I SA/Gl 391/18

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 października 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. We wniosku wyraziła przekonanie, że w obecnej trudnej sytuacji znalazła się bez swojej winy, że nie miała świadomości, iż jest wykorzystywana przez osoby trzecie. Oświadczyła nadto, iż zamieszkuje za granicą, gdzie zatrudniona jest jedynie na tymczasowe zastępstwo za wynagrodzeniem w wysokości, jak się wydaje, 1300 koron norweskich. Według wniosku skarżąca nie posiada żadnego majątku i nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 14 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącej oraz innych osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym za rok 2017, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie likwidacji wymienionego w aktach administracyjnych rachunku, którego numer podano w wezwaniu – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy o zamknięciu rachunku), dokumentu pozwalającego ustalić tytuł prawny, na podstawie którego skarżąca korzysta z nieruchomości wskazanej jako jej adres zamieszkania, kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Jednocześnie pouczono stronę, że dokumenty, które mogą stanowić dowód w postępowaniu, muszą być sporządzone w języku polskim lub przełożone na ten język przez biegłego tłumacza oraz że ilekroć w wezwaniu mowa jest o osobach pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć także jej męża, niezależnie od rodzaju małżeńskiego ustroju majątkowego obowiązującego w małżeństwie, chyba że skarżąca przedstawi kopię wyroku orzekającego rozwód lub separację. Wskazano zarazem, że wpis od skargi, czyli najwyższa opłata w postępowaniu, wynosi 100 zł oraz że tyle samo wynosi wpis w drugiej w sprawie, w której skarżąca również złożyła wniosek o prawo pomocy rozpoznawany na dzisiejszym posiedzeniu. Ze względu na brak zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej wezwanie przeprowadzono postępowanie reklamacyjne, w wyniku którego ustalono, że doręczenie wezwania nastąpiło dnia 26 lipca 2018 r. do rąk skarżącej (zob. pismo operatora z dnia 2 października 2018 r.). Dnia 9 sierpnia 2018 r. w Polsce nadano pismo zawierające własnoręczny podpis wnioskodawczyni, w którym wyjaśniła ona, że nie korzysta z żadnych form wsparcia o charakterze socjalnym, a jej zatrudnienie ustanie z końcem sierpnia. Do pisma załączono wydruki dokumentów w języku norweskim mające obrazować dochód uzyskiwany przez nią w dniu sporządzenia pisma. Na kopercie, w której nadano pismo, widnieje adres skarżącej w Polsce, choć w samym piśmie ograniczono się do adresu zagranicznego. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem tę okoliczność udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Tymczasem skarżąca, odpowiadając na wezwanie, wbrew zawartemu w nim pouczeniu i pomimo że od wyznaczonego w nim czternastodniowego terminu upłynęły już dwa miesiące, przedłożyła, i to wybiórczo, tylko dokumenty sporządzone w języku obcym, które nie mogą służyć za dowód w sprawie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2016 r., sygn. akt I FSK 268/15, LEX nr 2167179). W myśl art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2018 r. poz. 931) język polski jest wszak językiem urzędowym, m.in. konstytucyjnych organów państwa (pkt 1). Ponadto dokumenty te mają dotyczyć dochodów, jakie wnioskującą miała uzyskiwać do końca sierpnia. Bez odpowiedzi pozostało przy tym wezwanie do dostarczenia zeznań podatkowych oraz rachunków bankowych, chociaż wprost wymieniono numer rachunku, którym strona w świetle informacji znajdujących się w aktach administracyjnych dysponowała, zastrzegając, że jeżeli rachunek ten został zamknięty, należy to wykazać w sposób wyszczególniony w wezwaniu. Wyklucza to stwierdzenie, czy nadal posiada ona ten rachunek, a jeśli tak, to ile środków pozostaje na nim do jej dyspozycji oraz jakie operacje są dokonywane za jego pośrednictwem. Są to dane kluczowe z punktu widzenia powyższej przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżąca nie ustosunkowała się w ogóle do wezwania do udokumentowania kosztów utrzymania lub ewentualnych zaległości w ich ponoszeniu, tj. ani nie nadesłała żadnych dokumentów, ani nie złożyła dalszych oświadczeń. Niewątpliwie koszty te w kraju stanowiącym jej miejsce zamieszkania są zaś wyższe niż w Polsce, co wymaga podkreślenia, zwłaszcza jeżeli zważyć, że koszty postępowania w niniejszej sprawie są z kolei nieznaczne, najmniejsze spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej. Podobna dysproporcja dotyczy również kosztów podróży do kraju, które – jak można wnosić – strona ponosi. Jeżeli bowiem ostatnie jej pismo zostało przez nią własnoręcznie podpisane, to jego nadanie w Polsce wymagało bądź odbycia takiej podróży, skoro odebrała ona wcześniej osobiście wezwanie za granicą, bądź przesłania go w korespondencji kierowanej do osoby zamieszkałej w kraju z prośbą o przekazanie Sądowi. Z pewnością bardziej dogodne i mniej kosztowne byłoby wysłanie korespondencji bezpośrednio do Sądu. Na kopercie, w której nadano wspomniane pismo, widnieje krajowy adres zamieszkania skarżącej, co budzi wątpliwości odnośnie do tego, gdzie znajduje się obecnie jej centrum życiowe, zwłaszcza że całkowicie zignorowała ona wezwanie dotyczące tytułu prawnego do zajmowanego przez nią lokalu. Wreszcie nie wiadomo także, z kim wnioskodawczyni tworzy wspólne gospodarstwo domowe. W postępowaniu w niniejszej sprawie przyznała, że ma ona córka (pismo, które wpłynęło dnia 18 czerwca 2018 r.), z kolei w aktach administracyjnych mowa o jej mężu. W tym kontekście w wezwaniu sprecyzowano, że mąż ten powinien być traktowany jako osoba pozostająca z nią we wspólnym gospodarstwie domowym niezależnie od ustroju majątkowego przyjętego w małżeństwie, chyba że przedstawi ona kopię wyroku orzekającego rozwód lub separację. Skarżąca nie tylko takiego dokumentu nie dostarczyła, ale nawet nie wyraziła żadnego stanowiska w rozpatrywanej materii. W związku z tym podkreślenia wymaga, że wezwanie referendarza sądowego obejmowało również dochody i wydatki osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.