I SA/Gl 337/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. N. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. o nr wskazanym w sentencji w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, podkreśliła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, nie zamieszkuje z nim i pozostaje z nim w rozdzielności majątkowej. Stwierdziła, że utrzymuje się jedynie z emerytury w wysokości 1628 zł brutto, którą w całości przeznacza na bieżące wydatki, w tym na leczenie. Wydatki te wyliczyła, uwzględniając m.in. miesięczne koszty ogrzewania i zakupu leków – po 400 zł oraz comiesięczne opłaty za: telefon – 139 zł, wodę i odprowadzanie ścieków – łącznie 160 zł, energię elektryczną – 75 zł, wywóz odpadów komunalnych – 26 zł i tytułem abonamentu radiowo-telewizyjnego – 18,50 zł. Pozostałe miesięczne koszty utrzymania skarżąca oszacowała na kwotę 382 zł. We wniosku nie wskazano żadnego majątku, poza nieruchomością. Referendarz sądowy w piśmie z dnia 29 marca 2013 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącą; 2) przedłożenie dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające wraz z nią w gospodarstwie domowym – w szczególności potwierdzenia wypłaty skarżącej emerytury za ostatni miesiąc bądź zaświadczenia ZUS o wysokości tego świadczenia, jak również zaświadczenia jaka część wynagrodzenia potrącana jest tytułem zajęcia egzekucyjnego; 3) przedstawienie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat; w przypadku ich zajęcia – przedłożyć należało potwierdzające ten fakt zaświadczenie banku; 4) nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012 złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2011; 5) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej miejsce zamieszkania skarżącej, położonej w D. przy ul. [...]; 6) przedłożenie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącej (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS, itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp.; 7) udokumentowanie kopiami faktur lub rachunków wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wezwanie powyższe doręczono skarżącej w dniu 5 kwietnia 2013 r. i nie spotkało się ono z żadną jej reakcją. W dniu 6 maja 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia odnotował, że wydatki wyliczone przez skarżącą we wniosku przekraczają kwotę zadeklarowanego przez nią dochodu, należało zatem precyzyjnie ustalić co najmniej źródło i wysokość jej dochodów oraz skalę wydatków, a także sytuację rodzinną. Niewykonanie wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwoliło na uwzględnienie wniosku skarżącej, pozostawiając bez odpowiedzi wszystkie pytania, postawione w tymże wezwaniu. Odpis postanowienia referendarza sądowego w dniu 16 maja 2013 r. doręczono skarżącej, która w dniu 21 maja 2013 r. wniosła od niego sprzeciw datowany na 10 maja 2013 r. Do pisma tego nie załączyła żadnych dokumentów. Oznajmiła w nim, że wspomniana zbieżność adresów jej oraz męża jest wynikiem błędu. Podniosła, iż wielokrotnie już wyjaśniała, że zamieszkuje sama, natomiast jej mąż najmuje mieszkanie w D. przy ul. [...]. Podniosła, że nie jest jej znany stan majątkowy męża. Mają oni orzeczoną rozdzielność majątkową, pozostają w separacji faktycznej, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, nie kontaktują się ze sobą ani nie wspierają finansowo. Dlatego, jak podkreśliła, nie ma możliwości zapłaty wpisu od skargi w tej i w innych toczących się z jej udziałem sprawach. Należy odnotować, że w każdej z dwudziestu czterech spraw skarżącej o sygn. akt od I SA/Gl 324/13 do I SA/Gl 347/13 kwota należna tytułem wpisu wynosi 100 zł, przy czym w dwóch pierwszych sprawach została ona już uiszczona. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest poznanie sytuacji wnioskodawcy. Domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych, czyli prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że to na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności zgłoszonego żądania. Analiza przedstawionego stanu faktycznego nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy, a przesądzające znaczenie dla tej kwalifikacji ma właśnie postawa skarżącej, która prezentację własnej sytuacji rodzinnej oraz majątkowej ograniczyła do złożenia oświadczeń nie popartych żadnymi dowodami. W rezultacie uniemożliwiła poznanie swej rzeczywistej sytuacji, w tym możliwości płatniczych i stanu rodzinnego. Nie wiadomo przecież, w jaki sposób ponosi ona wydatki przewyższające wpływy, ani kto jest zameldowany w domu, w którym skarżąca zamieszkuje. Kwestia ta jest istotna, ponieważ w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby. Bez wątpienia są nimi pozostali członkowie wspólnego gospodarstwa domowego. Jest nią małżonek, i to niezależnie od tego, czy zamieszkuje osobno, oraz jaki ustrój majątkowy ustanowiono w małżeństwie, albowiem okoliczności te pozostają bez wpływu na obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy. Wreszcie dostrzeżenia wymaga, że skarżąca miała świadomość mankamentów złożonego wniosku, gdyż do ich usunięcia została wezwana w piśmie referendarza z dnia 29 marca 2013 r. Nie nadesłała jednak jakiegokolwiek dokumentu źródłowego ani na skutek tego wezwania, ani też na etapie składania sprzeciwu. Reasumując, uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadzające się do przedstawionych wyżej twierdzeń skarżącej uznać należy za niewystarczające do uznania, by nie była ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, i dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówiono uwzględnienia zgłoszonego przez nią żądania.