I SA/Gl 361/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , , po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za część 2009 roku w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W ramach skargi na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia pełnomocnik strony skarżącej, będący adwokatem, zawarł wniosek o przyznanie stronie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Do skargi załączono urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPPr), w którym nie wskazano jego zakresu. Z uzasadnienia wniosku wynika, że spółka nie dysponuje żadnymi środkami na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Problemy finansowe wnioskodawcy są spowodowane chorobą jej udziałowca i prezesa zarządu. Według wniosku wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5.000 zł, a wartości środków trwałych oraz zysków lub strat za ostatni rok obrotowy są zerowe, tak samo jak stan jej rachunku bankowego. Do wniosku dołączono wyciąg z tego rachunku bankowego za styczeń bieżącego roku. Pismem z dnia 18 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika spółki do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie licznych dokumentów źródłowych, w tym wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, w szczególności z trzech rachunków bankowych, o których mowa w znajdującym się w aktach administracyjnych protokole kontroli, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, okoliczność tę należy udowodnić zaświadczeniem wystawionym przez bank po dniu otrzymania wezwania, informującym o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji po 2009 r. – stosownym zaświadczeniem wystawionym przez bank lub kopią umowy z bankiem o zamknięciu rachunku). Jednocześnie wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi na wezwanie spółka nadesłała kopie: sprawozdania finansowego za 2012 r. (wynika z niego, że zostało ono sporządzone z założeniem kontynuowania działalności przez kolejny rok i z zapewnieniem, że nieznane są okoliczności, które wskazywałyby na wystąpienie poważnych zagrożeń w tym zakresie; w rachunku zysków i strat wykazano przychód netto ze sprzedaży w kwocie 10.196,12 zł i zysk netto w kwocie 51 zł, w bilansie aktywa obrotowe w kwocie 3.735.559,43 zł, w tym 259.689 zł w towarach i 3.475.870,43 zł w należnościach krótkoterminowych, oraz zobowiązania i rezerwy na zobowiązania w kwocie 3.730.508,43 zł), zeznania podatkowego spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za ubiegły rok (wynika z niego przychód w kwocie 22.229 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 21.729 zł i dochód w kwocie 500 zł), deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące od października ubiegłego roku do marca roku bieżącego (tylko w grudniu 2013 r. wykazano podstawę opodatkowania, w kwocie 22.229 zł), oświadczenie o braku środków trwałych, raporty kasowe za trzy pierwsze miesiące bieżącego roku (nie wykazują one żadnego obrotu) oraz umowę najmu nieruchomości stanowiącej siedzibę spółki (wynajmującym jest prezes spółki, kwotę czynszu określono na 10 zł miesięcznie). Postanowieniem z dnia 26 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie, wniesionym w terminie dla dokonania tej czynności, pełnomocnik strony skarżącej wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, ewentualnie zwolnienie od kosztów sądowych w części poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Pełnomocnik spółki zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy spółka wykazała w sposób dostateczny, iż nie ma środków potrzebnych na poniesienie kosztów postępowania. Ponadto pełnomocnik strony skarżącej zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę postanowienia. Pełnomocnik spółki podkreślił, że zostały przedłożone dokumenty potwierdzające jej poważne problemy finansowe, które uniemożliwiają pokrycie w całości wpisu od skargi. Odnotował, że referendarz sądowy przyznał, iż z dokumentacji tej wynika, że na spółce ciążą wysokie zobowiązania, jej obroty są nieregularne a raporty kasowe nie odnotowują żadnych operacji gotówkowych. Odnosząc się dalej do kwestii możliwości dokonywania przez spółkę operacji bezgotówkowych podniósł, że wysokie zobowiązania, które ciążą na spółce uległyby redukcji, gdyby dysponowała ona możliwością dokonywania takich operacji. Zwrócił przy tym uwagę, że obecna skala zadłużenia potwierdza obiektywny brak możliwości poniesienia kosztów. Do sprzeciwu nie zostały załączone żadne dokumenty dotyczące wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności podnieść należy, że w treści złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazano zakresu zgłoszonego żądania. Nie budzi jednak wątpliwości, że intencją strony skarżącej jest ubieganie się o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż taki zakres wynika jasno z treści skargi. Takie żądanie zostało również powtórzone w sprzeciwie. W dalszej kolejności pełnomocnik spółki wniósł o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w części, tj. wpisu od skargi. Wobec tego wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto odnotować trzeba, że zgodnie z art. 260 ppsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od opłat sądowych. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien zatem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Co więcej, z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, publ. LEX nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 ppsa (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, publ. LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, publ. LEX nr 784373). Ponadto zaznaczyć w tym miejscu należy, że w świetle powyższych uwag warunkiem wszechstronnego i rzetelnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy jest przedłożenie przez wnioskodawcę materiału źródłowego wskazującego na jego sytuację majątkową. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie pełnomocnik spółki nie przedłożył pełnej dokumentacji, o którą został wezwany. Z tego względu, w ocenie Sądu, spółka nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w sprawie. W tych ramach przede wszystkim należy odnotować, że w formularzu wniosku strona wskazała, że posiada tylko jeden rachunek bankowy. Tymczasem z analizy akt administracyjnych wynika, że spółka poza wskazanym rachunkiem bankowym, posiada jeszcze inne rachunki bankowe, których nie ujawniła w toku niniejszego postępowania i to pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. Strona zatem nie tylko nie nadesłała wyciągu obrazującego operacje na rachunku bankowym, który został podany w formularzu wniosku, jak również w ogóle nie odniosła się do tej części wezwania, która dotyczyła innych rachunków bankowych, o których mowa w protokole kontroli. Pełnomocnik spółki nawet nie próbował wyjaśnić, czy rachunki te nadal są w jej posiadaniu. Niewykonania wezwania nie usprawiedliwia stanowisko zaprezentowane w sprzeciwie. Nie ulega przy tym wątpliwości, że analiza wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych pozwoliłaby ustalić, jak przedstawia się płynność finansowa spółki. Istotne bowiem są obroty spółki, tj. ustalenie z jaką częstotliwością wpływają na jej konto środki oraz jakie kwoty są odprowadzane. Z tego względu przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych jest niezbędne dla oceny sytuacji spółki. Na pełnomocniku spółki ciążyły zatem obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik strony miał przy tym świadomość, że jego postawa może skutkować niekorzystnym rozstrzygnięciem, tym bardziej że wytknął to także referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Uwagi te można w tym miejscu tylko podtrzymać i powtórzyć. Wypada w tym miejscu także zaakcentować, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. nr LEX 203331). Strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożności uwzględnienia wniosku. Akcentowane wyżej mankamenty materiału dowodowego uniemożliwiają ustalenie aktualnej sytuacji spółki, a co za tym idzie wykluczają przyznanie jej prawa pomocy. Bez wpływu na tę konkluzję pozostaje reszta dokumentacji nadesłanej przez spółkę, również z tego powodu, że dokumentacja ta pochodzi sprzed półtorej roku. Niemniej jednak przyjdzie odnotować, że z przedłożonej dokumentacji wynika, że na spółce ciążą wysokie zobowiązania a obroty są nieregularne. Nie można jednak tracić z pola widzenia okoliczności, że wynikająca z przedłożonego bilansu wartość aktywów obrotowych znacznie przewyższa wartość wpisu od skargi. Ponadto w świetle tego bilansu wysoka jest również wartość towarów (zgodnie z bilansem: 259.689,00 zł). Z akt nie wynika natomiast, aby towary te były wadliwe lub brak byłoby możliwości ich sprzedaży. Przywołać należy w tym miejscu pogląd wyrażony w orzecznictwie, zgodnie z którym osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, publ. nr LEX nr 794951, z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 124/14, publ. LEX nr 1426679). Nadto w orzecznictwie wielokrotnie podkreślano wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się – jak ujął to w swym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny – w hipotezie art. 246 § pkt 2 ppsa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, niepubl.). Ponadto w świetle przedłożonej dokumentacji spółka uzyskała jednak przychody, które pozwoliły osiągnąć jej dochód podlegający opodatkowaniu. W tym kontekście warto też zaznaczyć, że spółka założyła kontynuowanie działalności gospodarczej "przez co najmniej 12 kolejnych miesięcy i dłużej" i nie są znane okoliczności, które wskazywałyby na istnienie poważnych zagrożeń dla kontynuowania przez firmę działalności. Okoliczności uzasadniającej zwolnienie spółki od kosztów z pewnością nie stanowi konieczność spłaty ciążących na niej zobowiązań. Sąd nie znajduje bowiem uzasadnienia, i to nawet w sytuacji nieregularnych obrotów, aby budżet państwa ponosił koszty za stronę, w sytuacji gdy ta prowadząc działalność gospodarczą nie uwzględniła kosztów postępowania sądowego. Koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej, bowiem dochodzenie swoich praw przed sądem jest elementem tej działalności i wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. W orzecznictwie wyrażono pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, publ. http://orzeczenia.gov.pl). Odnotować również należy, że zerowy stan kasy nie jest wystarczający dla uznania zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Podstawą oceny czy w stosunku do wnioskodawcy spełniły się przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, jest bowiem ustalenie realnych możliwości strony do wygospodarowania środków finansowych niezbędnych na choćby częściowe uiszczenie wpisu sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2012 r., sygn. akt I GZ 180/12, publ. LEX nr 1221214). Tymczasem pełnomocnik spółki nie przedstawiając dokumentów odnoszących się do kont bankowych, na co wyżej zwrócono już uwagę, uniemożliwił dokonanie takiej oceny. Mając na uwadze powyższe okoliczności, w ocenie Sądu, uzasadniony jest wniosek, że strona przedstawiła tylko te okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przemawiać za przyznaniem jej prawa pomocy. Reasumując, reprezentujący spółkę pełnomocnik nie wykazał, że przesłanka wymieniona w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa zachodzi w odniesieniu do spółki. Brak pełnej dokumentacji dotyczącej posiadanych przez nią rachunków bankowych uniemożliwia wolną od wątpliwości ocenę sytuacji spółki. Art. 246 § 2 pkt 2 ppsa obliguje zaś wnioskodawcę będącego osobą prawną do wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OZ 356/11, publ. http://orzeczenia.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, Sąd, zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.