I SA/Gl 365/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędzia WSA Beata Machcińska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. U. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2022 r. Nr 2401-IEE.711.1381.2021.2/AZ UNP: 2401-22-009778, wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2021. 735) oraz art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 9 pkt 2, art. 64c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2020. 1427 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. – dalej ustawa egzekucyjna, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej Dyrektor lub organ nadzoru) utrzymał w mocy zaskarżone przez pana A. U. (U.) dalej zobowiązany lub strona, postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. (dalej organ egzekucyjny) z dnia 8 grudnia 2021 r. nr [...] o obciążeniu zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 4.483,05 zł. Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor wskazał, że organ egzekucyjny prowadził wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia 4 lutego 2020 r. obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług w kwocie należności głównej 58.554 zł. Zawiadomieniem z dnia 19 lutego 2020 r. zajął wierzytelność z rachunku bankowego przy czym zawiadomienie to doręczył zobowiązanemu wraz z odpisami tytułów wykonawczych w dniu 25 lutego 2020 r. W odpowiedzi na zajęcie Bank pismem z dnia 19 lutego 2020 r. poinformował organ egzekucyjny, że zajęcie to nie może zostać zrealizowane ze względu na saldo zajętych rachunków, które wynosiło 4.005,43 zł i 6,93 Euro. Następnie Bank dokonał częściowej realizacji tego zajęcia przekazując w dniu 28 lutego 2020 r. środki pieniężne w wysokości 2.084,15 zł oraz w dniu 2 marca 2020 r. w wysokości 1,32 zł. W dniu 4 sierpnia 2021 r. zobowiązany dokonał spłaty przedmiotowych należności, zaś w dniu 25 sierpnia 2021 r. uregulował koszty egzekucyjne powstałe w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Następnie pismem z dnia 25 października 2021 r. zobowiązany zwrócił się z wnioskiem o wydanie zawiadomienia w wysokości kosztów egzekucyjnych, po czym organ egzekucyjny, pismem z dnia 15 listopada 2021 r., dokonał stosownego zawiadomienia, a zobowiązany wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 8 grudnia 2021 r. obciążył zobowiązanego spornymi kosztami. Na postanowienie to zobowiązany złożył zażalenie w części, w której naliczone koszty egzekucyjne przekraczały należności od faktycznie wyegzekwowanych sum tj. kwoty 2.048,15 i kwoty 1,32 zł zarzucając naruszenie art. 13 w związku z art. 8 i 9 ustawy egzekucyjnej w brzmieniu sprzed dnia 20 lutego 2020 r. i art. 64 § 4 tej ustawy. Dyrektor zauważył, że spór w sprawie koncentruje się wokół możliwości naliczenia opłaty za zajęcie rachunku bankowego jedynie do wyegzekwowanych kwot podnosząc, że opłata ta może być pobierana tylko wtedy, gdy nastąpiło faktyczne zajęcie środków pieniężnych na tym rachunku. Dodał, że zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy. Chodzi więc o skuteczne zajęcie rachunku bankowego, na którym wystąpiły jakiekolwiek środki pieniężne. Powołał się na wyrok tutejszego Sądu z dnia 3 lutego 2021 sygn. akt I SA/Gl 1004/20 wyjaśniając, że Bank dokonał częściowej realizacji przedmiotowego zajęcia. Zatem, zdaniem Dyrektora, organ egzekucyjny prawidłowo naliczył stronie koszty egzekucyjne przypisując je szczegółowo do każdego tytułu wykonawczego. Wskazał, że organ egzekucyjny w prawidłowy sposób zastosował przepis art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej (w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.) i słusznie nie powołał brzmienia tego przepisu nałożonego ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019. 1553). W skardze na to rozstrzygniecie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący domagając się jego uchylenia w całości jako niezgodnego z prawem, zarzucił naruszenie art. 8, art. 9 w związku z art. 64 i 64c § 7 ustawy egzekucyjnej. Uzasadniając skargę skarżący nie zgodził się z interpretacją art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej dokonaną z naruszeniem zasad logiki, zdrowego rozsądku i doświadczenia życiowego polegającą na przyjęciu, że koszty egzekucyjne w kwocie 4.483,05 zł są należne od wyegzekwowanej kwoty 2.084,17 zł i 1,32 zł. Podniósł, że uzasadnienie wskazanego przez Dyrektora wyroku zawiera wszystkie przesłanki przemawiające za błędnym rozumieniem przepisu art. 64 ustawy egzekucyjnej, w brzmieniu pierwotnym jak i tym po zmianie. Skarżący podkreślił, że w stanie faktycznym sprawy brak podstaw faktycznych i prawnych, aby organ mógł naliczyć koszty egzekucyjne od kwot, które faktycznie nie zostały wyegzekwowane. Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wskazać, że dotyczyło ono obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego w zakresie opłaty za zajęcie rachunku bankowego w sytuacji, gdy na zajętym rachunku znajdowały się środki pieniężne i z rachunku tego zajęcie to zostało częściowo zrealizowane, zaś po tym zajęciu zobowiązany dokonał spłaty pozostałych należności oraz uregulował powstałe w postępowaniu egzekucyjnym koszty. Zdaniem skarżącego obciążenie go pełnymi kosztami w postaci opłaty za zajęcie rachunku bankowego było niezasadne, gdyż opłata ta powinna dotyczyć wyłącznie zajętych i zrealizowanych kwot, zaś w ocenie Dyrektora, skoro na zajętym rachunku znajdowały się, następnie zrealizowane, kwoty to tym samym doszło do faktycznego zajęcia środków pieniężnych, co powodowało zasadność naliczenia opłat za tę czynność bez względu na wysokość zajętej wierzytelności. Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z ar. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019. 1553) w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. W myśl art. 10 tej ustawy przepisy art. 7-9 stosuje się również do kosztów egzekucyjnych wynikających z dotychczasowego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o którym mowa odpowiednio w art. 64c § 6a i 7 ustawy zmienionej w brzmieniu dotychczasowym. W myśl art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej niewyegzekwowana lub nieopłacona przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata manipulacyjna naliczona w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienionej, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. Stosownie do brzmienia art. 8 ust. 1 tej ustawy niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynność egzekucyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej w wysokości wyższej niż 40.000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy zmienionej w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40.000 zł. Ustawa zmieniająca weszła w życie z dniem 20 lutego 2021 r. (art. 15 ustawy zmieniającej). W tym miejscu wskazać należy, że ustawa zmieniająca uchwalona została w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i nie zostało zakończone przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej dlatego też w sprawie miały zastosowanie przepisy ustawy egzekucyjnej w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. ze zmianami wynikającymi z przepisów ustawy zmieniającej zawartymi m.in. w jej art. 10. Oznacza to, że w badanej sprawie, wobec zmiany stanu prawnego, z uwagi na treść art. 7 i 8 ustawy egzekucyjnej, nie miało znaczenia powołane wyżej orzeczenie Trybunału. Zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnej pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłatę w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d, za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4,20 zł. Stosownie do brzmienia art. 64 § 3 opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. W myśl art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł. Zgodnie z art. 64 § 8 pkt 2 ustawy egzekucyjnej obowiązek uiszczania opłat, o których mowa w § 1 i 6, powstaje za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności – z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Jednocześnie zgodnie z art. 64 § 10 tej ustawy obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Mając na względzie powołane wyżej przepisy prawa stwierdzić należy, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynność zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym powstał w dniu 19 lutego 2020 r., tj. z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Obowiązek uiszczania tych opłat powstał w wysokości 1% kwoty egzekucyjnej należności (opłata manipulacyjna) i 5% egzekwowanej należności (opłata za zajęcie), przy czym w pierwszym przypadku opłata ta nie mogła przekraczać 100 zł, zaś w drugim nie mogła być wyższa niż 40.000 zł. Opłaty te powinny być liczone od każdego tytułu wykonawczego oddzielnie. Z dokumentów zawartych w aktach administracyjnych wynika, że w żadnym przypadku opłata manipulacyjna nie przekroczyła 100 zł, zaś opłata za zajęcie nie była wyższa niż 40.000 zł, przy czym opłatę co do każdego tytułu ustalono w odpowiednim procencie (5%) egzekwowanej należności pieniężnej. Zgodnie z treścią art. 80 ustawy egzekucyjnej, w brzmieniu z daty dokonania zajęcia, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego poprzez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności (§ 1), zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu (§ 2). Poza sporem pozostaje, że w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego i w wyniku zastosowania tego środka egzekucyjnego uzyskano środki pieniężne (wyegzekwowano w dniu 27 lutego 2020 r. kwotę 2.084,15 zł i w dniu 2 marca 2020 r. kwotę 1,32). Okoliczność, że w wyniku tej czynności nie wyegzekwowano pełnej kwoty dochodzonej należności, gdyż zobowiązany w dniu 4 sierpnia 2021 r. dokonał dobrowolnej spłaty tych należności w pozostałej części, a w dniu 25 sierpnia 2021 r. uregulował kwoty egzekucyjne powstałe w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, nie ma znaczenia dla ustalenia wysokości tych kosztów skoro przy obliczaniu spornych opłat istotna jest wartość egzekwowanej należności, a nie wartość należności wyegzekwowanej. Obowiązujące przepisy prawa nie uzależniają obowiązku pobrania należnych opłat od pełnej skuteczności zastosowanego środka egzekucyjnego lecz od tego czy na zajętym koncie bankowym były, środki pieniężne do zrealizowania zajęcia w jakiejkolwiek części oraz od wartości danego zajęcia. Chodzi o egzekwowaną należność, a nie należność wyegzekwowaną. Skoro w niniejszej sprawie sporne opłaty obciążające zobowiązanego ustalone zostały zgodnie z przepisami regulującymi tę kwestię przy czym opłaty za zajęcie nie przekraczały 5% egzekwowanej kwoty ani kwoty 40.000 zł, zaś opłaty manipulacyjne nie przekroczyły 100 zł od każdego tytułu wykonawczego, to tym samym należało uznać, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Odnosząc się do zarzutów skarżącego należy stwierdzić, że nie były one uzasadnione. Nie doszło bowiem do naruszenia wskazanych w skardze przepisów, które dopuszczają, a wręcz przewidują powstanie kosztów egzekucyjnych od kwot dochodzonych, a nie kwot faktycznie wyegzekwowanych. Wyrok na który powołuje się skarżący dotyczył stanu prawnego sprzed dokonania nowelizacji przepisów ustawy egzekucyjnej i wejścia w życie przepisów przejściowych regulujących sposoby postępowania w zakresie kosztów egzekucyjnych i ich wysokości. Należy przy tym zauważyć, że nowelizacja ta nie była przedmiotem badania w drodze skargi konstytucyjnej, a była wynikiem realizacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego konstytucyjności poprzednio obowiązujących w tym zakresie norm prawnych. W wyroku tym Trybunał nie zakwestionował obowiązku poniesienia spornych kosztów od każdego egzekwowanego tytułu wykonawczego, a jedynie brak górnej granicy powstałych opłat. Przepisy przejściowe, zastosowane w sprawie granicę taką przewidują. Z tych przyczyn wobec stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2022. 329) i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.