I SA/Gl 36/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100 (słownie: sto) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie do jego opłacenia, skarżąca w ramach urzędowego formularza wniosku o przyznania prawa pomocy wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek podkreśliła, iż oprócz gospodarstwa rolnego, nabytego w drodze umowy dożywocia, nie posiada jakiegokolwiek majątku. Wskazała nadto, że pochodzi z ubogiej wiejskiej rodziny, przez większość część dorosłego życia pozostawała bez stałej pracy i z tych względów zdecydowała się na zawarcie umowy dożywocia z samotnym wdowcem, inwalidą II grupy, który ma [...] lata. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych "luksusów". Odzież nabywa wyłącznie w sklepach z odzieżą używaną. Ponadto dodała, że ziemiopłody ma z własnego gospodarstwa rolnego, a jedynie w kosztach pozostałej żywności partycypuje dożywotnik. E. W.l podkreśliła, że jej jedynym dochodem jest kwota 250 zł z tytułu czynszu za wynajem lokalu mieszkalnego w jej domu. Odnośnie wniosku o ustanowienie adwokata, skarżąca podniosła, że nie posiada środków pieniężnych na pokrycie kosztów dojazdu do sądu, a ponadto nie posiada wykształcenia prawniczego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika nadto, że skarżąca posiada stary dom z 1956 r. o łącznej pow. [...]m2 oraz nieruchomość rolną o pow. [...]ha. Wskazała przy tym, że nikt nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Oświadczyła także, że dożywotnikowi musi zapewnić utrzymanie, w szczególności wyżywienie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w piśmie z dnia 8 lutego 2013 r., oświadczyła, że nie otrzymuje żadnych wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń rentowych, czy emerytalnych. Jedynym jej regularnym miesięcznym dochodem, poza tymi z gospodarstwa rolnego, jest kwota 250 zł z tytułu czynszu za wynajem jednego lokalu i stanowiska na samochód otrzymywana od A.P. Skarżąca wskazała dalej, że wymieniona wynajmuje ponadto dwa lokale będące "dożywotnią i bezpłatną służebnością" J. S. Stąd uiszcza łącznie kwotę 535 zł miesięcznie. Strona podała nadto, że dla oszczędności posiada wspólny rachunek bankowy z dożywotnikiem. Stan konta na dzień 5 stycznia 2013 r. wynosił 1.466,08 zł, z czego – jak dalej oświadczyła – 1000 zł należy do J.S. Kwotę 366 zł przekazała w dniu 17 stycznia 2013 r. na rzecz KRUS. Skarżąca zeznała dalej, że telefon należy do dożywotnika, który partycypuje także w kosztach mediów. Podniosła, że oszczędzając można żyć bez wsparcia ośrodka pomocy społecznej, na co nie pozwoliłoby jej poczucie własnej godności. Wskazała dalej, że w latach 2010-2011 nie składała zeznań podatkowych, ponieważ nie miała dochodów (poza rolnymi). Dopiero po wezwaniu referendarza sądowego złożyła zeznanie podatkowe za 2012 r. Końcowo dodała, że dożywotnik posiada jeszcze jeden rachunek bankowy w N., na który przekazywana jest jego renta inwalidy wojennego. Przy piśmie nadesłano plik dokumentów źródłowych, w tym: zaświadczenie Burmistrza Miasta S., z którego wynika, że w nieruchomości położonej w S. przy ul. [...] zameldowane są trzy osoby, tj. skarżąca, dożywotnik i A. P.; zaświadczenie PGNiG, z którego wynika, że należność z tytułu dostawy gazu do ww. nieruchomości wyniosła w 2012 r. 265,31 zł; zestawienie należności z tytułu dostawy wody w 2012 r. (łączna należność to kwota 300,07 zł); faktura z tytułu dostawy energii elektrycznej wraz z prognozą na okres od 12 września 2012 r. do 19 lutego 2013 r. (przewidywana należność wynosi 583,76 zł); dokumenty rozliczenia rolniczego ubezpieczenia społecznego KRUS, z której wynika, że kwartalna składka skarżącej wynosi 366 zł; decyzje w sprawie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości i podatku rolnego (należność za 2012 r. wynosi łącznie 431 zł; podatnikiem jest E. W.). Dodatkowo skarżąca nadesłała wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego na jej rzecz i J. S. (wyciągi za okres od 11 lipca 2012 r. do 5 stycznia 2013 r.) Z zeznania PIT-36, nadesłanego przy ww. piśmie procesowym wynika, że E. W. osiągnęła w 2012 r. dochód z tytułu najmu w kwocie 3000 zł. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2013 r. doręczonym skarżącej w dniu 25 lutego 2013 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100 zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W dniu 1 marca 2013 r. (data nadania) skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, żądając jego uchylenia i "przekazania sprawy w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania". W treści uzasadnienia wskazała, że referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu "tendencyjnie" przytoczył, iż posiada ona dom o łącznej pow. [...]m2 , nie wyszczególnił jednak, że [...]m2 to strych poniżej [...]m do sufitu, [...] m2 jest wysokości ponad [...]m razem z garażem w podpiwniczeniu – o pow. [...] m2 , czyli tylko [...] m2 nadaje się do zamieszkania, z tego jedną izbę zajmuje ona na swoją sypialnię, kolejną wynajmuje A. P. Wskazała, że poza tym ma jeszcze pokój dzienny, kuchnię, łazienkę i ubikację. Podkreśliła, że w umowie dożywocia ustanowiła na rzecz J. S. dożywotnią i bezpłatną służebność 4 izb, z czego dwie wynajmuje p. P., aby podreperować swój budżet (w tym miejscu powołała się na załączony do sprzeciwu dowód wypłaty). W dalszej kolejności podniosła, że J. S. jest wprawdzie prawnikiem, "lecz będąc inwalidą nigdy nie działał, ani nie działa jako prawnik". Wskazała, że jest wyłącznie pisarzem i zajmuje się wiedzą z pogranicza nauk empirycznych, autorem książek traktujących o wpływie biorytmów na stan organizmów żywych. Zdaniem skarżącej powyższe unaocznia, że między nią a J. S. istnieje ogromna rozpiętość intelektualna, dlatego każde z nich przebywa w swoim odrębnym miejscu. Podkreśliła, że J. S. ma swoje życie i zwykle spotykają się tylko w czasie posiłków. Zaznaczyła, że J. S. w wyjątkowych sytuacjach partycypuje w wydatkach domowych, co jej zdaniem nie oznacza, że współkształtuje jej sytuację materialną, co sugeruje referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu. Ponadto wskazała, że zgodnie paragrafem 4 umowy o dożywocie zobowiązała się "zapewnić J. S. dożywotnie utrzymanie, w ramach którego dostarczać mu wyżywienia, ubrania oraz zapewnić odpowiednią troskliwą pomoc i pielęgnowanie w chorobie", dlatego w jej ocenie jego środki nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie możliwości ponoszenia przez nią opłaty sądowej, zwłaszcza, że paragraf 6 umowy zobowiązuje ją do ponoszenia wszelkich kosztów aktu i opłat sądowych. Dalej podkreśliła, że mając miesięcznie do dyspozycji 250 zł tytułem najmu oraz niewielki dochód ze sprzedaży produktów rolnych uprawia ziemiopłody na własny użytek. Reasumując podniosła, że w tym stanie rzeczy absurdalne i sprzeczne z materiałem dowodowym jest przejęcie przez referendarza sądowego, iż jej miesięczne dochody z tytułu najmu wynoszą co najmniej 535 zł. Do sprzeciwu załączono kserokopie: bankowego dowodu wypłaty na kwotę 1.100 zł; recenzji książek J. S.; umowy wydawniczej z J. S.; zaświadczenie Burmistrza Miasta S. wskazujące, że dochód z gospodarstwa rolnego, którego właścicielem jest E. W. za 2011 r. wyniósł 786,77 zł oraz PIT-11, z którego wynika, że J. S. za 2011 rok osiągnął dochód w wysokości 143 zł. Wpis sądowy od skargi w tej sprawie stanowi kwota 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W punkcie wyjścia należy odnotować, że strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, dorady podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 cyt. ustawy) – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając stosowną dokumentację źródłową. Odnosząc te uwagi ogólne do rozpatrywanej sprawy, podnieść trzeba, że skarżąca nie wykazała, iż w jej sytuacji zachodzi przesłanka do uwzględnienia jej żądania w całości. W ocenie Sądu najbardziej istotną kwestią w niniejszej sprawie jest to, że skarżąca uzyskuje stały dochód, który pozwala jej na bieżąco i bez jakichkolwiek zaległości i przy zachowaniu choćby niewielkiego dodatniego salda na rachunku bankowym pokrywać wszystkie niezbędne wydatki. Ponadto skarżąca nie podniosła, że ciążą na niej jakieś dodatkowe, nadzwyczajne wydatki, np. związane z leczeniem czy spłatą zadłużenia. W takim stanie rzeczy nie można twierdzić, że wnioskodawczyni jest osobą na tyle ubogą, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie można tracić z pola widzenia również faktu, iż dożywotnik, z którym zamieszkuje skarżąca, zgodnie z jej oświadczeniem zawartym w piśmie z dnia 8 lutego 2013 r. ponosi część kosztów związanych z utrzymaniem, co niewątpliwie wpływa na jej możliwości płatnicze. To, że skarżąca nie wykazała, iż nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nie oznacza jednak, że nie wykazała zarazem, iż nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 p.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych w części. Zdaniem Sądu wnioskodawczyni bez wspomnianego uszczerbku może bowiem ponieść jedynie część tych kosztów, o której mowa w sentencji, stanowiącej równowartość najniższego wpisu znanego w procedurze sądowoadministracyjnej. Konieczność wpłacenia większej kwoty mogłaby wszak wiązać się z niebezpieczeństwem, iż skarżąca, nie będzie miała środków wystarczających na pokrycie kosztów utrzymania koniecznego. Zaznaczyć wypada, że wybór powyższej postaci częściowego prawa pomocy, tj. częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, na obecnym etapie postępowania w sposób pełniejszy niż ustanowienie adwokata przyczynia się do realizacji przysługującego skarżącej prawa do sądu. Stoi ona wszak przed koniecznością uiszczenia wpisu sądowego od skargi, stanowiącego element kosztów sądowych, od których ją w części zwolniono, natomiast udział profesjonalnego pełnomocnika na razie nie jest jeszcze potrzebny. Zgodnie bowiem z art. 175 § 3 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 p.p.s.a. Sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Z kolei według art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi. Podkreślić również trzeba, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącej możliwości złożenia kolejnego wniosku w tej materii na dalszym etapie postępowania. Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.