I SA/Gl 323/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja – Klimczyk (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 734/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 czerwca 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na dalszym etapie postępowania, tj. składając skargę kasacyjną od wyroku, którym oddalono skargę w niniejszej sprawie, pełnomocnik skarżącego, będący adwokatem, kolejny raz zwrócił się o przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wbrew informacji zamieszczonej w skardze kasacyjnej nie załączono do niej urzędowego formularza tego wniosku, wobec czego wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia tego braku formalnego. Formularz przedłożono w terminie, lecz nie był on podpisany. Skarżący oświadczył w nim, że w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym pogorszyła się jego sytuacja życiowa i obecnie jego dochody ograniczają się do minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zaznaczył, że ma na utrzymaniu trójkę dzieci. We wniosku nie wskazano żadnego majątku, zwrócono natomiast uwagę na zobowiązania kredytowe oraz zajęcia komornicze. Pismem doręczonym w dniu 18 października 2016 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do usunięcia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez jego podpisanie oraz do uzupełnienia w terminie siedmiu dni zawartych w nim danych poprzez nadesłanie: odpisu orzeczenia orzekającego rozwód małżeństwa skarżącego (zaznaczono, że w przeciwnym razie żonę skarżącego, niezależnie od rodzaju małżeńskiego ustroju majątkowego obowiązującego w małżeństwie, należy uznać za osobę pozostającą ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym w rozumieniu tego wezwania), zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne i osobiste łączą te osoby ze skarżącym, dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, odpisu umowy o pracę skarżącego, zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym za rok 2015, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, dokumentu określającego tytuł prawny, na podstawie którego skarżący korzysta z nieruchomości będącej jego miejscem zamieszkania, np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp., zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy i sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub harmonogramu spłaty należności kredytowych oraz potwierdzeń zapłaty rat za ostatnie trzy miesiące oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, a także dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W terminie zakreślonym wezwaniem usunięto brak formalny wniosku, nie przedłożono jednak żadnych dokumentów źródłowych, mimo że w piśmie skarżącego z dnia 25 października 2016 r. zastrzeżono, iż dokumenty te zostały do pisma załączone. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, skarżący wniósł o zmianę postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania go do "ponownego rozpatrzenia". Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenia art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na fakt, iż odmówiono mu przyznania prawa pomocy, mimo iż w złożonej skardze kasacyjnej i wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawiono okoliczności, które uzasadniają przedmiotowy wniosek. W uzasadnieniu podniósł, że nie posiada aktualnie środków, które pozwoliłyby mu na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Zaznaczył, że w związku z toczącymi się postępowaniami znacznie pogorszyła się jego sytuacja zawodowa, a co za tym idzie majątkowa, a kwota wpisu od skargi kasacyjnej jest tak duża, że nie będzie mógł jej ponieść bez uszczerbku dla swojej egzystencji. W jego ocenie okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku przedstawił w sposób wyczerpujący i za pośrednictwem takich środków, które były dostępne. Dodatkowo wskazał, że z uwagi na wielość postępowań oraz konieczność wykonywania pracy zawodowej nie jest w stanie na każde wezwanie przestawić kompletu dokumentów wymaganych przez Sąd, lecz podkreślił, że każde takie wezwanie traktuje wyjątkowo sumiennie i stara się odpowiadać na podane w nich kwestie. Końcowo podniósł, że tylko dzięki zwolnieniu od kosztów sądowych możliwe będzie dalsze procedowanie w sprawie i poddanie zapadłego w sprawie wyroku weryfikacji przez Sąd wyższej instancji bez uszczerbku dla jego budżetu, który mógłby doprowadzić do problemów z zapewnieniem mu codziennej egzystencji. Do sprzeciwu nie dołączono żadnych dokumentów. Wpis od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wynosi 308 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "ppsa", w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przystępując do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu, trzeba odnotować, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy tj. w dniu 29 czerwca 2015 r. tutejszy Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zażalenie skarżącego wniesione na to postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 734/15. Podkreślić zatem należy, że postanowienie Sądu I instancji z dnia 29 czerwca 2015 r. zachowało prawną moc. Obecnie więc rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w okresie, jaki upłynął od wydania wspomnianego postanowienia, zaszły zmiany, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które wtedy zapadło. Nie można przy tym tracić z pola widzenia art. 164 ppsa, zgodnie z którym postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 ppsa postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny wyrażonej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwość ponoszenia kosztów postępowania. Mając powyższe na względzie – w ocenie Sądu – w niniejszej sprawie nie doszło do zmiany okoliczności w porównaniu z już rozpoznanym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które mogłyby doprowadzić do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Przede wszystkim należy odnotować, że przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w ramach poprzedniego postępowania, był brak udokumentowania przez skarżącego jego sytuacji finansowej. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, jak również przy sprzeciwie, w dalszym ciągu nie przedstawił wyczerpujących oświadczeń oraz żadnych dokumentów, które pozwoliłyby ocenić jego sytuację majątkową i materialną. Przede wszystkim nie nadesłał zaświadczenia w sprawie zameldowania, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie składu osobowego gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego. Powtórzyć zatem należy argumentację zawartą w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2015 r., że zgodnie z orzecznictwem to rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonym wyżej przepisie. Jego brzmienie nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Wskazuje na to użyte w treści art. 246 ppsa pojęcie "wykazać". Uchylanie się zaś strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając na względzie powyższe uznano, iż wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, orzeczono jak w sentencji postanowienia.