I SA/Gl 35/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Granieczny, , , po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku rolnego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia w kwocie 500 zł, skarżąca M. S. nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powtórzyła argumentację zawartą w skardze. W końcowej części uzasadnienia podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, która nie pozwala jej na poniesienie opłaty sądowej. Ponadto wskazała, że nie pozostaje z kimkolwiek we wspólnym gospodarstwie domowym i że jedyny jej dochód stanowi świadczenie przedemerytalne w wysokości 841,17 zł. Zgodnie z wnioskiem strona nie posiada żadnego majątku poza nieruchomością rolną o powierzchni 0,27 ha. Pismem z dnia 7 lutego 2011 r., referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, tj.: 1) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącą, jej małżonka (lub ich wspólnego zeznania) i syna albo zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego, iż zeznania takie nie zostały złożone; 2) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; ubezpieczenie; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.), jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych ewentualnie posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. (Sprecyzowano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku); 4) udokumentowanie wysokości aktualnych dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym (np. za pomocą kopii "odcinków" emerytury, zaświadczeń z zakładów pracy za ostatnie trzy miesiące, uwzględniających adnotację o sposobie wypłaty świadczeń, tj. przelew bankowy, wypłata gotówkowa, inne); 5) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w Ż. przy ul. [...] (w tych ramach należy wykazać, czy jest to: umowa najmu, użyczenia, służebność, własność, współwłasność itp.) oraz nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządowej o wszystkich osobach zameldowanych w tej nieruchomości. W piśmie zawarto jednocześnie pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni lub we wskazanym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Odpowiadając na powyższe wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 17 lutego 2011 r. oświadczyła, że dom, w którym zamieszkuje, nie jest jej własnością i że jest w nim tylko zameldowana. Wskazała, że dzieci mają już swoje rodziny i są na własnym utrzymaniu. Do pisma wnioskodawczyni załączyła: PIT-40A – roczne obliczenie podatku przez organ rentowy dla S. S., z którego wynika, że w roku 2009 osiągnął przychód w kwocie 12.700,08 zł (pobrano przy tym zaliczkę w kwocie 744,00 zł), PIT-11 – informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy, z której wynika, że w okresie od lutego do grudnia 2010 r. skarżąca osiągnęła przychód w kwocie 7.215,20 zł. Obecnie otrzymuje świadczenie przedemerytalne w kwocie 725,46 zł, co wynika z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] o przyznaniu owego świadczenia. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Odpis powyższego postanowienia został doręczony w dniu 7 marca 2011 r. Odbiór przesyłki potwierdził dorosły domownik – syn skarżącej. W dniu 12 marca 2011 r. (data nadania) skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 28 lutego 2011 r. W jego treści nie odniosła się w jakikolwiek sposób do zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Oświadczyła natomiast, że nie ma zamiaru płacić podatku i przedstawiła swoje stanowisko dotyczące sprawy. Do pisma załączyła m.in.: harmonogram spłat do umowy kredytowej zawartej dnia 2 września 2009 r. (wynika z niego, że kredytobiorcą jest S. S., miesięczna rata wynosi 559,05 zł) oraz faktury i rachunki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wystawione one zostały na S. S., nadto z faktury dotyczącej wywozu nieczystości wynika, że dotyczy ona 7 osób. Skarżąca załączyła również decyzję w sprawie ustalenia S. S. wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r. w kwocie 554,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie pełnomocnika, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego uregulowania sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Podstawę zaś do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Strona ma więc obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Należy w tym miejscu podkreślić, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, LEX 203331). Nie bez znaczenia jest przy tym pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast jeśli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.). Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdyż dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się nie tylko niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej i jej możliwości płatniczych, ale również budziły wątpliwości w świetle akt sprawy. Dlatego też wezwano wnioskodawczynię do nadesłania dodatkowych dokumentów. W omawianej sprawie skarżąca nie wykonała w całkowitym zakresie skierowanego do niej wezwania, w szczególności nie nadesłała wszystkich dokumentów, od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że pomimo wyraźnie sprecyzowanego wezwania, nie przedłożyła ona wyciągów i wykazów z rachunków bankowych. W kwestii tej skarżąca nie udzieliła jakichkolwiek wyjaśnień, podczas gdy z decyzji z dnia [...] o przyznaniu świadczenia przedemerytalnego wynika, że należności za okres od sierpnia do grudnia 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekaże "na rachunek w banku". Pomimo zatem wyraźnie sprecyzowanego wezwania, skarżąca pozostawiła je bez odpowiedzi. Taka zaś jej postawa nie może pozostać bez wpływu na ocenę jej wniosku. Negatywnie należy również ocenić postawę skarżącej w kwestii dotyczącej nadesłania zaświadczenia właściwej jednostki samorządowej o wszystkich osobach zameldowanych w nieruchomości, w której strona zamieszkuje. Nie ulega natomiast wątpliwości, że dokument ten ma wpływ na wyjaśnienie powstałych w sprawie wątpliwości odnośnie ilości osób pozostających rzeczywiście w tym gospodarstwie domowym. Wskazać trzeba, że w formularzu wniosku strona oświadczyła, że nie pozostaje z kimkolwiek w gospodarstwie domowym, podczas gdy z analizy akt administracyjnych oraz sądowych wynika wniosek wprost przeciwny. Odnotować więc należy, że korespondencja kierowana do skarżącej odbierana była przez męża oraz syna skarżącej. Ze zwrotnych potwierdzeń odbioru tych przesyłek wynika, że osoby te są dorosłymi domownikami skarżącej. Nadto z nadesłanej faktury za wywóz nieczystości na dzień 31 grudnia 2010 r. wynika, że obejmuje ona 7 osób. Tym samym oświadczenie zawarte w treści formularza trudno uznać za wiarygodne. Wyjaśnienie zaś tej okoliczności jest tym bardziej niezbędne, gdyż Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy i sytuację materialną strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ale także wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślić przy tym należy, że referendarz sądowy, pomimo oświadczenia w formularzu wniosku, wyraźnie sprecyzował wezwanie o przedłożenie kopii zeznań podatkowych złożonych nie tylko przez skarżącą, ale i jej małżonka oraz syna. Nadto wezwał o udokumentowanie aktualnych dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, jak również o przedłożenie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby. Wykonując wezwanie skarżąca ograniczyła się jedynie do nadesłania rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy dla S. S.. W żaden sposób nie udokumentowała natomiast jego bieżących dochodów, jak również dochodów uzyskiwanych przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowy. Nie wykonała także wezwania odnośnie przedstawienia rachunków bankowych, w ogóle nie wyjaśniając tej kwestii. Nadto dokumentów w tym zakresie nie załączyła również do sprzeciwu, choć ich brak wytknął przecież referendarz w swym postanowieniu. Podkreślić w tym miejscu należy, że brak niezbędnych dokumentów obrazujących sytuację finansową skarżącej i pozostałych osób, nie pozwala jednoznacznie i bez wątpliwości ocenić, czy w jej przypadku można zastosować instytucję prawa pomocy. Wobec braku żądanych dokumentów nie sposób przecież ustalić, czy członkowie jej rodziny bądź nie uzyskują żadnych dochodów, bądź uzyskują je w wysokości nie pozwalającej na wygospodarowanie odpowiedniej kwoty na potrzeby postępowania. Oceniając natomiast nadesłane rachunki dotyczące utrzymania gospodarstwa domowego przyjedzie zauważyć, że są one regulowane. Reasumując, na skarżącej ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Miała ona zatem świadomość, że jej postawa może skutkować niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.