I SA/Gl 356/08

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 25 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając w terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podniósł, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką oraz że osiąga wraz z nią dochody ze stosunku pracy w łącznej wysokości [...] zł. We wniosku nie wskazano żadnego majątku, poza prawem do lokalu należącym do wspomnianej małżonki oraz akcjami o wartości nominalnej [...] zł. Skarżący nie sprecyzował zakresu wniosku i nie wykonał wezwania wystosowanego do niego w tej materii pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Niemniej jednak, mając na względzie, że wniosek ten nadesłano w terminie wyznaczonym w wezwaniu do opłacenia wpisu sądowego oraz kierując się dyrektywami wynikającymi z przysługującego stronie prawa do sądu, odstąpiono od zrealizowania tego rygoru i przyjęto w sposób najbardziej korzystny dla skarżącego, iż domaga się on przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie właśnie z tej opłaty. Poinformowano go o tym w piśmie doręczonym w dniu 3 września 2008 r., którym referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (zastrzeżono, że należy w tym celu nadesłać odpisy umowy o pracę skarżącego i jego małżonki oraz zaświadczenia pracodawców o wysokości wynagrodzeń wypłaconego im w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy), przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2007 złożonych przez skarżącego, jego małżonkę oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (sprecyzowano, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), wyjaśnienie, jaki tytuł prawny przysługuje skarżącemu do lokalu podanego jako adres do korespondencji (podkreślono, że wyjaśnienia te – także w razie utraty wspomnianego tytułu prawnego – należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu, umowy sprzedaży itp.), złożenie wyjaśnień dotyczących posiadanych akcji (zastrzeżono, że jeśli rozporządzenie tymi akacjami jest niemożliwe, należy tę okoliczność wykazać) oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Ustosunkowując się do wezwania, skarżący wniósł o wydłużenie terminu wyznaczonego wezwaniem do dnia 30 września 2008 r. oraz o wystąpienie do sądu gospodarczego o przesłanie informacji o posiadanych przez niego akcjach i przeprowadzenie wyceny wartości tych akcji, "a w razie potrzeby dopuszczenie dowodu z opinii biegłego wówczas, gdy zaistnieje taka potrzeba". W uzasadnieniu podniósł, że nie był w stanie przesłać żądanych dokumentów, ponieważ w dniach od 4 do 5 września 2008 r. przebywał w szpitalu. Skarżący przedstawił niezbyt czytelną kopię zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego jego niezdolność do pracy w tych dniach, natomiast do wniosku dołączył kopię potwierdzeń zapłaty wpisów sądowych w innych sprawach, m. in. wpisu w wysokości [...] zł uiszczonego w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 494/07, oraz należności podatkowych (według nich w okresie od lutego do kwietnia 2008 r. skarżący wpłacił czterokrotnie kwoty po [...] zł). Pozostałe dokumenty do chwili obecnej nie zostały nadesłane. Skarżący kilkukrotnie wnosił o przyznanie prawa pomocy w innych sprawach, lecz jego wnioski nie były uwzględniane. Dwukrotnie, w przywołanej sprawie o sygn. akt I SA/Gl 494/07 oraz w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 70/08, głównym powodem rozstrzygnięcia było nienadesłanie dokumentów, o które wzywano, często, zwłaszcza w ostatnio wymienionej sprawie, pokrywających się z dokumentami żądanymi w niniejszym postępowaniu. Odnotowania wymaga, że w sprawach tych skarżący również wnosił o przedłużenie terminu do wykonania wezwania, a jego wnioski, jako składane na stosunkowo krótki czas przed datą, do której miało następować wnioskowane przedłużenie, były uwzględniane w jedyny możliwy sposób – poprzez opóźnienie terminu rozpoznania wniosku. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie takim, jaki przyjęto w niniejszej sprawie, czyli w zakresie częściowym – obejmującym, w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a., m.in. częściowe zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jego osoby powyższa przesłanka zachodzi, nie wykonując wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Nie uczynił tego przy tym nie tylko w wyznaczonym w wezwaniu terminie siedmiodniowym, ale i także w okresie, jaki upłynął od zakończenia tego terminu do chwili obecnej. Niewątpliwie zaś skarżący w nieomal miesięcznym terminie, jaki pozostawał do jego dyspozycji od momentu doręczenia mu wezwania, mógł przedłożyć choćby część żądanych dokumentów, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę, iż niektóre z nich, np. odpisy rachunków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, mogły być dostarczone bezzwłocznie. Zadanie to nie powinno nastręczać wnioskodawcy większych trudności tym bardziej dlatego, że składając wniosek, mógł on być do niego niejako przygotowany, skoro niedawno w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 70/08 był on wzywany o dostarczenie takich samych dokumentów. Symptomatyczne jest przy tym, że skarżący w tamtej sprawie nie nadesłał tych dokumentów, mimo iż miał taką możliwość w faktycznie wydłużonym terminie do wykonania wezwania referendarza sądowego oraz po podjęciu rozstrzygnięcia przez tego referendarza – w toku postępowania w przedmiocie sprzeciwu. Identycznie było zresztą w trakcie postępowania w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 494/07. Powyższe fakty uzasadniają podejrzenie, że wnioskodawca nie zmieniłby omówionej postawy procesowej w niniejszej sprawie, co wyklucza uznanie, iż zachodzi określona w art. 84 P.p.s.a. przesłanka przedłużenia terminu w postaci ważnej przyczyny. Skądinąd zresztą dwudniowa niezdolność do pracy nie powinna w odczuwalnym stopniu ograniczyć stronie wykonania wezwania, skoro, jak już była o tym mowa, do jej dyspozycji pozostawał faktycznie termin nieomal miesięczny. W konsekwencji referendarz sądowy zarządził odmowę przedłużenia rozpatrywanego terminu. Skonstatować należy zatem, że skarżący nie wykonał wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Zaznaczyć zarazem wypada, że wezwanie takie – w myśl art. 255 P.p.s.a. – wystosowuje do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Niewątpliwie więc przywołany przepis stanowi podstawę prawną do nałożenia takiego wniosku wyłącznie na osobę, która złożyła wniosek, a nie na inne podmioty, w tym sądy. Innymi słowy, nie przyznaje on organowi rozpoznającemu wniosek uprawnień do zwracania się – w ramach postępowania w przedmiocie prawa pomocy – do sądów o dostarczenie potrzebnych danych, jak domaga się tego skarżący, czy też szerzej do podejmowania jakichkolwiek działań, poza wystosowaniem wezwania uregulowanego w art. 255 P.p.s.a., które zmierzałyby do ustalenia stanu faktycznego dotyczącego przesłanek przyznania tego dobrodziejstwa procesowego. Niezależnie zresztą od tych spostrzeżeń uwzględnienie wniosku skarżącego o przeprowadzenie wyceny należących do niego akcji, zwłaszcza z udziałem biegłego, nie wchodzi w grę w świetle art. 106 § 3 P.p.s.a. Zgodnie wszak z jego treścią Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów i to tylko wtedy, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wystosowanie wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku oznacza więc w istocie, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W konsekwencji niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, co więcej ukazuje je w jeszcze bardziej niekorzystnym świetle. Uniemożliwia ono bowiem poczynienie koniecznych ustaleń faktycznych oraz weryfikację twierdzeń skarżącego poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić jednocześnie trzeba, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą szczególne wątpliwości, jeśli chodzi o wskazane wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wysokość wpisu, jaką skarżący ma obowiązek w niej uiścić, jest bowiem niewielka, w szczególności jeżeli zestawić ją z sumą dochodów zadeklarowanych we wniosku oraz kwotami uiszczanymi przez niego tytułem należności podatkowych, a także kosztów sądowych opłaconych w innych sprawach, zwłaszcza w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 494/07. Podsumowując, niewykonanie wezwania nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.