I SA/Gl 359/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [....] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku skarżącego w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych; 2) ustanowić dla skarżącego adwokata. Wniosek J. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym został zawarty na druku PPF z dnia 30 maja 2016 r., będącym załącznikiem do sprzeciwu skarżącego od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 9 maja 2016 r., którym pozostawiono bez rozpoznania poprzedni wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W motywach wniosku zawartego na ww. urzędowym formularzu skarżący odnotował, że jest trwale niezdolny do skutecznego rozpoznania i prowadzenia spraw z powodu choroby. Wyjaśnił, że jest osobą niesamodzielną, ze znacznym stopniem niepełnosprawności z uwagi na chorobę neurologiczną (somatyczną). Skarżący oświadczył dalej, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Do składników majątku zaliczył udziały w ½ części domu oraz mieszkania spółdzielczego o pow. 56 m2. Oświadczył przy tym, że nie może korzystać z ww. domu. Przyznał dalej, że posiada zadłużenie w rożnych instytucjach, a jego jedynym źródłem dochodu pozostaje obecnie świadczenie rentowe w kwocie 1257,86 zł. Do stałych miesięcznych wydatków skarżący zaliczył: alimenty w kwocie 600 zł; koszty leczenia i rehabilitacji (500 zł); koszty zakupu środków opatrunkowych i pomocy (120 zł) oraz koszty mieszkania (540 zł). Trzeba w tym miejscu wspomnieć, że skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1413/15. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2016 r. referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącego w całości. Ustalono wówczas w oparciu o akta administracyjne, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Jej początek jest datowany na dzień 8 kwietnia 2010 r. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika nadto, że skarżący jest niezdolny do pracy; musi korzystać z przedmiotów ortopedycznych, jak również z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz z konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że skarżący posiadał zadłużenie w kwocie około 350.000,00 zł, z tym na rzecz ZUS. W ramach akt sądowych tamtej sprawy znalazły się także dokumenty, z których wynika, że skarżący w dalszym ciągu posiada poważne schorzenia neurologiczne wymagające wsparcia osób trzecich. Podobne zaświadczenia skarżący dołączył obecnie do druku PPF. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Prawo pomocy jest instytucją o wyjątkowym charakterze, której zadaniem jest zapewnienie dostępu do Sądu podmiotom, którym brak środków finansowych nie pozwala na prowadzenie postępowania. Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej w skrócie: P.p.s.a.), przy czym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (zgodnie z zakresem wyznaczonym przez skarżącego) następuje wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przyszło w tym miejscu jednakże podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a zatem postępowanie zakończone tą decyzją prowadzono w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z kolei zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca, której przedmiotem skargi jest działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęty jest w tej sprawie J. G. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżący zwolniony jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się zbędny, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W toku rozpoznania tej części wniosku, referendarz sądowy uznał, że brak jest podstaw faktycznych do odstąpienia od konkluzji zaistniałych na gruncie poprzedniej analizy stanu majątkowego skarżącego, a dokonanej w sprawie I SA/Gl 1413/15. Na bazie oświadczeń złożonych poprzez skarżącego w obu sprawach przyjęto, że sytuacja skarżącego nie uległa poprawie od dnia wydania poprzedniego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Taki stan rzeczy pozwolił na powielenie wniosków wyartykułowanych w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2016 r. W ślad za tamtym orzeczeniem trzeba podkreślić, że skoro zakwalifikowano skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności, ustalając ważność tego orzeczenia do 31 sierpnia 2017 r., można przyjąć, iż do tej daty skarżący będzie miał mocno ograniczone możliwości dodatkowego zarobkowania, wręcz nie będzie miał ich w ogóle. Taki stan rzeczy pozwala stwierdzić, że dochody, które w chwili obecnej uzyskuje, muszą być w pierwszej kolejności przeznaczone na leczenie i rehabilitację. Konieczność poniesienia kosztów sądowych nie można w tym przypadku stawiać przed koniecznością zagwarantowania godnej, pomimo złego stanu zdrowia, egzystencji. Na gruncie sprawy o sygn. akt I SA/Gl 1413/15, ale także w wyniku oświadczenia skarżącego z dnia 30 maja 2016 r. (suma wydatków gospodarstwa skarżącego jest wyższa od deklarowanych przychodów), zrodziły się w tej sprawie pewne wątpliwości, przede wszystkim, co do stanu osobowego gospodarstwa domowego oraz jego rzeczywistej lokalizacji. Nie można bowiem wykluczyć, że skarżący przebywa stale pod adresem ul. [...] w B. Ujawnione wątpliwości rozstrzygnięto jednakże na korzyść skarżącego, wszak nie można wymagać od skarżącego, aby obowiązek poniesienia kosztów sądowych przerzucił na swoją 87-letnią matkę. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.