I SA/Gl 421/18
WyrokWSA w Gliwicach2018-06-06
Skład orzekający: Wojciech Gapiński, Bożena Pindel, Anna Tyszkiewicz-Ziętek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, pomimo złożenia przez wnioskodawcę wniosku o umorzenie i przedstawienia swojej trudnej sytuacji materialnej?Ratio decidendi
Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ani przesłanki uzasadniające umorzenie pomimo braku całkowitej nieściągalności, wynikające z ważnego interesu osoby zobowiązanej, określone w art. 28 ust. 3a ustawy i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą, uzyskuje dochody, a jego sytuacja materialna nie zagraża zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych w stopniu uzasadniającym umorzenie.Stan faktyczny
K. D. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 29 398,49 zł. Wskazał na trudną sytuację materialną, koszty utrzymania i prowadzenie działalności gospodarczej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia, uznając, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności ani przesłanki uzasadniające umorzenie z uwagi na ważny interes wnioskodawcy. Skarżący wniósł skargę do WSA, zarzucając organowi nieuwzględnianie jego sytuacji i dwuznaczność użytego sformułowania "może".Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie WSA Bożena Pindel, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Halina Modliszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Zakład) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, dalej: "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie) odmówił K. D. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 29 398,49 zł, w tym:
- na ubezpieczenia społeczne - za okres 04/2004-03/2005, 08/2007-11/2007, 11/2010, 02/2011, 07/2011, 09/2011, 03/2012-04/2012, 10/2012, 09/2013, 09/2014, 05/2015, 11/2016, 09/2017 w kwocie 18 608,66 zł, tym z tytułu: składek - 10 449,06 zł, odsetek liczonych na dzień 12.10.2017 r. - 8 054,00 zł oraz kosztów upomnienia - 105,60 zł,
- na ubezpieczenie zdrowotne - za okres 04/2004-03/2005, 10/2007, 12/2007, 05/2008, 07/2008, 11/2010, 02/2011, 07/2011, 03/2012-04/2012, 10/2012, 04/2013, 09/2013, 11/2013-12/2013, 01/2014-03/2014, 06/2014, 08/2014-09/2014, 11/2014-12/2014, 01/2015-05/2015, 08/2016, 11/2016, 03/2017, 09/2017 w kwocie 9 190,55 zł, w tym
z tytułu: składek - 5 441,55 zł, odsetek liczonych na dzień 12.10.2017 r. – 3 749,00 zł
- na Fundusz Pracy - za okres 07/2004-03/2005, 10/2007, 12/2007, 07/2008-08/2008, 12/2009, 11/2010, 02/2011, 07/2011, 09/2011, 03/2012-04/2012, 10/2012, 09/2013, 09/2014, 05/2015, 11/2016, 09/2017 w kwocie 1 599,28 zł, w tym z tytułu: składek - 939,28 zł, odsetek liczonych na dzień 12.10.2017 r. - 660 zł.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia na wstępie wskazano, że K. D. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) w dniu 12 października 2017 r. złożył wniosek o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. W uzasadnieniu tego żądania wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą zgodnie z PKD 74.50B dla jednego podmiotu gospodarczego, tj. w ramach samozatrudnienia. Natomiast z przedłożonych dokumentów wynika, że jest strona osobą bezdomną i wynajmuje mieszkanie, co wiąże się miesięcznymi opłatami, które wynoszą 1400 zł. Ponadto wskazał, że ubiegając się o mieszkanie komunalne ma za duże dochody. Jednocześnie podał, że przy obecnych zleceniach wyjazdowych nie zna dnia powrotu, a wyjazdy często się przedłużają, więc wzrasta koszt utrzymania, ponoszony głównie w euro.
Do wniosku strona dołączyła następujące dokumenty:
• oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis,
• formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis,
• kopie zeznań podatkowych za 2015 r. i 2016 r., z których wynika, że w latach tych uzyskał odpowiednio przychód w kwocie 79 837,61 zł/79 837,61 zł i dochód w kwocie
38 377,77 zł/44 169,49 zł,
• oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości, z którego wynika, że wnioskodawca:
- z tytułu działalności gospodarczej uzyskał przychód/dochód w kwocie: za 2015 r. - 79 537,61 zł/38 377,77 zł, za 2016 r. - 85 110,00 zł/44 169,49 zł, za 2017 r. - 43 470 zł,
- nie uzyskuje dochodów z innych źródeł,
- nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy,
- ponosi miesięczne wydatki związane z opłatami w łącznej kwocie 1420 zł, leczeniem w kwocie 300 zł oraz inne w kwocie 246 zł,
- prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe,
- nie posiada zobowiązań pieniężnych,
- nie posiada majątku nieruchomego,
- posiada samochód Daewoo Nubira rok prod. 2003,
kopię podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od 01/2017 do 08/2017, z której wynika, że wnioskodawca uzyskał przychód w kwocie 43470,00 zł i po odjęciu kosztów w kwocie 23 210,23 zł dochód wyniósł 20 259,77 zł,
• kopię postanowienia z dnia [...] r. o podziale majątku dorobkowego,
• kopię wyroku z dnia [...] r. orzekającego rozwód.
Nadto ZUS ustalił, że w stosunku do zadłużenia z tytułu składek jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zostało przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w T..
W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji zacytowano art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zaś zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i zachodzi w przypadku, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791)
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W kontekście powyższej regulacji ZUS stwierdził, że w stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, w związku z czym nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Objęte wnioskiem zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a więc nie zachodzi także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Działalność gospodarcza jest nadal prowadzona, a należności są objęte egzekucją. Nie można też stwierdzić, aby zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. Naczelnik urzędu skarbowego, który prowadzi postępowanie egzekucyjne nie stwierdził bowiem braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przedwczesne jest również stwierdzenie, że w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wobec powyższego, zważywszy, że nie zachodzi żadna z przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji o umorzeniu tych zaległości nie jest możliwe.
Dalej ZUS wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało przewidziane w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Do sytuacji takich § 3 ust. 1 rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki:
gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,
przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W niniejszej sprawie nie stwierdzono jednak żadnej z wyżej opisanych przesłanek, ponieważ:
- z przedłożonych dokumentów wynika, że strona nadal prowadzi działalność gospodarczą i za okres pierwszych 8 miesięcy 2017 r. uzyskała dochód w kwocie
20.259,77 zł, co daje miesięcznie kwotę 2.532,45 zł. Wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi stałe wydatki z tytułu opłat w łącznej kwocie 1420 zł, kosztów leczenia w kwocie 300 zł oraz inne koszty w kwocie 246 zł. Nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, co stanowi dodatkowe potwierdzenie, iż sytuacja osoby zobowiązanej jest trudna.
W ocenie ZUS nie można z całą pewnością stwierdzić, iż brak jest jakichkolwiek perspektyw na przystąpienie do uregulowania zadłużenia, np. w systemie ratalnym. Wszystkie te fakty potwierdzają, że obecnej sytuacji nie można uznać za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy, wobec czego umorzenie należności byłoby przedwczesne.
W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji ZUS wyjaśnił, że przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwościach wynikających z konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego. Nie odnosi się więc ona do problemów finansowych dłużnika, który indywidualnie, w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
Nadto wskazano, że wnioskodawca nie poniósł żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, gdyż żadna z tych okoliczności nie została wskazana we wniosku. Nie wykazał też wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż na takie okoliczności nie wskazywał we wniosku.
Jednocześnie zaznaczono, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udowodnienia ponad wszelką wątpliwość, że w jego przypadku zachodzą wskazane w rozporządzeniu przesłanki umorzenia należności. Nadto wskazano, że użyty przez ustawodawcę w powołanym przepisie rozporządzenia zwrot "może" oznacza uznaniowy charakter umarzania należności z tytułu składek. Należy mieć także na uwadze fakt, że ZUS nie może podejmować decyzji w sprawie umorzenia należności, kierując się jedynie interesem zobowiązanego, uzasadnionym jego obecną sytuacją finansową.
Dodatkowo podkreślono, iż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z ponoszeniem wszelkich konsekwencji z tym związanych i powinno być kwestią świadomego wyboru płatnika. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik bierze na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania. Skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusze, a w konsekwencji na ogół obywateli, gdyż przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą powinien tak kształtować strukturę swoich wydatków, aby zobowiązania wobec funduszy publicznych były regulowane na bieżąco.
W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący podniósł, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS użył zwrotu "może", co w ocenie strony oznacza dwuznaczność. Zarzucił także, iż jego osobista sytuacja w ogóle nie interesuje ZUS. Wskazał również, iż "w decyzji został poinformowany o okresach odwoławczych do ponownego rozpatrzenia wniosku: 14 dni przez ZUS, 30 dni odwołanie do WSA w Gliwicach. Decyzja została wydana w dniu [...] r., a w dniu [...] r. postanowienie o odmowie zawieszenia egzekucji. Żaden z terminów nie został dotrzymany". W skardze skarżący podniósł także, iż "art. 8 a pkt 2 a Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 określa, kto podlega umowie o pracę".
Do skargi dołączono:
- postanowienie ZUS z dnia [...] r. o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w którym wskazano, że dłużnik nie zaproponował żadnej spłaty zadłużenia,
- "zaświadczenie o działalności" wydane przez A sp. z o.o., w którym podano, że skarżący rozpoczął pracę w tym przedsiębiorstwie w dniu [...] r. i zajmuje w nim stanowisko specjalisty ds. transportu,
- kserokopię umowy o świadczenie usług zawartej przez skarżącego z A sp. z o.o..
W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Na rozprawie w dniu 6 czerwca 2018 r. skarżący wnosił i wywodził jak w skardze. Wyjaśnił, że powstałą zaległość spłacał w systemie ratalnym, ale spóźnił się z płatnością jednej raty i układ ratalny został zerwany. Nadto zaprzeczył, jakoby prowadził działalność gospodarczą, czego dowodzi załączone do skargi zaświadczenie, w którym potwierdzono, że zajmuje on w przedsiębiorstwie stanowisko ds. transportu. Odpowiadając na pytanie Sądu wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest od kilku lat, w zeszłym roku wyegzekwowano kwotę ok. 4.500 zł, a w tym roku potrąceń dotychczas nie było.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: P.p.s.a.) - podlegała decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2018 r., którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za poszczególne miesiące 2004 r., 2005 r. oraz 2007 r. – 2017 r. w łącznej kwocie 29 398,49 zł.
Kontrolę tę, sprawowaną co do zasady pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), rozpocząć należy od stwierdzenia, że decyzje w przedmiocie udzielania ulg w spłacie zaległości wobec ZUS wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami.
Specyfika orzekania w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS opartego o uznanie, które – co wymaga podkreślenia – nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających określonym przez prawodawcę przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nawet przy ich ustaleniu - determinuje zakres sądowej kontroli takich rozstrzygnięć. Ocenie sądu w pierwszej kolejności podlega poprawność postępowania dowodowego i wyciągniętych zeń wniosków co do tego, czy dany stan faktyczny wypełnia określone enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności. W razie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia kontrola Sądu odnosi się także do określonych przez prawodawcę kryteriów umorzenia zaległości, które nie są całkowicie nieściągalne.
Wspomniana nieściągalność, zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Bezsporne jest, że w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki umorzenia składek wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co organ jednoznacznie uzasadnił. Skoro skarżący uzyskuje regularne dochody z tytułu umowy o świadczenie usług zawartej z A sp. z o.o., to - jak zasadnie stwierdził ZUS – stwierdzenie niemożności spłaty zadłużenia w ratach, byłoby co najmniej przedwczesne (jak wynika zresztą z oświadczenia strony na rozprawie spłata taka miała już miejsce, ale nieznaczne spóźnienie w płatności jednej z rat spowodowało zerwanie układu ratalnego).
Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (a takich dotyczy niniejsza sprawa) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.
Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Przytoczona wyżej regulacja zawarta w rozporządzeniu nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Treść przywołanego przepisu wskazuje jednocześnie, że ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro bowiem przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1416/10, z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11 oraz z dnia
8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11, powoływane wyroki dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym kontekście niezasadny jest sformułowany w skardze zarzut, że sytuacja osobista skarżącego nie interesuje organu. ZUS ocenia bowiem zasadność wniosku o umorzenie zaległości w świetle danych ujawnionych przez stronę, a te zostały w niniejszej sprawie rozważone.
W nawiązaniu do argumentacji skargi wskazać także należy, że niewątpliwie podmiot prowadzący działalność gospodarczą i świadczący usługi przewozowe na rzecz konkretnej firmy znajduje się w innym położeniu niż osoba zatrudniona jako kierowca w takiej firmie. Polityka firm, które zobowiązują swoich dotychczasowych pracowników do tzw. samozatrudnienia niewątpliwie ma określone konsekwencje dla tych osób. Przedsiębiorca ponosi bowiem znaczne koszty prowadzenia działalności gospodarczej, a jego dochody (w odróżnieniu od pracownika) nie zawsze są możliwe do przewidzenia i mogą się znacznie wahać w poszczególnych miesiącach. Może być też tak, że świadczenie usług przewozowych na rzecz jednego podmiotu, uniemożliwia wykonywanie innych zleceń i pozyskanie wyższych dochodów. Wskazane trudności nie mogą jednak stanowić przesłanki stwierdzenia, że wnioskodawca nie powinien być obciążony obowiązkiem płacenia składek na rzecz ZUS, w związku z czym należy je umorzyć.
Jak więc wykazano powyżej odmowa umorzenia zaległości składkowych skarżącego nie narusza prawa.
Wskazania w tym miejscu wymaga, że "każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu" (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 1057/11).
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło