I SA/Gl 356/09

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając w terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...]zł, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, że – wskutek problemów zdrowotnych – jest ona osobą bezrobotną mającą prawo do zasiłku w wysokości [...]zł brutto oraz że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem otrzymującym wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł brutto. Stwierdzono zatem, że dochody te wynoszą łącznie [...]zł brutto, która to kwota "z trudem wystarcza na pokrycie podstawowych kosztów związanych z funkcjonowaniem na zupełnym minimum zaspokajania potrzeb". Koszty te wyliczono jednak następnie na sumę [...] zł ("paliwo ok. [...] zł, koszty leczenia ok. [...] zł, telefon ok. [...] zł, koszty utrzymania domu ok. [...] zł, żywność ok. [...] zł, środki czystości ok. [...] zł, prąd ok. [...] zł, gaz ok. [...] zł, odzież ok. [...]zł, zajęcia komornicze z decyzji Izby Skarbowej w K. [...] zł"). We wniosku wspomniano dodatkowo o dwóch pełnoletnich synach skarżącej, zastrzegając wszelako, że jeden z nich przebywa za granicą, a drugi "od 3 lat prowadzi osobne gospodarstwo domowe" i "mieszka w konkubinacie, w związku z tym nie posiada majątku". Zastrzeżono zarazem, że ostatnio wymieniony syn wykazuje stratę z działalności gospodarczej oraz że "dochód w spółce, w której jest on współwłaścicielem, nie jest stały i waha się od [...]-[...] zł"). Według wniosku skarżąca posiada dom i nieruchomość rolną o powierzchni odpowiednio 115m2 oraz 18 arów. Pismem doręczonym w dniu 10 czerwca 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: przedłożenie zaświadczenia, że skarżąca jest osobą bezrobotną, oraz wskazującego wysokość otrzymywanego przez nią zasiłku, udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącą, jej małżonka oraz inne osoby pozostające z nią 2 w gospodarstwie domowym (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), udokumentowanie za pomocą potwierdzenia wpłat lub stosownego zaświadczenia wystawionego przez organ podatkowy, że skarżąca uiszcza miesięcznie wskazaną we wniosku kwotę tytułem spłaty zaległości podatkowych, przedłożenie odpisów ostatniej informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych złożonej przez skarżącą na potrzeby podatku od nieruchomości oraz ostatniej (ostatnich) decyzji w sprawie tego podatku, wyjaśnienie, dlaczego we wnioskach nie wymieniono pojazdów posiadanych przez skarżącą i jej małżonka, wykazanie wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz udokumentowanie za pomocą odpisów faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, jednak tylko tych, które są ponoszone przez skarżąca i jej małżonka. Wykonując to wezwanie, nadesłano – głównie w odpisach – dokumenty związane ze stosunkiem pracy małżonka skarżącej (m.in. umowę o pracę wraz aneksem do niej zmniejszającym z dniem 1 lutego 2009 r. wynagrodzenie z [...] zł do [...] zł; jako pracodawca została w niej wymieniona spółka jawna, w której udziały przejął po tym małżonku jego syn, podpisany jako osoba reprezentująca pracodawcę na wszystkich dokumentach), wyciąg z rachunku bankowego skarżącej (saldo ujemne na tym rachunku wynosiło w dniu 7 maja 2009 r. [...]zł; wpływy na rachunek ograniczały się przeważnie do zasiłku dla bezrobotnych), zeznania podatkowe skarżącej i jej małżonka za ubiegły rok (małżonek ów wykazał przychody z działalności gospodarczej prowadzonej w spółce będącej obecnie jego pracodawcą w kwocie [...]zł, koszty ich uzyskania w kwocie [...]zł oraz stratę w kwocie [...]zł), dokumenty potwierdzające ustanie stosunku pracy skarżącej (m.in. zaświadczenie, że od dnia 6 lutego 2009 r. jest ona osobą bezrobotną oraz że w marcu otrzymała zasiłek w wysokości [...]zł brutto, tj. [...]zł netto), pismo informujące o zaliczeniu nadpłaty na poczet zaległości podatkowych, dowody rejestracyjne samochodów posiadanych przez skarżącą (według wyjaśnienia wartość obu tych samochodów wynosi łącznie maksymalnie około [...]zł) oraz dokumentację dotyczącą udziałów posiadanych przez małżonka skarżącej, bieżących kosztów utrzymania oraz czynności egzekucyjnych przedsiębranych wobec skarżącej (m.in. zawiadomienie o wpisie hipoteki przymusowej w kwocie [...]zł). 3 Wyjaśniono ponadto, że nie uzyskano zaświadczenia organu podatkowego w sprawie przebiegu postępowania egzekucyjnego, "ponieważ termin 7 dni wyznaczony w wezwaniu byłby niemożliwy do zachowania". Referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: wykonanie poprzedniego wezwania do nadesłania wspomnianego zaświadczenia organu podatkowego oraz złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez jej małżonka w 2008 r. (zastrzeżono, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: zaświadczeniem potwierdzającym zawieszenie lub wykreślenie tej działalności z ewidencji oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych lub odpisem umowy dotyczącej przekształceń własnościowych dotyczących Spółki, w której wspólnikiem był ów małżonek, np. umowy o przeniesienie praw przysługujących mu w tej spółce na jego syna, a nadto odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w imieniu tej Spółki okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej tej Spółki oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres). Odpowiadając na to wezwanie, w piśmie z dnia 15 lipca 2009 r. stwierdzono, że wcześniej wykonano już wezwanie w sprawie zaświadczenia organu podatkowego, powtarzając argument o zbyt krótkim terminie wyznaczonym w tym zakresie. Oznajmiono, że wniosek o wydanie zaświadczenia został złożony i zapowiedziano nadesłanie zaświadczenia po jego otrzymaniu. Wyjaśniono również, że Spółka, w której wspólnikiem był małżonek skarżącej, przynosiła straty i że małżonek ten przeniósł wszystkie swoje prawa i obowiązki wspólnika na syna, "aby próbował on na własny rachunek ratować działalność firmy". Zwrócono uwagę na "obciążenia psychiczne" skarżącej i jej małżonka oraz inne problemy, które nie pozwoliły mu na zajmowanie się sprawami Spółki. Do pisma załączono odpisy: wniosku o wydanie zaświadczenia z prezentatą organu podatkowego wskazującą datę 16 lipca 2009 r., księgę przychodów i rozchodów Spółki prowadzonej obecnie przez syna skarżącej i bilans za okres od maja do października 2008 r. (według bilansu przychody Spółki w tym czasie wyniosły [...]zł, koszt zakupu towarów – [...]zł, a pozostałe wydatki [...]zł, co dało dochód w kwocie [...]zł. Bilans zawiera jednak odręczne adnotacje dowodzące, iż w rzeczywistości Spółka wykazała stratę w kwocie [...]zł), deklaracji dla podatku od towarów i usług złożonych przez tę Spółkę w tym czasie (najwyższą 4 podstawę opodatkowania, [...]zł, wykazano w październiku 2008 r.), tabele amortyzacji środków trwałych Spółki (wskazano tam środki trwałe w postaci samochodu osobowego i motocykla) oraz dokumenty odnoszące się do przekształceń własnościowych w tej Spółce (w świetle uchwały wspólników z dnia [...] ) wyrażającej zgodę na przystąpienie do Spółki syna skarżącej, syn ów ma taki sam adres zamieszkania jak skarżąca i jej małżonek; który zgodnie z postanowieniem z dnia [...] został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego jako samoistny prokurent Spółki). Przy piśmie z dnia 23 lipca 2009 r. nadesłano zaświadczenia w sprawie zaległości podatkowych skarżącej i jej małżonka oraz ich spłaty (zaległości skarżącej wynoszą [...]zł, zaś jej małżonka – [...]zł). Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tego Prawa obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżąca, mimo iż jest osobą bezrobotną, nie wykazała, iż powyższa przesłanka zachodzi, ponieważ przedłożony przezeń materiał dowodowy nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jej najogólniej rozumianej sytuacji majątkowej. Wątpliwości te nasuwa już pobieżny ogląd wniosku, skoro wyszczególnione tam stałe wydatki gospodarstwa domowego wnioskodawczyni ponaddwukrotnie przewyższają zadeklarowane dochody tego gospodarstwa. Oświadczenia te nie mogą więc stanowić podstawy dla rzetelnych i pewnych ustaleń faktycznych. Bezsprzecznie przecież skarżąca albo zataiła jakieś inne źródło dochodu, albo pozostaje – wbrew swoim twierdzeniom – we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim synem, finansującym co najmniej część wskazanych wydatków. Ta druga ewentualność jest bardzo prawdopodobna, już choćby z tego powodu, iż w świetle uchwały wyrażającej zgodę wspólników Spółki prowadzonej przez małżonka skarżącej syn ów zamieszkuje z tym małżonkiem oraz ze skarżącą. 5 Oczywistym przy tym jest, że wspomniane osoby pozostają we wspólnocie interesów ściślejszej niż zwykłe ekonomiczne więzy rodzinne, rodzącej po stronie syna skarżącej – także jako osoby obdarowanej – obowiązki dalej idące niż obowiązek alimentacyjny. Małżonek skarżącej przekazał przecież synowi udział w Spółce, w której działalność stanowiła, zgodnie z zeznaniem podatkowym za ubiegły rok, jedyną formę jego aktywności zarobkowej, a co za tym idzie wyłączne źródło dochodów. Nie zasługują przy tym na wiarę wyjaśnienia wskazujące przyczyny, dla których to przekazanie nastąpiło, mające wykluczać dalsze osobiste prowadzenie przez tego małżonka spraw Spółki. Przenosząc na syna prawa i obowiązki wspólnika zachował on wszak możliwość wpływania na działalność Spółki i zajmowania się jej interesami, zostając jej prokurentem samoistnym. Pominięcie tych wszystkich okoliczności podczas oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy byłoby przejawem podejścia zbyt formalistycznego, oderwanego od rzeczywistego układu stosunków gospodarczych. Ocena ta musi bowiem obejmować całościowo status majątkowy gospodarstwa domowego wnioskodawczyni, czyli uwzględniać sytuację wszystkich osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania. Konieczne zatem jest poczynienie ustaleń odnoszących się do syna skarżącej i prowadzonej przezeń działalności gospodarczej. W konsekwencji niemożliwość dokonania ustaleń w tej materii nie pozwala na przyznanie prawa pomocy, i to mimo że wykazane dochody skarżącej i jej małżonka są niewielkie oraz że – z drugiej strony – ciążące na nich zobowiązania podatkowe muszą być uznane za bardzo wysokie. Taki stan rzeczy stanowi jednak następstwo tego, że skarżąca nie wykonała wyraźnego i rozbudowanego wezwania w rozpatrywanym zakresie, nie nadsyłając jakichkolwiek dokumentów dotyczących jej syna i nie przedstawiając aktualnych materiałów na temat kondycji finansowej prowadzonej przez niego Spółki. Materiały przedłożone pochodzą wszak sprzed kilku miesięcy, poza tym, jeśli pominąć odręczne adnotacje naniesione na odpisie bilansu, nie potwierdzają oświadczeń, iż wspomniana kondycja jest bardzo zła. Z pewnością natomiast zarówno wartości obrotu wynikające z deklaracji dla podatku od towarów i usług, jak i koszty odzwierciedlone w podatkowej księdze przychodów i rozchodów kilkukrotnie przewyższają wysokość wpisu sądowego od skargi, jaki należy uiścić w sprawie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. 6