I SA/Gl 375/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Madej (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w kwestii wniosku skarżącego z dnia 18 kwietnia 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Ustosunkowując się do wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, skarżący P. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Uzasadnienie tego żądania rozpoczął od odniesienia się do merytorycznych aspektów sprawy i zasygnalizowania niemożności uczestniczenia w rozprawie z uwagi na chorobę. Następnie oznajmił, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Jedynym składnikiem ich majątku jest dom o powierzchni 109 m2. Utrzymują się ze świadczenia emerytalnego, które w przypadku skarżącego wynosi 1315,04 zł brutto. Razem wydają 335 zł miesięcznie na zakup leków. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia tych danych poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów [np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, wodę, energię elektryczną, telefon, wsad węglowy; potwierdzeń wpłat z tytułu ubezpieczenia; aktualnego nakazu płatniczego podatku od nieruchomości], jakiego rzędu kwoty obecnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; przedstawienie dowodów zapłaty tych należności (potwierdzeń przelewów, wpłat gotówkowych, innych), a w przypadku występowania zaległości w tym zakresie – również aktualnych zaświadczeń właściwych podmiotów, które potwierdzałyby tę okoliczność; wskazanie osób, które ewentualnie partycypują w ponoszeniu tych kosztów; 2) udokumentowanie aktualnej wysokości wszelkich dochodów skarżącego, jego małżonki i pozostałych osób zamieszkałych, zameldowanych lub stale przebywających na terenie nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], dodając, że dochody z tytułu świadczeń emerytalnych może wykazać za pomocą kopii stosownych decyzji organu rentowego bądź "odcinków" potwierdzających odbiór tego świadczenia; 3) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za 2012 r. złożonych przez małżonkę skarżącego i pozostałe osoby zamieszkałe, zameldowane lub stale przebywające na terenie powyższej nieruchomości; 4) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych, które posiadają: skarżący, jego małżonka oraz pozostałe osoby zamieszkałe, zameldowane lub stale przebywające na terenie wyżej opisanej nieruchomości, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat i kont (w wypadku, gdyby rachunki te były zajęte – potwierdzającego ten fakt zaświadczenia wystawionego przez bank i informującego o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2013 r. – stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopii umowy z bankiem o zamknięciu rachunku); 5) złożenie wyjaśnień, co do miesięcznej wysokości wydatków ponoszonych w związku z leczeniem i ich udokumentowanie poprzez przedstawienie paragonów, rachunków bądź faktur z tytułu zakupu lekarstw, zabiegów itp.; 6) nadesłanie aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby, które są zameldowane w nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], a także wskazanie relacji łączących te osoby. Referendarz sądowy pouczył skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w wyznaczonym terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi w piśmie z dnia 28 lipca 2013 r. skarżący przedstawił zestawienie miesięcznych wydatków, które, jak podkreślił, odnosiło się do stycznia bieżącego roku. Wyszczególnił w nim: gaz (60 zł), wodę i kanalizację (47 zł), prąd (192 zł), podatek od nieruchomości (45 zł), wywóz śmieci (37 zł), telefon (29 zł) oraz ogrzewanie (400 zł). Zastrzegł przy tym, że telefon opłaca córka, która partycypuje także w połowie kosztów za prąd i ogrzewanie. Zaznaczył, że dodatkowym obciążeniem jest kredyt w wysokości 10.000 zł zaciągnięty przez jego córkę w celu sfinansowania remontu mieszkania, w tym naprawy przeciekającego dachu. Dodał, że uczestniczy w spłacie tego zobowiązania. W dalszej kolejności zadeklarował, że dochód jego i jego małżonki wynosi 2.044 zł, a córki – 2.012 zł. Podkreślił, że córka finansowo ich wspiera; utrzymuje też swojego syna, który odpłatnie studiuje. Wraz z pismem tym skarżący przedstawił: kopię decyzji ustalającej zobowiązanie w podatku od nieruchomości na 2013 r. w wysokości 536 zł, kopie faktur za leki zakupione w okresie od stycznia do czerwca bieżącego roku na łączną sumę 583,45 zł oraz kopie dwóch dokumentów PIT-40A wystawionych przez organ rentowy i potwierdzających, że w 2012 r. tytułem świadczenia emerytalnego skarżący osiągnął przychód w kwocie 15.080,48 zł, a jego małżonka – 9.448,16 zł. W dniu 14 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. U podstaw rozstrzygnięcia legło stwierdzenie, że skarżący nie przedstawił (pomimo wezwania) pełnej dokumentacji źródłowej, czym uniemożliwił poznanie swojej sytuacji. Dostrzeżono też, że niektóre jego oświadczenia są albo niespójne, co jest widoczne w kwestii wyliczenia osób tworzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, albo nie znajdują oparcia w przedstawionych dokumentach, co tyczy się wysokości kosztów nabycia leków. Uznano, że analiza nielicznych materiałów, które skarżący zaprezentował, prowadzi do konkluzji, iż ma on możliwość uiszczenia 100 zł tytułem wpisu od skargi, a brak profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie stanowi przeszkody do rozpoznania jego sprawy. Odpis tego orzeczenia w dniu 23 sierpnia 2013 r. doręczono skarżącemu, który w dniu 29 sierpnia 2013 r. wniósł od niego sprzeciw. W piśmie tym zaakcentował, że nie jest w stanie udokumentować wydatków obciążających jego budżet domowy, ponieważ dokumentami takimi nie dysponuje. Oznajmił, że skargę może opłacić, jednakże nie stać go na zatrudnienie profesjonalnego pełnomocnika. Dodał, że osobiste działanie jest niemożliwe z powodu stanu zdrowia. W rezultacie, w przypadku nieuwzględnienia jego żądania, nikt nie będzie go reprezentował w sprawie. Z kopii karty informacyjnej leczenia szpitalnego, którą załączył, wynika, że celem jego hospitalizacji była diagnostyka nawracających infekcji układu oddechowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna. By stwierdzić jej istnienie, trzeba więc poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania i to niezależnie od tego, jaki jest zakres przedmiotowy takiego wniosku. Domaganie się równocześnie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, czyli prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a.). Wykazanie przez niego niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest z kolei niezbędne do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, na które składa się tylko zwolnienie od określonych kosztów sądowych lub tylko ustanowienie wspomnianego pełnomocnika (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). To zatem od zachowania strony zależy wynik takiego postępowania. Analiza przedstawionego stanu faktycznego nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy, a przesądzające znaczenie dla tej kwalifikacji ma właśnie postawa wnioskodawcy. W szczególności odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby fizycznej o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać jej oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, o stanie rodzinnym oraz o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Z kolei w myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jest zatem oczywiste, że w celu wykazania zaistnienia przesłanek prawa pomocy, wnioskodawca powinien dążyć do należytego ustosunkowania się do wezwania do uzupełnienia przedstawionych danych. Skoro zmierza ono do usunięcia wątpliwości powstałych podczas oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy, nieuczynienie tego uniemożliwia, co do zasady, uwzględnienie zgłoszonego żądania. Tymczasem właśnie taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanym przypadku, ponieważ skarżący w ogóle nie ustosunkował się do wezwania w części obejmującej punkty 2, 4 i 6. Deklarowane dochody nie zostały zatem udokumentowane, a przecież stanowią one – obok wydatków – element niezbędny do zrekonstruowania zdolność płatniczej strony. Skarżący nie wyjaśnił nawet przyczyn bierności w tym zakresie. Natomiast w odniesieniu do punktów 4 i 6 wezwania ani nie przedstawił wymaganych dokumentów, ani nie podjął próby uzupełnienia tego braku poprzez złożenie jakiegokolwiek oświadczenia. W konsekwencji jego prezentacja jedynie w nieznacznej mierze pozwala na poznanie sytuacji, w jakiej się on znajduje. Liczne wątpliwości potęguje nadto trafnie dostrzeżony przez referendarza sądowego brak spójności oświadczeń dotyczących osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego, jak również to, że deklarowana wysokość kosztów leczenia różni się od udokumentowanej. Przedstawione okoliczności mają znaczenie przesądzające dla negatywnej oceny rozpatrywanego wniosku, gdyż ich skutkiem jest brak możliwości odtworzenia pełnego obrazu rzeczywistej sytuacji skarżącego. Nie sposób więc uznać, by w rozpatrywanym przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Niemniej istotny dla tej kwalifikacji jest fakt, że skarżący w sprzeciwie zgłosił gotowość opłacenia skargi, a tym samym potwierdził, iż może ten koszt ponieść. Kwestię rzeczywistego braku możności skorzystania przezeń z odpłatnych usług profesjonalnego pełnomocnika uznać natomiast należy za nierozstrzygniętą wyłącznie z powodu niezupełnego materiału źródłowego, jaki przedstawił na poparcie swego wniosku. W związku z powyższym należało odmówić skarżącemu przyznania prawa, co uczyniono na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.