I SA/Gl 346/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Madej (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. N. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, podkreśliła że z nikim nie prowadzi gospodarstwa domowego, w szczególności nie mieszka razem z mężem, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej. Zaznaczyła, iż z uwagi na podeszły wiek i słabe zdrowie nie jest w stanie uzyskiwać żadnych innych dochodów poza skromną emeryturą (1628 zł brutto miesięcznie), którą w całości przeznacza na bieżące utrzymanie oraz na leczenie. Wydatki te wyliczyła, uwzględniając m.in. miesięczne koszty ogrzewania i zakupu leków – po 400 zł oraz comiesięczne opłaty za: telefon – 139 zł, wodę i odprowadzanie ścieków – łącznie 160 zł, energię elektryczną – 75 zł, wywóz odpadów komunalnych – 26 zł i tytułem abonamentu radiowo-telewizyjnego – 18,50 zł. Pozostałe miesięczne koszty utrzymania skarżąca oszacowała na kwotę 382 zł. We wniosku nie wskazano żadnego majątku, poza mieszkaniem. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącą, przedłożenie dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, przedstawienie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012 złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2011, wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej miejsce zamieszkania skarżącej, przedłożenie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącej oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz udokumentowanie kopiami faktur lub rachunków wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wezwanie to doręczono skarżącej w dniu 5 kwietnia 2013 r., lecz nie spotkało się ono z żadną jej reakcją. W dniu 6 maja 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia odnotował, że skarżąca nie nadesłała jakiegokolwiek z licznych dokumentów źródłowych, o jakie ją wzywano. Uniemożliwiło to weryfikację jej oświadczeń, a nawet wzmocniło wątpliwości co do ich wiarygodności, zwłaszcza w części odnoszącej się do wzajemnej relacji pomiędzy wydatkami i dochodami gospodarstwa domowego oraz do sytuacji rodzinnej wnioskodawczyni. Odpis tego orzeczenia w dniu 16 maja 2013 r. doręczono skarżącej, która w dniu 21 maja 2013 r. wniosła od niego sprzeciw datowany na 10 maja 2013 r. Do pisma tego nie załączyła żadnych dokumentów. Oznajmiła w nim, że zbieżność adresów jej i jej męża – dostrzeżona w postanowieniach wydanych w przedmiocie wniosków o przyznanie prawa pomocy złożonych przez nią w innych sprawach – jest wynikiem błędu. Podniosła, iż wielokrotnie już wyjaśniała, że mieszka sama, zaś jej mąż najmuje mieszkanie w D. przy ul. [...]. Nie jest jej znany stan majątkowy jej męża. Skarżąca powtórzyła swoje wyjaśnienia na temat rozdzielności majątkowej, podkreślając, że pozostaje z małżonkiem w separacji faktycznej, nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, nie kontaktuje się z nim i nie korzysta z jego wsparcia finansowego. Dlatego, jak podkreśliła, nie ma możliwości zapłaty wpisu od skargi w tej i w innych toczących się jej sprawach. W tym miejscu odnotować należy, że w każdej z dwudziestu czterech spraw skarżącej o sygn. akt od I SA/Gl 324/13 do I SA/Gl 347/13 kwota należna wskazanym tytułem jest równa 100 zł, a w dwóch pierwszych została ona już uiszczona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest poznanie sytuacji wnioskodawcy. Domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych, czyli prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że to na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności zgłoszonego żądania. Analiza przedstawionego stanu faktycznego nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy, a przesądzające znaczenie dla tej kwalifikacji ma właśnie postawa skarżącej, która prezentację własnej sytuacji ograniczyła do złożenia oświadczeń niepopartych żadnymi dowodami. W rezultacie uniemożliwiła ona poznanie swej rzeczywistej sytuacji, w tym możliwości płatniczych i stanu rodzinnego. Nie wiadomo przecież, w jaki sposób ponosi ona wydatki przewyższające wpływy, ani kto jest zameldowany w domu, w którym mieszka. Kwestia ta jest istotna, ponieważ w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby. Bez wątpienia są nimi pozostali członkowie wspólnego gospodarstwa domowego, w tym małżonek, i to niezależnie od tego, jaki ustrój majątkowy obowiązuje w małżeństwie, gdyż okoliczność ta pozostaje bez wpływu na obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy. Wreszcie dostrzeżenia wymaga, że skarżąca miała świadomość mankamentów złożonego wniosku, gdyż do ich usunięcia została wezwana. Nie uczyniła tego jednakże ani wtedy, ani na etapie składania sprzeciwu. Reasumując, uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, sprowadzające się do przedstawionych wyżej twierdzeń skarżącej, uznać należy za niewystarczające do uznania, by nie była ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, i dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówiono uwzględnienia zgłoszonego przez nią żądania.