I SA/Gl 402/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędziowie WSA Monika Krywow, Piotr Pyszny, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 5 lutego 2024 r. nr 2401-IEE.7192.70.2024.2/AZ UNP: 2401-24-029720 w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi oddala skargę. 1. Prezydent Miasta K., występujący w sprawie w jako wierzyciel, wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. 2. Stan sprawy. 2.1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. (dalej: NUS lub organ egzekucyjny) prowadził wobec L. C. (zobowiązanego) postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuł wykonawczy z 18 września 2023 r. nr W-26/21440/2023, wystawiony przez Prezydenta Miasta K.. Tytuł ten obejmował należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty w Strefie Płatnego Parkowania, w wysokości 150 zł. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych został doręczony zobowiązanemu 25 września 2023 r. Natomiast 10 października 2023 r. jeden z banków przekazał organowi egzekucyjnemu kwotę 293,04 zł tytułem realizacji zajęcia. L. C. pismem z 21 września 2023 r. wniósł bezpośrednio do wierzyciela zarzut błędu co do osoby zobowiązanego. Uzasadniając zarzut wskazał, że samochód, którego dotyczyła opłata parkingowa został przez niego sprzedany 12 września 2021 r. Do pisma dołączył umowę kupna - sprzedaży samochodu o nr rej. [...], zawiadomienie o sprzedaży samochodu z 15 października 2021 r., złożone w firmie ubezpieczeniowej oraz potwierdzenie zbycia pojazdu wydane przez Prezydenta Miasta Z. z 7 lipca 2023 r. Wierzyciel postanowieniem z 24 października 2023 r. uznał zarzut błędu co do osoby zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej w stosunku do należności głównej. Podał, że zobowiązany wiarygodnie wskazał ówczesnego właściciela pojazdu. Jednocześnie wierzyciel oddalił zarzut nieistnienia obowiązku co do powstałych kosztów upomnienia. NUS postanowieniem z 4 stycznia 2024 r. umorzył w całości postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy z 18 września 2023 r., nr W-26/21440/2023. 2.2. W związku z powyższym NUS postanowieniem z 4 stycznia 2023 r. (powinno być z 2024 r.), nr [...] obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 110,44 zł w związku z prowadzeniem egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego z 18 września 2023 r., wystawionego przeciwko L. C.. Wskazał, że na tę kwotę składa się opłata manipulacyjna w łącznej wysokości 100 zł (art. 64 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505, ze zm.; dalej: u.p.e.a.) oraz kwota 10,44 zł stanowiąca wydatki egzekucyjne za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych (art. 64b § 1 u.p.e.a.). Zdaniem organu egzekucyjnego to wierzyciel spowodował skierowanie egzekucji administracyjnej do podmiotu niebędącego obowiązanym do zapłaty dochodzonych należności i dlatego to wierzyciel jest właściwy do poniesienia kosztów postępowania. Konieczność poniesienia przez wierzyciela kosztów wynika ze spowodowania niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej, którą skierował do podmiotu innego niż zobowiązany. 2.3. W zażaleniu wierzyciel wskazał, że kosztami egzekucyjnymi powstałymi w trakcie tego postępowania powinien zostać obciążany zobowiązany. Podkreślił, że na dzień wystawienia upomnienia (30 czerwca 2023 r.) nie posiadał informacji o zbyciu pojazdu przez zobowiązanego. Zgodnie zaś z art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1251) właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu. Zobowiązany zgłosił zaś zbycie pojazdu po tym terminie, z zatem przyczynił się do wszczęcia postępowania egzekucyjnego przeciwko niemu. W związku z tym, wierzyciel wniósł o uchylenie w całości postanowienia NUS. 2.4. DIAS postanowieniem z 5 lutego 2024 r., nr 2401-IEE.7192.70.2024.2/AZ utrzymał w mocy postanowienie NUS. W uzasadnieniu wskazał, że z postanowienia wierzyciela wynika, iż od 12 września 2021 r. L. C. nie był użytkownikiem pojazdu o nr rej. [...]. Skoro na zobowiązanym nie ciążyła powinność poniesienia opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty w strefie płatnego parkowania tego pojazdu, to winę za niezgodne z prawem wszczęcie postępowania egzekucyjnego, na zasadzie ryzyka, w niniejszej sprawie ponosi wyłącznie wierzyciel. DIAS dalej argumentował, że uznanie zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego czyni prowadzone postępowanie egzekucyjne niedopuszczalnym od początku. Jeżeli wierzyciel uznał zgłoszony przez zobowiązanego zarzut co do osoby zobowiązanego, to nie jest on zobligowany do zapłaty kwoty objętej tytułem wykonawczym, jak i innych kosztów związanych z wszczęciem postępowania egzekucyjnego. DIAS powołał się na art. 64c § 3 pkt 2 u.p.e.a. zgodnie z którym, wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji administracyjnej. Dodał, że przez wszczęcie i prowadzenie egzekucji niezgodnie z prawem należy rozumieć sytuację, gdy egzekucja nie była dopuszczalna m.in., gdy podmiot nie jest zobowiązanym, a to miało miejsce w tej sprawie. Dotyczy to również sytuacji, w której okoliczność wszczęcia i prowadzenia egzekucji w sposób sprzeczny z prawem została ujawniona po wyegzekwowaniu należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, nawet jeżeli w dacie wszczęcia egzekucji administracyjnej i powstania pierwszych kosztów egzekucyjnych organ nie mógł wiedzieć, że realizowana decyzja została wydana z naruszeniem prawa. DIAS podniósł ponadto, że kosztami egzekucyjnymi nie może zostać obciążona osoba, wobec której wystawiono tytuł wykonawczy, ponieważ nie była ona "zobowiązanym" w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. (co przyznał wierzyciel w swoim postanowieniu z 24 października 2023 r.). Niczego nie zmienia to, że L. C. nie zawiadomił właściwego organu w ustawowym terminie o zbyciu pojazdu. Z treści pisma z 21 września 2023 r. (stanowiącego zarzuty) wynika, iż 7 lipca 2023 r. uzyskał potwierdzenie zgłoszenia zbycia pojazdu wystawione przez Prezydenta Miasta Z.. Tak więc, przed wystawieniem tytułu wykonawczego z 18 września 2023 r. w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców L. C. nie widniał już jako właściciel przedmiotowego pojazdu. Następnie DIAS wskazał, że koszty egzekucyjne są zwracane na rzecz podmiotu, od którego zostały one wyegzekwowane lub od którego zostały uzyskane. Wierzyciel, który odstępuje od egzekucji wszczętej na jego wniosek na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego, powinien zostać obciążony kosztami egzekucyjnymi w drodze postanowienia (art. 64cd § 7 u.p.e.a.). Ponadto, art. 64 cd u.p.e.a. przewiduje instytucję zwrotu kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu tylko wówczas, gdy po wyegzekwowaniu lub uzyskaniu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem w szczególności, jeżeli w chwili wyegzekwowania lub uzyskania kosztów egzekucyjnych postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu. Z art. 64cd § 1 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu wyegzekwowane koszty egzekucyjne. DIAS skonkludował, że jego zdaniem NUS nie miał innej możliwości niż obciążenie w tej sprawie kosztami egzekucyjnymi wierzyciela. 2.5. W skardze wierzyciel zarzucił naruszenie: - art. 17 § 1 w związku z art. 64c § 3, § 9 i § 10 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że organ egzekucyjny, tj. NUS na podstawie art. 64cd § 7 u.p.e.a., prawidłowo uznał, iż kosztami egzekucyjnymi w kwocie 110,44 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z 18 września 2023 r., przeciwko L. C., należy obciążyć wierzyciela; - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, zebranie, rozpatrzenie oraz dokonanie przez organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z treści ww. przepisów, na skutek przekroczenia zasady prawdy obiektywnej, niepodjęcia dostatecznych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego z naruszeniem zasad proceduralnych, w tym w szczególności błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji spowodowało biedne przyjęcie, że kosztami egzekucyjnymi w kwocie 110,44 zł należy obciążyć wierzyciela a nie zobowiązanego. Skarżący wniósł o uchylenie w całości postanowień wydanych przez organy obu instancji i umorzenie postępowania administracyjnego, a nadto zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi wierzyciel zaakcentował, że w dniu nieopłaconego postoju oraz w dniu wystawienia upomnienia L. C. widniał w systemie CEPiK jako właściciel pojazdu [...]. W związku z tym nie można twierdzić, że skoro L. C. błędnie został wskazany w tytule wykonawczym jako zobowiązany do zapłaty należności głównej, to nie może ponosić kosztów upomnienia, które obciążają zobowiązanego i są pobierane na rzecz wierzyciela. Obowiązek uiszczenia kosztów upomnienia przez zobowiązanego powstaje z chwilą doręczenia upomnienia. Koszty te podlegają ściągnięciu w trybie określonym dla kosztów egzekucyjnych. Wierzyciel wskazał, że przyczyna wystawienia upomnienia oraz powstania kosztów związanych z jego doręczeniem leży po stronie L. C.. Zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu, czego w tej sprawie nie dokonano. Skarżący podkreślił, że kierując tytuł wykonawczy z 18 września 2023 r. do organu egzekucyjnego (do NUS) nie dopuścił się żadnego działania lub zaniechania, które mogłyby doprowadzić do naruszenia przepisów prawa, dotyczących wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Do wszczęcia postępowania egzekucyjnego doprowadziło natomiast zaniechanie przez L. C. spełnienia obowiązku zgłoszenia zbycia pojazdu do właściwego organu, jak również brak poinformowania o tym fakcie wierzyciela, po skutecznym doręczeniu upomnienia. W związku z tym - w ocenie skarżącego - organ egzekucyjny (NUS) powinien umorzyć postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec L. C. na podstawie tytułu wykonawczego z 18 września 2023 r., ale wyłącznie w stosunku do należności głównej (kwota 150,00 zł) oraz wyegzekwować od L. C. koszty egzekucyjne powstałe w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz koszty doręczenia upomnienia w kwocie 16 zł i przekazać je do wierzyciela, a nie obciążać nimi wierzyciela. 2.6. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935). 4. Z akt sprawy wynika, że NUS prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku L. C. w związku z nieuiszczeniem opłaty dodatkowej za postój w Strefie Płatnego Parkowania. W zgłoszonych zarzutach L. C. podniósł i wykazał, że w dniu postoju pojazdu nie był już jego właścicielem. W związku z tym, wierzyciel ostatecznym postanowieniem z 24 października 2023 r. uznał zarzut błędu co do osoby zobowiązanego w zakresie należności głównej, oddalając jednocześnie zarzut nieistnienia obowiązku w odniesieniu do powstałych kosztów upomnienia. Organ egzekucyjny postanowieniem z 4 stycznia 2024 r. umorzył postępowanie egzekucyjne, a następnie postanowieniem z tego samego dnia obciążył wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi. W ocenie organów obu instancji, na skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego koszty egzekucyjne nie mogą zostać wyegzekwowane od zobowiązanego. Z rozstrzygnięciem w sprawie kosztów postępowania egzekucyjnego nie zgodził się wierzyciel wskazując, że obciążenie go tymi kosztami jest bezpodstawne, albowiem to nie on doprowadził do powstania tychże kosztów, ale zobowiązany, który w stosownym terminie nie zawiadomił o zbyciu pojazdu. W ocenie Sądu w zaistniałym sporze rację należy przyznać organom. 5. Zgodnie z art. 64c § 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne, co do zasady, obciążają zobowiązanego. Jednocześnie w myśl art. 64c § 3 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli: 1) nie mogą być wyegzekwowane od zobowiązanego; 2) spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji administracyjnej; 3) organ egzekucyjny nie przystąpił do egzekucji administracyjnej na podstawie art. 29 § 2 pkt 1 i 3. W niniejszej sprawie na powstałe koszty egzekucyjne w rozumieniu art. 64c § 1 u.p.e.a. złożyły się opłata manipulacyjna oraz wydatki egzekucyjne w łącznej kwocie 110,44 zł. Sąd zauważa, iż uwzględnienie przez wierzyciela zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego, a tym samym ustalenie, że egzekucja została skierowana do niewłaściwej osoby, powinno stanowić podstawę umorzenia w całości postępowania egzekucyjnego w trybie art. 34 § 4 u.p.e.a. Skarżący przytaczając nie budzące wątpliwości, ani zastrzeżeń organu odwoławczego okoliczności stanu faktycznego sprawy podnosi, że nie zachodziły podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, ponieważ to nie wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji administracyjnej (art. 64c § 3 pkt 2 u.p.e.a.). Podkreśla również, że do wszczęcia postępowania egzekucyjnego doprowadziło opóźnienie L. C. w spełnieniu obowiązku zgłoszenia zbycia pojazdu do właściwego organu. Stąd też wszczęcie postępowania było w pełni uzasadnione, ponieważ to opóźnienie zobowiązanego przyczyniło się do jego wszczęcia. W odniesieniu do tej argumentacji skarżącego należy przywołać pogląd prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela. Otóż, NSA wskazał, że prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji unormowane i wykonywane jest w sposób zobiektywizowany, co - między innymi - oznacza, że takie pojęcia czy zdarzenia jak, na przykład wina, przyczynienie się, wprowadzenie wierzyciela w błąd, nie są w rozważanym obszarze prawnie znaczące, chyba, że konkretny przepis ustawy egzekucyjnej (wyraźnie i jednoznacznie) by na nie się powoływał (por. wyrok NSA z 25 listopada 2005 r., FSK 2659/04; wyrok NSA z 14 lutego 2013 r., II FSK 1789/11). W sprawie niniejszej skarżący wierzyciel domaga się nieobciążania go kosztami egzekucyjnymi, gdyż uważa, że określone postępowanie – zaniechanie L. C. doprowadziło wierzyciela do nieuzasadnionego, jak się dopiero później okazało, przekonania o obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej, który od początku, obiektywnie nie ciążył na L. C.. Zdaniem Sądu te okoliczności nie są jednak prawnie znaczące w obszarze unormowania art. 64c § 3 pkt 2 u.p.e.a. Owszem, L. C. zbył pojazd 12 września 2021 r. a zawiadomienia właściwego organu o tym fakcie dokonał dopiero 7 lipca 2023 r., podczas gdy stosownie do art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym powinien to uczynić do 12 października 2021 r. Niemniej jednak, jak wskazano, na gruncie prawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji takie pojęcia czy zdarzenia jak wina, przyczynienie się, wprowadzenie wierzyciela w błąd, nie są w rozważanym kontekście relewantne, bo w analizowanym przypadku nie ma przepisu ustawy egzekucyjnej, który z powodu tego rodzaju okoliczności obowiązek pokrycia kosztów egzekucyjnych przenosiłby na osobę, wobec której wszczęto postępowanie egzekucyjne. Odpowiedzialność na zasadzie winy prawodawca uregulował w innym obszarze systemu prawa wyraźnie taką zasadę odpowiedzialności statuując (por. np. art. 415 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1061, ze zm.). W związku z tym, zasadnie skarżący, jako wierzyciel, został obciążony pokryciem powstałych kosztów egzekucyjnych, ponieważ znajduje to podstawę prawną w art. 64c § 3 pkt 2 u.p.e.a. Przez wszczęcie i prowadzenie egzekucji niezgodnie z prawem należy rozumieć sytuację, w której między innymi podmiot, wobec którego skierowano egzekucję nie był zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. W tej sprawie nie jest sporne, że od początku egzekucji L. C. obiektywnie definicji tej nie spełniał, co znalazło wyraz w postanowieniu o umorzeniu prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu nie podstaw, by tę "niezgodność z prawem" rozumieć zawężająco jak tego domaga się wierzyciel. Przepis art. 64c § 3 pkt 2 u.p.e.a. nadaje prawa dłużnikowi do wyrównania uszczuplenia jego majątku spowodowanego działaniami egzekucyjnymi państwa wobec tegoż dłużnika zmierzającymi do wypełnienia przez niego obowiązku, który – jak się okazało nigdy nie istniał. Zawężająca interpretacja tego przepisu byłaby niezgodna z konstytucyjnie chronionym prawem własności (art. 64 Konstytucji), które to prawo państwo jest zobowiązane szczególnie chronić (art. 21 ust. 1 Konstytucji). Niewątpliwie obciążanie obywatela kosztami prowadzonego przez państwo postępowania egzekucyjnego dla wyegzekwowania obowiązku, który był obowiązkiem nieistniejącym, godziłoby w sposób oczywisty w prawo własności. Niesprawiedliwe i nazbyt formalistyczne byłoby uznanie, że podmiot, któremu organ w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego zwraca wyegzekwowaną należność, jest jednocześnie zobowiązany do ponoszenia kosztów egzekucyjnych związanych z prowadzoną egzekucją w celu wyegzekwowania tejże zwracanej należności głównej. Sądu stwierdza, że bez znaczenia zatem pozostają rozważania co do przyczynienia się L. C. do wszczęcia postępowania egzekucyjnego poprzez zaniechanie obowiązku zawiadomienia w 30-dniowym terminie właściwego organu o zbyciu pojazdu. Nota bene Sąd zauważa, że w dniu wystawienia tytułu wykonawczego (18 września 2023 r.) informacja o tym, że L. C. zbył pojazd mogła być przez wierzyciela pozyskana, ponieważ zgłoszenie Prezydentowi Miasta Z. tej okoliczności nastąpiło 7 lipca 2023 r. Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się naruszeń innych przepisów prawa. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, zgromadził wymagany dla rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy i dokonał jego prawidłowej oceny. Zaskarżone postanowienie zawiera wszelkie niezbędne wymagane przepisami elementy, zaś w jego uzasadnieniu organ wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia, przytaczając przepisy prawa znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie. 6. Z tych wszystkich powodów Sąd oddalił skargę.