przedstawienia zeznania podatkowego, obejmującego wszystkie dochody podlegające opodatkowaniu, oraz w zakresie odnoszącym się do jego żony. W konsekwencji, tak jak to było w postępowaniu administracyjnym, nie można poczynić jakichkolwiek ustaleń na temat wspomnianej żony, w tym dotyczących dochodu i majątku, którymi może ona dysponować. W orzecznictwie uznaje się zaś, że sytuacja małżonka strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy ma wpływ na rozpoznanie tego wniosku, i to nawet wtedy, kiedy w małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8 i z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242). Dlatego w wezwaniu zastrzeżono, że od wykonania wezwania w tej materii można uchylić się tylko pod warunkiem udokumentowania rozwodu lub separacji. Z drugiej strony skarżący nie ustosunkował się także w ogóle do wezwania do udokumentowania wydatków jego gospodarstwa domowego. W ten sposób nie można poczynić jakichkolwiek ustaleń dotyczących tego ważnego aspektu jego sytuacji materialnej, który podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest równie istotny jak kwestia dochodów, gdyż dopiero w wyniku zestawienia wydatków wnioskodawcy z jego dochodami można wyciągnąć konkluzje na temat jego możliwości płatniczych. Nie można też tracić z pola widzenia, że ustanowienie adwokata nie jest obecnie konieczne dla realizacji przysługującego skarżącemu prawa do sądu Zgodnie bowiem z art. 175 § 3 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. – udział w profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Podkreślić również trzeba, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącego możliwości złożenia kolejnego wniosku w tej materii na dalszym etapie postępowania, kiedy może to okazać się potrzebne. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji.