I SA/Gl 403/13

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku, jak wyjaśnił na wezwanie Sądu, sformułował także zażalenie na wezwanie wystosowanego do niego w tym zakresie – jego zdaniem powinien on być wezwany do zapłaty tylko jednego wpisu od skargi, co też uczynił przelewem w dniu 18 kwietnia 2013 r., a nie wpisów w kilkunastu sprawach, na które rozdzielono jego skargę. Zażalenie przekazano do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który jednak zarządzeniem z dnia 26 czerwca 2013 r. zwrócił je wraz z aktami Sądowi pierwszej instancji, zobowiązując go najpierw do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. We wniosku skarżący podał, że prowadzi działalność gospodarczą, osiągając dochody w wysokości od 2000 do 5000 zł. Działalność taką wykonuje też jego małżonka, lecz wykazuje ona straty. Według wniosku majątek skarżącego obejmuje dom, restaurację i samochód osobowy. Pismem doręczonym w dniu 22 lipca 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, dokumentów wskazujących wynik finansowy działalności gospodarczej, zarówno tej prowadzonej przez skarżącego, jak i tej wykonywanej przez jego małżonkę, a także kopii faktur lub rachunków obrazujących wysokość stałych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności, ewentualnie zaległości w tym zakresie. Skarżący ustosunkował się do wezwanie w piśmie z dnia 23 lipca 2013 r. Stwierdził, że otrzymawszy go, poczuł się "jak najgorszy przestępca, który ma zostać zlustrowany ze wszystkich stron". Podtrzymał stanowczo swój pogląd, że powinien wnieść tylko jeden wpis od swojej skargi, który już dawno uiścił. Wnioskodawca nie nadesłał żadnego z dokumentów wskazanych w wezwaniu. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: W pierwszej kolejności zwrócić wypada uwagę, że w niniejszym postępowaniu wpadkowym w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można odnieść się do poglądu, który jest zasadniczy dla stanowiska skarżącego, a mianowicie, że powinien on wnieść tylko jeden wpis od złożonej przez siebie skargi, a nie kilkanaście takich opłat we wszystkich sprawach, na które skargę tę rozdzielono. To będzie bowiem przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniającego zażalenia na zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia tych wpisów. W tym kontekście przypomnieć wypada, że Naczelny Sąd Administracyjny zarządzeniem z dnia 26 czerwca 2013 r. zwrócił Sądowi pierwszej instancji zażalenie wraz z aktami sprawy, przesądzając, iż najpierw powinien być rozpoznany wniosek o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji zażalenie w sprawie wpisu zostanie ponownie przedstawione Naczelnemu Sądowi Administracyjnego po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy. W postępowaniu tym można natomiast badać wyłącznie to, czy zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej takiego prawa w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Innymi słowy, od kosztów sądowych zwolniona może być strona, która nie może tych kosztów ponieść z uwagi na swoją trudną sytuację materialną, w szczególności ubóstwo lub istotne problemy finansowe. Tę okoliczność należy ustalić, przy czym to wnioskodawca powinien wykazać, iż występuje ona w jego przypadku, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – dokumentację źródłową. Wezwanie skierowane do skarżącego nie stanowiło więc formy szykany i nie miało na celu podważenia jego uczciwości czy dobrego imienia, lecz powinno być postrzegane jako standardowy element postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, będący jedynym środkiem pozyskania materiału dowodowego pozwalającego ten wniosek rozpoznać. Otóż stosownie do art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwanie wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. W rozpatrywanej sprawie wezwanie służyło zatem dostarczeniu dowodów pozwalających odpowiedzieć na pytanie, czy najogólniej rozumiana sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Można mieć wszak co do tego wątpliwości, skoro wnioskodawca nie podnosi, że nie stać go na opłacenie wpisów we wszystkich sprawach, lecz kwestionuje wyłącznie konieczność uiszczenia kilkunastu takich opłat; zresztą zgodnie ze swoim poglądem jedną taką opłatę zapłacił. Aby tę okoliczność stwierdzić, należało wspomnianą sytuację zbadać, uwzględniając najważniejsze jej aspekty, tj. dochody i wydatki. Dlatego konieczne było ustalenie wyniku finansowego działalności gospodarczej na podstawie zasadniczych dokumentów, które to obrazują. Nie można było też pominąć wyciągów z rachunków bankowych, tym bardziej iż skarżący uiścił jedyny wpis od skargi przelewem. Tylko w taki sposób można rozstrzygnąć, czy poniesienie kosztów sądowych będzie wiązało się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny, czy też nie. Podsumowując, niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala uwzględnić wniosku o przyznanie prawa pomocy, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.