I SA/Gl 367/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 24 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenie odsetek za zwłokę w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie do jego opłacenia, skarżący w piśmie z dnia 10 czerwca 2011 r. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając na uwadze to, iż wniosek ów nie zachował formy kwalifikowanej, skarżący został wezwany do wypełnienia urzędowego formularza wniosku na druku PPF. Skarżący w terminie nadesłał wypełniony urzędowy formularz wniosku, w którym wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek podkreślił, że od stycznia 2006 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy w Z. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wskazał nadto, że ogólny zły stan zdrowia oraz operacja, którą przebył w kwietniu 2010 r., nie pozwalają mu na podjęcie zatrudnienia. Dodał ponadto, że "w Z. panuje bezrobocie". W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznał, że we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną i synem, a na jego majątek składa się: dom o pow. 296 m², mieszkanie o pow. 135 m², nieużytki o pow. 3575 m² oraz "inna nieruchomość" o pow. 890 m². Zeznał nadto, że jedynym dochodem w jego gospodarstwie domowym jest kwota 500 euro, będąca wynagrodzeniem za prace dorywcze, które wykonuje żona skarżącego poza granicami kraju. Pismem z dnia 8 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 14 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, 2) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, jego małżonkę i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym – podkreślono, że należy w tym celu nadesłać np. umowę, na podstawie której małżonka skarżącego świadczy pracę, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 3) przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, jego małżonkę i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat – wskazano przy tym, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, 4) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2010 złożonych przez skarżącego, jego małżonkę oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (zastrzeżono, że jeżeli którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), 5) przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy po dniu otrzymania niniejszego wezwania, że skarżący nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, 6) złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonkę skarżącego (kawiarnia A) – podkreślono, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (należało wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione), w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ten okres oraz ewidencji środków trwałych, 7) nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez szkołę lub uczelnię, że syn skarżącego uczy się w tej placówce –sprecyzowano, że zaświadczenie to powinno odpowiadać na pytanie, czy otrzymuje on jakąkolwiek pomoc finansową, a także czy nauka jest odpłatna, a jeśli tak, to winno wskazywać tryb i formę płatności. W razie braku podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należało przedłożyć zaświadczenie, że syn skarżącego jest osobą bezrobotną, wskazujące też, czy ma on prawo do zasiłku, 8) odpisów lub kopii ostatniej informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych złożonej przez skarżącego, jego małżonkę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym na potrzeby podatku od nieruchomości, 9) nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp., 10) udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (wskazano, że w tym zakresie należy wykazać koszt utrzymania wszystkich nieruchomości należących do skarżącego, jego małżonki oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym). W wezwaniu referendarza sądowego pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do treści wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie pouczono skarżącego, że dokumenty, które mogą stanowić dowód w postępowaniu, muszą być sporządzone w języku polskim lub przełożone na ten język przez biegłego tłumacza sądowego. Przesyłkę zawierająca powyższe wezwanie awizowano w dniu 17 sierpnia 2011 r., na skutek nieobecności skarżącego w miejscu jego zamieszkania, a następnie awizowano powtórnie w dniu 25 sierpnia 2011 r., również pod jego nieobecność. W dalszej kolejności, wobec nie odebrania przesyłki w terminie, Urząd Pocztowy w Z. dokonał jej zwrotu do tutejszego Sądu. Postanowieniem z dnia 26 września 2011 r. doręczonym skarżącemu w dniu 6 października 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W dniu 12 października 2011 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, żądając jego zmiany. W treści uzasadnienia oświadczył, że z uwagi na fakt, iż wcześniej przyznano mu prawo pomocy w zakresie całkowitym, nie wiedział, że do każdej sprawy prowadzonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym należy składać "kolejne podania" oraz przesyłać "stosy" zaświadczeń, wyciągów oraz dokumentów. Ponadto wskazał, że nie otrzymał pisma datowanego na dzień 8 sierpnia 2011 r., dlatego do dziś dnia nie przesłał wymaganych dokumentów. W dalszej kolejności podniósł, iż "k.p.a., prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stan prawny na dzień 1 września 2010 r." przewiduje, że nie należy składać dodatkowego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz że przyznanie prawa pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W punkcie wyjścia należy odnotować, że strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, dorady podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 cyt. ustawy) – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obowiązek wykazania trudnej sytuacji materialnej, uzasadniającej uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie spoczywa zatem na wnioskodawcy, na co wskazuje użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać", które oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonujący, pokazać, unaocznić. Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu tego wyjątkowego przywileju, jakim jest prawo pomocy, nie wykonując wezwania do uzupełnienie danych zawartych we wniosku. Przyjąć bowiem trzeba, że termin na wykonanie wezwania upłynął bezskutecznie, a co za tym idzie, że pociągnęło to za sobą konsekwencję tego stanu rzeczy. W świetle bowiem art. 73 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma składa się je na okres czternastu dni w placówce pocztowej (§ 1), pozostawiając dwukrotnie zawiadomienia o tym m. in. w skrzynce pocztowej (§ 2 i 3), przy czym doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia wskazanego okresu (§ 4). W konsekwencji uznać trzeba, że doręczenie wezwania skarżącemu nastąpiło z dniem 31 sierpnia 2011 r., a zakreślony w tym wezwaniu termin upłynął z dniem 14 września 2011 r. Za nietrafne zatem uznać należy powoływanie się skarżącego na fakt, iż do dnia dzisiejszego nie nadesłał wymaganych dokumentów, albowiem nie otrzymał wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jest tak tym bardziej dlatego, że w treści postanowienia z dnia 26 września 2011 r. referendarz sądowy wskazał, jakich dokumentów żądał w wystosowanym do niego wezwaniu z dnia 8 sierpnia 2011 r. Skarżący dowiedział się więc o tym wezwaniu i o jego treści, miał zatem jeszcze możliwość zgromadzenia brakującej dokumentacji do momentu wniesienia sprzeciwu na postanowienie z dnia 26 września 2011 r. oraz przedłożenia jej wraz ze złożeniem sprzeciwu, czego jednak nie uczynił. Ujawniona wyżej bierna postawa skarżącego musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). Zważyć należy bowiem, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Ponadto wyjaśnić należy skarżącemu, że od obowiązku złożenia w zakreślonym terminie stosownych dokumentów źródłowych nie może czuć się zwolniony tylko dlatego, że w innej, wcześniejszej sprawie przyznano mu prawo pomocy. Okoliczność ta bowiem nie przesądza przecież sama przez się, iż każdy kolejny wniosek powinien być bezwarunkowo uwzględniony, i to bez poczynienia niezbędnych ustaleń faktycznych, zwłaszcza w przypadku – na co zwrócił już uwagę referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 26 września 2011 r. – gdy poprzednie postanowienie w przedmiocie prawa pomocy wydano w dużej mierze na podstawie dokumentów źródłowych z lat 2009 – 2010, które z uwagi na upływ czasu mogą być nieaktualne i w konsekwencji wymagają weryfikacji. Końcowo podnieść należy, że prawo pomocy jest przyznawane w danym postępowaniu sądowym i jest zależne od okoliczności konkretnej sprawy i może zaistnieć sytuacja, w której w jedynym postępowaniu skarżącemu zostanie przyznane prawo pomocy, a w innym postępowaniu, w którym np. koszty postępowania są niższe – nie. Za chybione zatem uznać należy stanowisko skarżącego wyrażone w piśmie z dnia 12 października 2011 r., że prawo pomocy przyznane w jednej sprawie rozciąga się na inne postępowania. Z tych wszystkich względów uznano, iż wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawową przesłankę przyznania prawa pomocy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.