I SA/Gl 323/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi K.N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W skardze z dnia 7 kwietnia 2008 r. K.N. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach m.in. z wnioskiem o "całkowite zwolnienie z kosztów w niniejszej sprawie" z uwagi na obiektywną niemożność ich poniesienia. W tych ramach wskazał na bardzo niskie zarobki, konieczność utrzymania dziecka, wszczęcie postępowania egzekucyjnego, jak również na zobowiązania bankowe w wysokości ok. [...]. W dniu 3 czerwca 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) – w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego - do Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku wskazał na przytoczoną już wcześniej argumentację. W ramach oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, skarżący odnotował, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z matką, do której należy dom o pow. 60 m² z przeznaczeniem do remontu. Z posiadanych składników majątkowych skarżący wskazał na gospodarstwo rolne o pow. 2 ha. Dochód wspólnego gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę [...] zł, w tym [...] zł tytułem wynagrodzenia skarżącego ze stosunku pracy. K.N. oświadczył dodatkowo, że jest zadłużony na łączną kwotę [...] zł. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy, pismem z dnia 9 czerwca 2008 r., wezwano K.N. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności: wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektr., telefon, itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają aktualnie miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; nadesłanie odpisu lub kserokopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 (ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym); nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy; nadesłanie zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń w kwotach netto z okresu ostatnich sześciu miesięcy wraz z adnotacją o sposobie wypłacania tych świadczeń (ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym); wykazanie wysokości kosztów jakie skarżący ponosi miesięcznie z tytułu spłaty zadłużenia (egzekucji komorniczej oraz tytułem spłaty kredytów); nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego bądź spółdzielni mieszkaniowej o aktualnym stanie zameldowania w lokalu przy ul. [...] w S.; nadesłanie kserokopii tytułu prawnego do nieruchomości oznaczonych we wniosku jako: "60 m² dom matki po spadku do remontu" oraz "2 ha – gospodarstwo (...)" – np. aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, umowy najmu, użyczenia itp. W tych ramach należało nadto złożyć oświadczenie, kto i w jakiej wysokości ponosi wydatki związane z utrzymaniem tych nieruchomości; złożenie wyjaśnień dotyczących aktualnego stanu cywilnego skarżącego. W przypadku orzeczenia separacji bądź rozwodu należało nadesłać kserokopię stosownego tytułu prawnego potwierdzającego tę okoliczność. W przedstawionym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie do jego treści w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej także w skrócie: P.p.s.a. Wezwanie to doręczono na wskazany przez skarżącego adres w dniu 13 czerwca 2008 r. Odbiór przesyłki potwierdził dorosły domownik. Pismem procesowym z dnia 19 czerwca 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący zwrócił się o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy do dnia 30 czerwca 2008 r. Pismo to obarczone było jednak brakiem formalnym, który uniemożliwiał nadanie mu dalszego biegu. Z tego też powodu, pismem z dnia 25 czerwca 2008 r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia rzeczonego wniosku o przedłużenie terminu poprzez podpisanie pisma procesowego z dnia 19 czerwca 2008 r. W wezwaniu zakreślono siedmiodniowy termin pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przedłużenie terminu. Wezwanie doręczono adresatowi w dniu 14 lipca 2008 r. W dniu 21 lipca 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Sądu wpłynął egzemplarz pisma skarżącego z dnia 19 czerwca 2008 r. własnoręcznie przez niego podpisany. Z kolei dokumenty źródłowe, wymagane pismem z dnia 9 czerwca 2008 r., nie wpłynęły do Sądu do dnia dzisiejszego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującego było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 cyt. w zw. z art. 211 ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada nadto podkreślić, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Trzeba jeszcze w tym miejscu zaakcentować, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Należy podkreślić, że zastosowanie w tej sprawie art. 255 P.p.s.a. było nieodzowne. W toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bardzo istotną rolę odgrywają trzy wartości liczbowe określające : wysokość koszów sądowych, do których wnioskujący jest zobowiązany, jego możliwości zarobkowe oraz wysokość stałych niezbędnych kosztów utrzymania. Brak któregokolwiek z tych czynników może uniemożliwić dokonanie wszechstronnej i rzetelnej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyszło zatem zauważyć, że skarżący nie wskazał na potrzebę rozpoznania wniosku jakichkolwiek danych liczbowych określających wysokość ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków. Wiedza na ten temat była w tej sprawie istotna, jako że wpis sądowy od skargi stanowi bez mała 10 % dochodów w gospodarstwie domowym K.N. Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę skarżącego, że termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy został w praktyce przedłużony. Należy przy tym stwierdzić, że skarżący nie dotrzymał przede wszystkim terminu, który sam wskazał, tj. do dnia 30 czerwca 2008 r. Nie nadesłał wymaganych dokumentów również przy piśmie uzupełniającym brak formalny jego wniosku z dnia 19 czerwca 2008 r. W tym stanie rzeczy uznano, że wydanie zarządzenia przedłużającego termin do dnia 30 czerwca 2008 r. blisko miesiąc po upływie tego terminu byłoby zabiegiem bezzasadnym. Reasumując, skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z Sądem, ponieważ w konsekwencji nie zareagował na wezwanie do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącego, co więcej może wzmocnić wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Nie pozwala to uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.