I SA/Gl 330/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ po rozpoznaniu w dniu 6 września 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. i J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości wskutek wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Skarżący zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie ich od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. We wniosku skarżący wskazał, że obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z treści druku PPF, wynika że skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie wraz z synem. W rubryce dot. posiadanego majątku odnotowano: "dom o pow. [...] m2" oraz "mieszkanie o pow. [...] m2". Zeznano nadto, że jedynym źródłem dochodu we wskazanym gospodarstwie jest praca dorywcza skarżącej z wynagrodzeniem około [...] euro. W dalszej kolejności pismem z dnia 26 listopada 2009 r., wezwano skarżących do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektr., telefon, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości, potwierdzenia opłat czynszowych itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało wyjaśnić kto i w jaki sposób przyczynia się do ponoszenia tych kosztów; należało nadto udokumentować fakt wyprowadzenia się z nieruchomości córki wraz z zięciem (w przypadku dalszego zamieszkiwania należało wykazać ich dochody); nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na aktualny stan zameldowania w lokalu mieszkalnym w Z. przy ul. [...]; nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę oraz pozostałych domowników rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; nadesłanie aktualnego nakazu płatniczego podatku od nieruchomości dot. lokalu mieszkalnego wskazanego w pkt.2 wezwania; złożenie wyjaśnień dotyczących rozbieżności w oświadczeniach o stanie majątkowym. Otóż w dniu [...] 2008 r. skarżący zeznali, że są w posiadaniu: "mieszkania – [...] m² niewykończone część budynku gospod. przeznaczona na mieszkanie", "nieruchomość rolna – [...] m² działka pod budynkiem po dział. gospodarczą", "inne nieruchomości – nie skończony budynek pod działalność gospodarczą [...] m²." Z kolei w druku PPF z dnia 16 listopada 2009 r. skarżący zeznali, że posiadają: dom o pow. [...] m2, mieszkanie o pow. [...] m2. W przypadku jakichkolwiek czynności dokonanych przez skarżącego lub jego małżonkę, polegających na zniesieniu bądź nabyciu tytułu prawnego do ww. nieruchomości, należało tę okoliczność wykazać za pomocą kopii stosownych dokumentów. Wyjaśniono przy tym, że w druku PPF należało wskazać składniki majątku w tym nieruchomości, wszystkich osób pozostających w gospodarstwie domowym. Nadto wezwano skarżących do nadesłania zaświadczenia bądź decyzji właściwego urzędu pracy wskazującej na utratę przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku oraz nadesłania kopii zeznań podatkowych za rok 2008, w tym ewentualnie złożonych druków PIT-ZG bądź PIT-0 (ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób zamieszkujących nieruchomość wskazaną w pkt.2 niniejszego wezwania). W wezwaniu tym pouczono stronę skarżącą, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wezwanie doręczono w dniu 7 grudnia 2009 r. W piśmie procesowym z dnia [...] 2009 r. J. G. wyjaśnił, że nieruchomości wskazane w druku PPF z dnia 21 stycznia 2008 r. należą do niego, natomiast "stary budynek o powierzchni [...] m2" jest własnością żony. W piśmie tym J. G. oświadczył nadto, że część dokumentów źródłowych zostanie dostarczona do Sądu przez jego żonę po powrocie z Niemiec, co ma nastąpić w okresie przedświątecznym. Przy omówionym piśmie skarżący nadesłał część dokumentów w tym faktury za odbiór mediów w nieruchomościach przy ul. [...] ([...] zł – należność za gaz za okres dwóch miesięcy, odbiorcą mediów jest "[...]") i [...] ([...] zł - należność za energię elektryczną za jeden miesiąc, [...] zł – należność na rzecz "A" Sp. z o.o.) w Z.. Nadesłano także dokumenty kasowe Urzędu Miejskiego w Z., z których wynika, że skarżący wpłacili tam kwotę [...] zł w dniach [...] 2009 r. i [...] 2009 r. z tytułu zaległości w podatku od nieruchomości. Skarżąca odprowadza w każdym miesiącu na rzecz ZUS składkę w wysokości [...] zł. W dniu [...] 2009 r. do Sądu wpłynęło pismo J. G., w którym wyjaśniła, że utrzymuje rodzinę tj. męża i syna z kwoty [...] euro, którą przesyła do domu co miesiąc z Niemiec. Podniosła nadto, że jej córki wraz z dziećmi prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Z tych też powodów nie podaje ich dochodów. Skarżąca oświadczyła dalej, iż nie posiada rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych. Przy piśmie nadesłano kolejną partię dokumentów źródłowych w tym: potwierdzenie wpłaty kwoty [...] zł tytułem spłaty umowy kredytowej zawartej w dniu [...] 2000 r., zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały, z którego wynika, że w domu przy ul. [...] w Z. zameldowanych jest łącznie dziewięć osób, dokumentację medyczną J.G. (wynika z niej, że jej leczenie trwało od [...] 2006 r. do [...] 2007 r.), zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w Z. z dnia [...] 2009 r. (wynika z niego, że J.G. jest tam zarejestrowany jako osoba bezrobotna od [...] 2008r.), zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego, z których wynika, że skarżący osiągnął w 2008 r. dochód w kwocie [...] zł; skarżąca w tym czasie nie osiągnęła dochodu, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości za 2008 r. na kwotę [...] zł, skierowany do skarżącego z tytułu posiadania nieruchomości przy ul. [...] w Z., nakaz płatniczy skierowany do J. G. na kwotę [...] zł za rok 2009 z tytułu posiadania nieruchomości przy ul. [...]. W piśmie z dnia [...] 2009 r. skarżąca zwróciła się nadto o umorzenie zaległego podatku, gdyż w roku 2006 jej rodzina przeżywała kryzys finansowy. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 6 stycznia 2010r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Następnie w terminowo złożonym sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia referendarza, skarżący wskazali na jego bezzasadność. Podali, iż od 20 lat obarczani są podatkiem za garaż wolnostojący, który w ogóle nie istnieje. Nadto wskazali, iż zaciągnięty kredyt w "B" przeznaczony był na samochód, który następnie został przez Bank zabrany, a to w związku z powstałymi trudnościami finansowymi. Podnieśli też, iż referendarz nie uwzględnił faktu, że skargę kasacyjną musi sporządzić adwokat, na którego ich nie stać. W opinii skarżących, niedorzecznym jest także twierdzenie referendarza o spłacaniu przez nich zaległości podatkowych, gdyż gdyby tego nie czynili pozbawieni zostali by dorobku całego życia. Dalej podali, iż po ciężkiej chorobie skarżąca zmuszona została do pozostawienia rodziny i wyjazdu do Niemiec w celach zarobkowych. Poza tym stwierdzili, że w domu, w którym zamieszkują zameldowanych jest dziewięć osób (dzieci wraz z wnukami) jednakże osoby te prowadzą odrębne gospodarstwa domowe i skarżący nie korzystają z ich pomocy. Na skutek złożonego sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia również odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawcy posiadają budynki mieszkalne o powierzchni [...] i [...] m2, budynki mieszkalne pod działalność gospodarczą o powierzchni [...] m2, grunty pozostałe o łącznej powierzchni [...] m2. Uznano zatem, iż majątek posiadany przez nich znacznie wykracza poza stan posiadania przeciętnego obywatela i nie wskazuje na to, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dalej podano, iż w budynku mieszkalnym zamieszkiwanym przez J. i J.G. zameldowanych jest w sumie dziewięć osób. Wnioskodawcy pomimo stosownego wezwania w tym zakresie nie wykazali dochodów tychże osób utrzymując, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, nie wykazując jednocześnie w żaden sposób tej odrębności. Niekorzystnie dla skarżących oceniono, zatem nie wykazanie dochodów pozostałych członków gospodarstwa domowego. Następnie, na skutek zażalenia wniesionego na wyżej wymienione postanowienie Sądu, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 25 czerwca 2010r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd drugiej instancji wskazał, iż dodatkowo skarżący powinien wyjaśnić jaki jest obecnie sposób wykorzystania budynku wcześniej wykorzystywanego na działalność gospodarczą (dlaczego nie czerpie się dochodów z tytułu jego dzierżawy). Nadto skarżący będący właścicielami nieruchomości gruntowej powinni wyjaśnić, jaki jest sposób korzystania z tej nieruchomości, czy przynosi ona dochody. Wreszcie skarżący, zarejestrowany jako osoba bezrobotna, powinien oświadczyć czy nie ma możliwości zarobkowania, choćby dorywczego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopiero wyjaśnienie tych wszystkich okoliczności pozwoli na ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawców. Dlatego też zachodzi potrzeba uzupełnienia danych, obrazujących sytuację finansową skarżących w celu umożliwienia oceny, czy nie są oni w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Na skutek powyższych wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do dalszego postępowania, zarządzeniem z dnia 22 lipca 2010r. wezwano skarżących do wyjaśnienia przedmiotowych kwestii. W odpowiedzi na powyższe, skarżący nadesłał do Sądu pismo datowane na dzień 6 sierpnia 2010r. w którym wskazał, że zawieszono wykonywanie działalności gospodarczej do dnia [...] 2010r. i w związku z tym skarżący nie czerpią dochodów z tytułu ,,jego dzierżawy". Nieruchomość gruntowa- są to działki pod budynkami, które nie przynoszą żadnych dochodów i nie są wykorzystywane ,,dla uzyskiwania dochodów". W dalszej kolejności skarżący oświadczył, iż nie ma możliwości zarobkowania chociażby dorywczego, bowiem ,,w Z. jest duże bezrobocie". Nadto od kilku lat leczy się na kręgosłup, ma problemy z chodzeniem. W [...] 2010r. miał operację na lewe kolano, a w najbliższym czasie przejdzie operację prawej nogi. W związku z tym, nie jest w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej. Do przedmiotowego pisma załączono kserokopię potwierdzenia informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej oraz kserokopię wyrejestrowania z ubezpieczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie godzi się wskazać, że rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt.1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Podać nadto trzeba, iż zgodnie z treścią art. 190 p.p.s.a., sąd, kŧóremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (...). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności powołane dotychczas przez stronę nie usprawiedliwiały zwolnienia jej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jednakże Sąd drugiej instancji wskazał, iż zasadnym byłoby dodatkowe wyjaśnienie kilku kwestii dotyczących sytuacji majątkowej skarżących. Zgodnie, zatem z wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego, wezwano skarżących do uprawdopodobnienia danych wskazanych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy (wezwanie z dnia [...] 2010r.). Zgodnie, wszelako z poglądem Sądu pierwszej instancji, wyjaśnienia poczynione przez skarżącego w piśmie z dnia [...] 2010r. w dalszym ciągu nie wykazują istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 §1 pkt.1 ustawy p.p.s.a. Majątek bowiem, jaki posiadają skarżący (budynki mieszkalne o powierzchni [...] i [...] m2, budynki mieszkalne pod działalność gospodarczą o powierzchni [...] m2, grunty pozostałe o łącznej powierzchni [...] m2) znacznie wykracza poza stan posiadania przeciętnego obywatela i nie wskazuje na to, że nie są oni w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co więcej, oświadczenie złożone przez J. G. w piśmie z dnia [...] 2010r. wskazuje na to, iż wnioskodawcy nie podejmują jakichkolwiek czynności (dysponując takowymi możliwościami) w celu zdobycia dodatkowych środków pieniężnych np. poprzez czerpanie dochodów z tytułu dzierżawy budynku wykorzystywanego wcześniej na działalność gospodarczą. Przyznając zaś prawo pomocy należy mieć na uwadze to, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków jest rzeczywiście obiektywne niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004r. sygn. akt. GZ 61/04, niepubl.). Także wskazanie skarżącego, iż ,,w Z. jest duże bezrobocie" nie usprawiedliwia zwolnienia strony od kosztów sądowych. Z kolei, wskazując na zły stan swego zdrowia, skarżący w żaden sposób nie popiera przedmiotowego stwierdzenia, stosowaną dokumentacją medyczną. Wskazać nadto należy, na utrwalony w orzecznictwie sądowym pogląd, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy, sąd oceniając sytuację materialną strony bierze pod uwagę również dochody uzyskiwane przez członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie ze stroną (postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008r. sygn. akt I OZ 393/08 LEX nr 493832,również postanowienie NSA z dnia 26 maja 2008r. sygn. akt. 210/08 LEX nr 478983, postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008r. sygn. akt. II OZ 322/08 LEX nr 479084). W budynku mieszkalnym zamieszkiwanym przez J. i J. G., zameldowanych jest w sumie dziewięć osób. Wnioskodawcy pomimo stosownego wezwania w tym zakresie nie wykazali dochodów dwóch dorosłych córek (bowiem pozostałe osoby zamieszkujące wspólnie z wnioskodawcami, to małoletnie wnuki oraz syn- uczczeń Liceum Ogólnokształcącego) utrzymując, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, nie wykazując jednocześnie w żaden sposób tej odrębności. Również negatywnie dla skarżących, ocenić zatem należy nie wykazanie dochodów pozostałych członków gospodarstwa domowego. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż wnioskodawcy w dalszym ciągu nie wykazali istnienia przesłanki warunkującej przyznanie im prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt.1 p.p.s.a. działając oparciu o art. 260 tej ustawy, odmówiono przyznania skarżącym prawa pomocy.