I SA/Gl 318/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) ustanowić dla skarżącego adwokata . Przedmiotem skargi H.S., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mocą której odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W ramach urzędowego formularza PPF z dnia 12 kwietnia 2012 r. skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. W motywach wniosku, akcentując przede wszystkim ciężki stan zdrowia, oświadczył, że po potrąceniach otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 950 zł. Zaznaczył przy tym, że w stosunku do niego toczą się postępowania egzekucyjne, w których łączna kwota zadłużenia wynosi 150.000,00 zł. Odnotował dalej, że brakuje mu środków na bieżące wydatki, w tym żywność i lekarstwa. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. H.S. zeznał, iż posiada udział w wysokości ½ starego powojennego domu, który kwalifikuje się do remontu kapitalnego, obciążony hipoteką. Źródłem dochodu skarżącego jest akcentowane wyżej świadczenie emerytalne. W wyniku analizy wniosku co do treści, mając nadto na uwadze zawartość akt administracyjnych tej sprawy, pismem z dnia 17 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dodatkowych dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości; itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat, w szczególności należało tutaj uwzględnić osobę S.B. (która w świetle umowy dożywocia z dnia 12 maja 2005 r. została zobowiązana do pokrywania wszelkich wydatków); dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich po styczniu 2012 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne); dochód z tytułu świadczeń rentowych/emerytalnych można wykazać za pomocą kopii "odcinków" otrzymanych świadczeń; 4) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za lata 2010-2011; 5) udokumentowanie okoliczności zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, w szczególności okresu na jaki została zawieszona; 6) nadesłanie aktualnego, tj. wydanego po otrzymaniu niniejszego wezwania, zaświadczenia właściwego ośrodka pomocy społecznej o udzielonych skarżącemu formach pomocy w okresie ostatnich sześciu miesięcy; 7) złożenie oświadczenia, z którego wynikałoby, czy skarżący jest w dalszym ciągu w posiadaniu samochodów o nr rej.: [...] i [...]. W przypadku odpowiedzi twierdzącej należało oszacować miesięczny koszt ich utrzymania; w sytuacji, gdy skarżący wyzbył się tych pojazdów, należało tę okoliczność udokumentować za pomocą kopii stosownych umów; 8) udokumentowanie okoliczności posiadania kredytu odnawialnego w kwocie 5000 zł oraz zobowiązań cywilnoprawnych wobec osób fizycznych; 9) udokumentowanie okoliczności zajęcia egzekucyjnego świadczenia emerytalnych. W przywołanym wyżej wezwaniu zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do jego zakresu w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Przy piśmie procesowym z dnia 14 maja 2012 r. skarżący nadesłał plik dokumentów, w tym: faktury i rachunki za media (miesięczne wydatki z tego tytułu stanowią kwotę około 758 zł); wyciąg z rachunku bankowego za okres od 14 marca 2012 r. do 5 kwietnia 2012 r. (transakcje uznaniowe na kwotę 1.382,19 zł , obciążeniowe – 1.563,25 zł; wykorzystany debet – 4.980,33 zł); wniosek o wykreślenie działalności gospodarczej z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (wynika z niej, że wniosek ów został złożony z dniem 30 grudnia 2011 r.); zaświadczenie zakładu emerytalno-rentowego, z którego wynika, że skarżący posiada łączne zadłużenie w kwocie 168.133,22 zł (stan na dzień 31 grudnia 2008 r.; miesięczna kwota potrąceń z zaopatrzenia emerytalnego wynosi 440,32 zł). Świadczenie emerytalne do wypłaty dla skarżącego wynosi ostatecznie 950 zł. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało odnotować, że zakres wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy został przez niego oznaczony w pkt 4 druku urzędowego formularza. Intencją wnioskującego jest więc uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Przyszło w tym miejscu podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję dotyczącą spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przedmiotem skargi jest działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęty jest w tej sprawie H.S. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżący zwolniony jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się bezprzedmiotowy, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie więc do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Analiza sytuacji materialnej i finansowej H.S. pozwoliła uznać, że skarżący nie będzie w stanie samodzielnie ponieść kosztów zastępstwa procesowego w tej sprawie. W toku rozpoznania wniosku stwierdzono wprawdzie mankamenty dowodowe, w tym przede wszystkim, nie jest dostatecznie czytelny udział S.B. w utrzymaniu gospodarstwa domowego skarżącego, wszak na mocy aktu dożywocia z dnia 12 maja 2005 r., została ona zobowiązana "zapewnić H.S. dożywotnie utrzymanie polegające na dostarczaniu wyżywienia, ubrania, mieszkania, zapewnienia mu odpowiedniej pomocy i pielęgnowania w chorobie". Nie mniej jednak, mając na uwadze treść pism procesowych skarżącego złożonych w tej sprawie, zwrócono uwagę, że udział S.B. w utrzymaniu skarżącego jest jedną z kwestii spornych w całym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z tych względów przyjęto, że na obecnym etapie postępowania, szczególnie mając na uwadze jego wpadkowy charakter, przedwczesną byłaby analiza tego wątku sprawy. Niewątpliwe przemawia na korzyść skarżącego fakt, że wszystkie faktury i rachunki, dokumentujące wysokość ponoszonych stałych wydatków z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego, wystawione zostały na H.S. jako rzeczywistego odbiorcę usług i płatnika. W toku rozpoznania wniosku nie stracono z pola widzenia choroby skarżącego, która wymaga od niego regularnego poddawania się dializom, co generuje koszty, a przede wszystkim uniemożliwiła skarżącemu prowadzenie działalności gospodarczej. Dodatkowo wypada podkreślić, że jednym z dwóch źródeł utrzymania wnioskodawcy jest świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 153 zł. Ta okoliczność pozwala przyjąć, iż H.S. jest osobą, która nie może samodzielnie zaspokoić własnych potrzeb. Nie sposób przy tym przyjąć, że obowiązek poniesienia kosztów sądowych miałby być zaspokojony z uzyskiwanego prze niego wsparcia budżetu państwa w ramach pomocy społecznej. W ocenie rozpoznającego wniosek sądy powinny zabezpieczać prawidłową równowagę pomiędzy, z jednej strony interesem państwa w pobieraniu opłat z tytułu rozpoznawania skarg, a z drugiej strony interesem skarżących w dochodzeniu swych roszczeń. Obciążenie zaś skarżącego kosztami niniejszego postępowania w sposób oczywisty naruszałoby jego interes w dochodzeniu swoich praw przed sądem, a jednocześnie skutkowałoby tym, że przyznane skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej byłoby fikcyjne. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., art. 254 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy, o pozostałym zakresie wniosku orzeczono w pkt 2 sentencji.