I SA/Gl 355/09

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając w terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, podniósł, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, będącą – wskutek problemów zdrowotnych – osobą bezrobotną mającą prawo do zasiłku w wysokości [...]zł brutto, oraz że sam otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł brutto. Stwierdził zatem, że dochody te wynoszą łącznie [...]zł brutto, która to kwota "z trudem wystarcza na pokrycie podstawowych kosztów związanych z funkcjonowaniem na zupełnym minimum zaspokajania potrzeb". Koszty te wyliczył jednak następnie na sumę [...]zł ("paliwo ok. [...]zł, koszty leczenia ok. [...] zł, telefon ok. [...]zł, koszty utrzymania domu ok. [...] zł, żywność ok. [...] zł, środki czystości ok. [...] zł, prąd ok. [...] zł, gaz ok. [...] zł, odzież ok. [...] zł, zajęcia komornicze z decyzji Izby Skarbowej w K. [...] zł"). Skarżący wspomniał dodatkowo o dwóch pełnoletnich synach, zastrzegając wszelako, że jeden z nich przebywa za granicą, a drugi "od 3 lat prowadzi osobne gospodarstwo domowe" i "mieszka w konkubinacie, w związku z tym nie posiada majątku". Dodał zarazem, że ostatnio wymieniony syn wykazuje stratę z działalności gospodarczej oraz że "dochód w spółce, w której jest on współwłaścicielem, nie jest stały i waha się od [...]-[...] zł"). Według wniosku skarżący posiada dom i nieruchomość rolną o powierzchni odpowiednio 115m2 oraz 18 arów. Pismem doręczonym w dniu 10 czerwca 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącego, jego małżonkę oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy, że małżonka skarżącego jest osobą bezrobotną, oraz wskazującego wysokość otrzymywanego przez nią zasiłku, udokumentowanie za pomocą potwierdzenia wpłat lub stosownego zaświadczenia wystawionego przez organ podatkowy, że skarżący uiszcza miesięcznie wskazaną we wniosku kwotę tytułem spłaty zaległości podatkowych, wyjaśnienie przyczyn, dla których we wniosku nie wspomniano o udziałach posiadanych przez skarżącego w Spółkach A, B, C (sprecyzowano, że jeżeli udziały te zostały zbyte, należy ten fakt udokumentować, w przeciwnym razie zaś – nadesłać wyjaśnienia tych Spółek określających wartość udziałów oraz wysokość środków wypłaconych skarżącemu w ostatnim roku, np. tytułem dywidend), przedłożenie odpisów ostatniej informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych złożonej przez skarżącego na potrzeby podatku od nieruchomości oraz ostatniej (ostatnich) decyzji w sprawie tego podatku, wyjaśnienie, dlaczego we wnioskach nie wymieniono pojazdów posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę, wykazanie wydatków związanych z leczeniem małżonki skarżącego, w szczególności z zakupem leków, za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz udokumentowanie za pomocą odpisów faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, jednak tylko tych, które są ponoszone przez skarżącego i jego małżonkę. Wykonując to wezwanie, skarżący nadesłał – głównie w odpisach – dokumenty związane ze stosunkiem pracy (m.in. umowę o pracę wraz aneksem do niej zmniejszającym z dniem 1 lutego 2009 r. wynagrodzenie z [...] zł do [...]zł; jako pracodawca została w niej wymieniona spółka jawna, w której udziały przejął po skarżącym jego syn, podpisany jako osoba reprezentująca pracodawcę na wszystkich dokumentach), wyciąg z rachunku bankowego małżonki skarżącego (saldo ujemne na tym rachunku wynosiło w dniu 7 maja 2009 r. [...]zł; wpływy na rachunek ograniczały się przeważnie do zasiłku dla bezrobotnych), zeznania podatkowe skarżącego i jego małżonki za ubiegły rok (skarżący wykazał w niej przychody z działalności gospodarczej prowadzonej w spółce będącej obecnie jego pracodawcą w kwocie [...]zł, koszty ich uzyskania w kwocie [...]zł oraz stratę w kwocie [...]zł), dokumenty potwierdzające ustanie stosunku pracy tej małżonki (m.in. zaświadczenie, że od dnia 6 lutego 2009 r. jest ona osobą bezrobotną oraz że w marcu otrzymała zasiłek w wysokości [...]zł brutto, tj. [...]zł netto), pismo informujące o zaliczeniu nadpłaty na poczet zaległości podatkowych, dowody rejestracyjne samochodów posiadanych przez skarżącego (według wyjaśnienia wartość obu tych samochodów wynosi łącznie maksymalnie około [...]zł) oraz dokumentację dotyczącą udziałów posiadanych przez skarżącego w Spółkach B, C i A (według oświadczeń zarządów Spółek B i C z dnia 15 czerwca 2009 r. skarżący posiadał w tych Spółkach odpowiednio 17 udziałów o wartości po [...] zł i 9 udziałów o wartości po [...] zł, jednak Spółki te nie prowadziły w ubiegłym roku żadnej działalności i wykazały straty, z kolei zarząd Spółki A oświadczył, że Spółka ta została w dniu 7 stycznia 2009 r. rozwiązana. W świetle umowy z dnia [...] skarżący zbył swoje udziały w Spółce B za kwotę [...] zł, zaś w piśmie z dnia 20 maja 2009 r. przyznał się organowi prowadzącemu postępowanie karne do złożenia fałszywych zeznań o pełnym pokryciu kapitału zakładowego Spółek B i C), bieżących kosztów utrzymania oraz czynności egzekucyjnych przedsiębranych w toku postępowania egzekucyjnego toczącego się przeciwko małżonce skarżącego (m.in. zawiadomienie o wpisie hipoteki przymusowej w kwocie [...]zł). Skarżący wyjaśnił ponadto, że nie uzyskał zaświadczenia organu podatkowego w sprawie przebiegu postępowania egzekucyjnego, "ponieważ termin 7 dni wyznaczony w wezwaniu byłby niemożliwy do zachowania". Referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: wykonanie poprzedniego wezwania do nadesłania wspomnianego zaświadczenia organu podatkowego oraz złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego w 2008 r. (zastrzeżono, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: zaświadczeniem potwierdzającym zawieszenie lub wykreślenie tej działalności z ewidencji oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych lub odpisem umowy dotyczącej przekształceń własnościowych dotyczących spółki jawnej D, w której wspólnikiem był skarżący, np. umowy o przeniesienie praw przysługujących skarżącemu w tej spółce na jego syna, a nadto odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w imieniu tej Spółki okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej tej Spółki oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres). Odpowiadając na to wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 15 lipca 2009 r. stwierdził, że wcześniej wykonał już wezwanie w sprawie zaświadczenia organu podatkowego, powtarzając argument o zbyt krótkim terminie wyznaczonym w tym zakresie. Oznajmił, że wniosek o wydanie zaświadczenia został złożony i zapowiedział nadesłanie zaświadczenia po jego otrzymaniu. Wyjaśnił również, że Spółka, w której był wspólnikiem, przynosiła straty i że przeniósł wszystkie swoje prawa i obowiązki wspólnika na syna, "aby próbował on na własny rachunek ratować działalność firmy". Wnioskodawca zwrócił uwagę na "obciążenia psychiczne" jego i małżonki oraz inne problemy, które nie pozwoliły mu na zajmowanie się sprawami Spółki. Do pisma załączył odpisy: wniosku o wydanie zaświadczenia z prezentatą organu podatkowego wskazującą datę 16 lipca 2009 r., księgę przychodów i rozchodów Spółki D i bilans za okres od maja do października 2008 r. (według bilansu przychody Spółki w tym czasie wyniosły [...]zł, koszt zakupu towarów – [...]zł, a pozostałe wydatki [...]zł, co dało dochód w kwocie [...]zł. Bilans zawiera jednak odręczne adnotacje dowodzące, iż w rzeczywistości Spółka wykazała stratę w kwocie [...]zł), deklaracji dla podatku od towarów i usług złożonych przez tę Spółkę w tym czasie (najwyższą podstawę opodatkowania, [...]zł, wykazano w październiku 2008 r.), tabele amortyzacji środków trwałych Spółki (wskazano tam środki trwałe w postaci samochodu osobowego i motocykla) oraz dokumenty odnoszące się do przekształceń własnościowych w tej Spółce (w świetle uchwały wspólników z dnia [...] wyrażającej zgodę na przystąpienie do Spółki syna skarżącego, syn ów ma taki sam adres zamieszkania jak skarżący; zgodnie zaś z postanowieniem z dnia [...] skarżący został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego jako samoistny prokurent Spółki). Przy piśmie z dnia 23 lipca 2009 r. skarżący nadesłał zaświadczenia w sprawie zaległości podatkowych jego i jego małżonki oraz ich spłaty (zaległości skarżącego wynoszą [...]zł, zaś jego małżonki [...]zł). Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tego Prawa obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż powyższa przesłanka zachodzi, ponieważ przedłożony przezeń materiał dowodowy nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jego najogólniej rozumianej sytuacji majątkowej. Wątpliwości te nasuwa już pobieżny ogląd wniosku, skoro wyszczególnione tam stałe wydatki gospodarstwa domowego wnioskodawcy ponaddwukrotnie przewyższają zadeklarowane dochody tego gospodarstwa. Oświadczenia te nie mogą więc stanowić podstawy dla rzetelnych i pewnych ustaleń faktycznych. Bezsprzecznie przecież skarżący albo zataił jakieś inne źródło dochodu, albo pozostaje – wbrew swoim twierdzeniom – we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim synem, finansującym co najmniej część wskazanych wydatków. Ta druga ewentualność jest bardzo prawdopodobna, już choćby z tego powodu, iż w świetle uchwały wyrażającej zgodę wspólników Spółki prowadzonej przez skarżącego, a więc także i samego skarżącego, syn ów zamieszkuje ze skarżącym. Oczywistym przy tym jest, że wspomniane osoby pozostają we wspólnocie interesów ściślejszej niż zwykłe ekonomiczne więzy rodzinne, rodzącej po stronie syna skarżącego – także jako osoby obdarowanej – obowiązki dalej idące niż obowiązek alimentacyjny. Skarżący przekazał przecież synowi udział w Spółce, w której działalność stanowiła, zgodnie z zeznaniem podatkowym za ubiegły rok, jedyną formę jego aktywności zarobkowej, a co za tym idzie wyłączne źródło dochodów. Nie zasługują przy tym na wiarę wyjaśnienia wnioskodawcy wskazujące przyczyny, dla których to przekazanie nastąpiło, mające wykluczać dalsze osobiste prowadzenie przez niego spraw Spółki. Przenosząc na syna prawa i obowiązki wspólnika zachował on wszak możliwość wpływania na działalność Spółki i zajmowania się jej interesami, zostając jej prokurentem samoistnym. Pominięcie tych wszystkich okoliczności podczas oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy byłoby przejawem podejścia zbyt formalistycznego, oderwanego od rzeczywistego układu stosunków gospodarczych. Ocena ta musi bowiem obejmować całościowo status majątkowy gospodarstwa domowego wnioskodawcy, czyli uwzględniać sytuację wszystkich osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania. Konieczne zatem jest poczynienie ustaleń odnoszących się do syna skarżącego i prowadzonej przezeń działalności gospodarczej. W konsekwencji niemożliwość dokonania ustaleń w tej materii nie pozwala na przyznanie prawa pomocy, i to mimo że wykazane dochody skarżącego i jego małżonki są niewielkie oraz że – z drugiej strony – ciążące na nich zobowiązania podatkowe muszą być uznane za bardzo wysokie. Taki stan rzeczy stanowi jednak następstwo tego, że skarżący nie wykonał wyraźnego i rozbudowanego wezwania w rozpatrywanym zakresie, nie nadsyłając jakichkolwiek dokumentów dotyczących jego syna i nie przedstawiając aktualnych materiałów na temat kondycji finansowej prowadzonej przez niego Spółki. Materiały przedłożone pochodzą wszak sprzed kilku miesięcy, poza tym, jeśli pominąć odręczne adnotacje naniesione na odpisie bilansu, nie potwierdzają oświadczeń, iż wspomniana kondycja jest bardzo zła. Z pewnością natomiast zarówno wartości obrotu wynikające z deklaracji dla podatku od towarów i usług, jak i koszty odzwierciedlone w podatkowej księdze przychodów i rozchodów kilkukrotnie przewyższają wysokość wpisu sądowego od skargi, jaki należy uiścić w sprawie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.