I SA/Gl 342/12

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. ustanowić skarżącemu adwokata; 2. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący – aż na trzech urzędowych formularzach – wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek, zwrócił przede wszystkim uwagę na niskie dochody jego rodziny, ograniczające się do wpływów z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (zakład szewstwa naprawczego) w wysokości około 1500 zł oraz – okresowo – zasiłków z pomocy społecznej otrzymywanych przez jego małżonkę. Dodał, iż ma na utrzymaniu dwójkę dzieci. We wniosku nie wykazano żadnego majątku, poza mieszkaniem. Wykonując wezwanie referendarza sądowego, skarżący nadesłał większość wymaganych dokumentów, które potwierdzają powyższe okoliczności, mianowicie zaświadczenie w sprawie edukacji jego syna oraz kserokopie: zaświadczenia z dnia 31 stycznia 2012 r., że jego małżonka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, decyzji z dnia 3 grudnia 2012 r. przyznającej tej małżonce zasiłki rodzinne na dzieci wraz z dodatkami (według zawartego w tej decyzji pouczenia "realizacja" świadczenia ma nastąpić przelewem bankowym), decyzji z dnia 7 lutego 2012 r. przyznającej dodatek mieszkaniowy w kwocie 447,42 zł, decyzji z dnia 18 stycznia 2012 r. ustalającej wysokość miesięcznej stawki karty podatkowej na kwotę 134 zł, faktury z dnia 14 kwietnia 2012 r. dotyczącej czynszu najmu, zapewne lokalu użytkowego (opiewa ona na kwotę 605,55 zł i zawiera zastrzeżenie, iż płatność ma nastąpić przelewem) oraz rachunków zapłaconych w sposób gotówkowy, w tym za pośrednictwem instytucji finansowej realizującej przelewy. Wnioskodawca oświadczył nadto, że ani on, ani jego małżonka nie posiadają rachunków bankowych. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie zaznaczyć trzeba, że skarżącemu, o czym bezskutecznie pouczono go zresztą na wcześniejszym etapie postępowania, przysługuje zwolnienie od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej "P.p.s.a.") strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia takich kosztów. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych był w rozpatrywanej sprawie zbędny, zaś postępowanie o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. stosowanego w stosunku do postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy na zasadach analogii. Dlatego orzeczono jak w punkcie drugim sentencji. Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący wykazał, że w jego sytuacji przesłanka ta została spełniona, aczkolwiek nadesłany przez niego materiał dowodowy może budzić pewne wątpliwości. Dotyczą one jego oświadczenia, iż ani on, ani jego małżonka nie posiadają rachunków bankowych, gdyż informacja ta pozostaje w sprzeczności z treścią pouczenia zawartego w decyzji z dnia 3 grudnia 2012 r., według którego zasiłki dla jego małżonki będą wypłacane w formie przelewu, oraz z zastrzeżeniem zamieszonym na fakturze wystawionej na jego rzecz, iż należność ma być uiszczona również w tej formie. W ocenie rozpoznającego wniosek wątpliwości te należy jednak rozstrzygnąć na korzyść strony, kierując się dyrektywami wynikającymi z prawa do sądu, którego realizacji służy przecież instytucja prawa pomocy. Skarżący reguluje wszak swoje płatności gotówkowo, także korzystając z pośrednictwa instytucji finansowych, co byłoby nieracjonalne, gdyby posiadał rachunek bankowy. W konsekwencji wspomniane pouczenie może stanowić rezultat posłużenia się przez organ pewną standardową formułą, która może nie znajdować uzasadnienia w rzeczywistości, a tym samym wprowadzać w błąd w niniejszym postępowaniu. Bezsprzecznie przy tym sytuacja majątkowa wnioskodawcy i jego rodziny nie może być oceniona jako dobra. Dowodzi tego przede wszystkim fakt, że jego małżonka jest bezrobotna, zaś jego rodzina zmuszona jest korzystać z różnych form pomocy społecznej. Również rozmiary obciążenia podatkowego jego działalności gospodarczej pozwalają uznać, iż dochodowość tej działalności nie jest znaczna, jak zresztą wnioskujący podnosi. Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że stoi on przed koniecznością spłaty znacznego dla niego zadłużenia publicznoprawnego. W takim stanie rzeczy poniesienie dodatkowych wydatków na cele postępowania może wiązać się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji