I SA/Gl 43/18
WyrokWSA w Gliwicach2018-03-21
Skład orzekający: Eugeniusz Christ, Wojciech Gapiński, Anna Tyszkiewicz-Ziętek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdy strona wnioskująca o umorzenie wykazała trudną sytuację materialną i rodzinną, ale nadal prowadzi działalność gospodarczą?Ratio decidendi
Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek, ponieważ strona wnioskująca nie wykazała zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności należności ani ważnego interesu zobowiązanego uzasadniającego umorzenie pomimo braku całkowitej nieściągalności. Prowadzenie działalności gospodarczej przez wnioskodawcę daje perspektywy na uregulowanie zadłużenia, a otrzymywane świadczenia socjalne oraz pomoc w obniżeniu kosztów utrzymania gospodarstwa domowego wskazują, że opłacenie składek nie pozbawi rodziny niezbędnych środków do życia.Stan faktyczny
R. D. złożył wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz odsetek, powołując się na trudną sytuację rodzinną i finansową. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmówił umorzenia, uznając, że nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności ani ważnego interesu zobowiązanego. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję. R. D. zaskarżył decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, argumentując, że organ nie uwzględnił jego wyjątkowo trudnej sytuacji. Sąd oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant specjalista Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2018 r. sprawy ze skargi R. D. (D.) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej – ZUS lub organ) decyzją z dnia [...] r. nr [...], [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej k.p.a.) oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm. – dalej u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] r. nr [...], [...] odmawiającą R. D. (dalej – zobowiązany lub skarżący) umorzenia z tytułu nie opłaconych w terminie składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej wysokości [...] zł, w tym:
– składki na ubezpieczenia społeczne – za okres 01/2008-06/2017 w wysokości [...] zł;
– składki na ubezpieczenie zdrowotne - za okres 01/2008-06/2017 w wysokości [...] zł;
– składki na Fundusz Pracy - za okres 01/2008-06/2017 w wysokości [...] zł;
– odsetki za zwłokę na dzień 31 lipca 2017 r. w łącznej wysokości [...] zł.
Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 31 lipca 2017 r. zobowiązany zwrócił się o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek za okres od stycznia 2008 r. do lipca 2017 r. W jego uzasadnieniu podniósł, że ze względu na długotrwałą trudną sytuację rodzinną i finansową nie ma możliwości spłaty powstałej zaległości. Jak wyjaśnił zobowiązany, zamieszkuje wraz z dwójką nieletnich dzieci w jednopokojowym lokalu komunalny. Na jego miesięczny dochód składa się: zasiłek okresowy - 343,36 zł, zasiłek rodzinny - 248 zł, świadczenia z funduszu alimentacyjnego - 300 zł, dochód z działalności gospodarczej - ok. 350 zł oraz świadczenie "Rodzina 500+". Wskazał również, że w 2016 r. uzyskał dochód w kwocie 3.542,12 zł. Dodał, że aktualnie poszukuje stałej pracy i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Następnie wskazał, że na jego stałe miesięczne wydatki składają się opłaty za: gaz - 74,28 zł; prąd - 38,64 zł, czynsz - 96,31 zł. Pozostałe w miesiącu środki skarżący przeznacza wyłącznie na bardzo skromne utrzymanie rodziny, tj. zakup niezbędnej żywności, ubrań i środków czystości. Konieczność uregulowania zaległych składek, nawet w systemie ratalnym, według zobowiązanego, doprowadziłoby z dużym prawdopodobieństwem do utraty miejsca zamieszkania.
Do wniosku dołączono:
– kopię zaświadczenie z dnia 25 lipca 2017 r. z Powiatowego Urzędu Pracy w K.;
– kopię decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na dwójkę dzieci;
– kopię decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dwójkę dzieci;
– kopię decyzji Dyrektora MOPS w K. z dnia [...] r. o przyznaniu dodatku energetycznego;
– kopię decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. o przyznaniu dodatku mieszkaniowego;
– kopie decyzji Dyrektora MOPS w K. z dnia [...] r. o przyznaniu pomocy w formie posiłku w szkole dla dwójki dzieci.
W następstwie wezwania organu zobowiązany przedłożył następujące dokumenty:
– oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis;
– oświadczenie płatnika, iż wnioskuje o udzielenie pomocy de minimis w formie umorzenia należności z tytułu składek;
– Formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis;
– oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości, z którego wynika, że:
• prowadzona działalność gospodarcza przyniosła: w 2015 r. – przyniosła dochód w kwocie [...] zł; w 2016 r. – przyniosła stratę w wysokości [...] zł; do końca czerwca 2017 r. – przyniosła dochód w kwocie [...] zł;
• posiada dochody z innych źródeł: alimentów – 300 zł, zasiłku rodzinnego – 248 zł;
• pobiera zasiłek z pomocy społecznej w postaci dofinansowania do czynszu – 291,70 zł oraz do prądu – 15,58 zł;
• stałe wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) – 152,57 zł, opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, woda, węgiel, itp.) – 363,94 zł;
• prowadzi gospodarstwo domowe z dwójką nieletnich dzieci;
• posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości [...] zł, które nie są spłacane;
• poza komputerem o wartości 350 zł i drukarki o wartości 60 zł, nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego, jak i innych praw majątkowych.
W toku postępowania organ ustalił dodatkowo, iż zobowiązany prowadzi nadal działalność gospodarczą. Ponadto ustalono, że wobec należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. ZUS nie dokonał również żadnych zabezpieczeń na majątku zobowiązanego.
Następnie decyzją z dnia [...] r. odmówiono zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia ZUS stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu składek, które określone zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 – zwane dalej rozporządzeniem).
W dniu 28 września 2017 r. do ZUS-u wpłynął wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. W jego treści zobowiązany wyraził sprzeciw wobec twierdzeń organu, iż nie dowiódł tego, że regulowanie zaległych składek pozbawiłoby jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Zwrócił uwagę, że uwzględnienie dochodu z prowadzonej działalności z pierwszego półrocza 2017 r. jest niemiarodajne w sytuacji, gdy znaczna część zadłużenia powstała w latach uzyskiwania rocznego dochodu w przedziale od 1.000 do 3.600 zł. Niezależnie od tego wskazał, że kwota 1.259,23 zł dla trzyosobowej rodziny wystarcza jedynie na zakup podstawowych produktów żywnościowych, ubrań i środków czystości. W dalszej części wniosku zobowiązany podniósł, że od wielu lat ZUS prowadzi wobec jego osoby postępowanie egzekucyjne. W tym czasie nie stwierdzono braku majątku, jak również tego, że taki majątek istnieje. Skarżący również nie podzielił opinii o dobrej kondycji swojej firmy.
Pismem z dnia 10 kwietnia 2017 r. organ wezwał zobowiązanego do przedstawienia faktów i okoliczności, które miałyby istotne znaczenie dla sprawy, np. poprzez przedstawienie dokumentów, które w świetle obowiązujących przepisów prawa umożliwiałyby umorzenie należności. Na powyższe pismo zobowiązany nie odpowiedział.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. ZUS utrzymał w mocy swe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji ZUS wyjaśnił zasady umarzania zaległości z tytułu składek. Wskazał przy tym, że procedowanie w tej materii odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Badając następnie przypadki całkowitej nieściągalności stwierdzono, iż z oczywistych przyczyn nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a i 4b u.s.u.s. Co do pozostałych okoliczności organ także przyjął, że nie zachodzą one w niniejszej sprawie. Otóż w kwestii przesłanki wymienionej w pkt 5 wskazano, że wobec należności z tytułu składek Naczelnik Urzędu Skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Odnośnie natomiast przesłanki wymienionej w pkt 6 organ uznał, że nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.
Zajmując się okolicznościami wynikającymi z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ odniósł się do przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przyjmując, że skarżący nie wykazał, iż ze względu na swoją indywidualną sytuację (ważny interes zobowiązanego, interes publiczny) nie jest w stanie uregulować zadłużenia w późniejszym lub dłuższym okresie czasu, np. w ramach zawartego z ZUS-em układu ratalnego i, że spowoduje to brak możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych oraz jego rodziny. Jak zauważył organ, zobowiązany nie przedłożył dokumentów, które świadczyłyby o trudnej sytuacji jego rodziny. Ciężar dowodowy wprawdzie spoczywa na organie prowadzącym postępowanie, jednak wykonanie tego obowiązku nie jest możliwe bez współudziału strony. ZUS dostrzegając, że skarżący korzysta z pomocy społecznej stwierdził, że jest on osobą aktywną zawodowo, gdyż prowadzi działalność gospodarczą oraz poszukuje pracy, co daje uzasadnione podstawy do przyjęcia, że jest w stanie regulować należności z tytułu składek. Organ nie zgodził się z twierdzeniem zobowiązanego, że dochód miesięczny rodziny to kwota 1.259,23 zł. Otóż, jak podnosi organ, zobowiązany uzyskuje także pomoc w różnych formach, jak: świadczenie alimentacyjne, zasiłek rodzinny, świadczenie wychowawcze 500+. Pomoc ta zwiększa wysokość dochodu rodziny. Natomiast dodatek energetyczny oraz dodatek mieszkaniowy pomniejszają stałe koszty utrzymania gospodarstwa domowego. W tym miejscu nadmienić należy, że skarżący nie podnosił wystąpienia okoliczności z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS zauważył także, że decyzją z dnia [...] r. umorzono skarżącemu należności z tytułu składek za okres 10/2003-12/2007 w łącznej kwocie [...] zł. Nadmienić również należy, że organ przyznał, że w decyzji pierwszoinstancyjnej błędnie wskazał, że skarżący uzyskał ocenę ratingową BB, gdyż rzeczywista jego ocena to B – oznaczająca niską kondycję podmiotu.
Konkludując, ZUS uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki warunkujące umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne.
W skardze z dnia 19 grudnia 2017 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązany stwierdził, że jego sprawa została rozpatrzona w szablonowy i mało wnikliwy sposób. Organ nie uwzględnił wyjątkowo trudnej sytuacji rodzinnej zobowiązanego, która nie pozwala mu na spłatę zadłużenia. Nie do zaakceptowania, według zobowiązanego, jest stanowisko ZUS-u o tym, że po jego stronie istnieje możliwość uregulowania blisko [...] - tysiącznej zaległości z tytułu składek. Zdaniem skarżącego, podjęcie spłaty z bardzo skromnych dochodów, nawet w formie rat, doprowadziłoby do tego, że zabrakłoby środków na utrzymanie dwójki nieletnich dzieci, które wychowuje samotnie. Brak wsparcia ze strony byłej partnerki oraz rodziny powoduje, że jego aktywność zawodowa jest bardzo ograniczona. Opieka na dziećmi nie pozwala mu na pracę w wymiarze większym niż 4-5 godzin dziennie. Podsumowując zobowiązany wniósł o uwzględnienie skargi.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie może być uwzględniona, gdyż objęta nią decyzja nie narusza prawa.
Na wstępie należy przypomnieć, że sądowa kontrola decyzji administracyjnych jest sprawowana co do zasady z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem. Przesądza o tym treść art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.), który stanowi, że "kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej".
Zastrzeżenie powyższe ma szczególne znaczenie w przypadku zaskarżenia do sądu decyzji wydanych w ramach przysługującego organowi uznania administracyjnego. Do tej kategorii spraw należą też decyzje wydawane w przedmiocie udzielania ulg w spłacie zaległości podatkowych oraz składkowych.
Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości składkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne.
Rozpatrując wniosek skarżącego, organ stanął na stanowisku, że nie spełnia on żadnej z przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określonych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., jak również tych, o których mowa w § 3 ust. 1 powołanego już wyżej rozporządzenia. Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Organ uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek, która pozwalałaby na zastosowanie uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia składek. Podkreślenia bowiem wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim - to jest na etapie uznania administracyjnego.
Analizując sytuację skarżącego, bezspornym jest, że nie zachodzą wobec niego przesłanki umorzenia składek wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w punktach: 1, 2, 4, 4a, 4b. Nie może w niniejszej sprawie znaleźć zastosowania również przesłanka z pkt 3, gdyż dotyczy ona sytuacji, gdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Tymczasem skarżący nadal prowadzi tego rodzaju aktywność zarobkową. Odnosząc się do przesłanek zawartych w pozostałych punktach art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (pkt 5 i 6) stwierdzić należy, że w stosunku do skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Katowicach. Nie można zatem zakładać obecnie, że owo postępowanie okaże się bezskuteczne lub, że wyegzekwowane należności nie pokryją wydatków egzekucyjnych. Odnośnie wydatków egzekucyjnych, Sąd podziela pogląd, że organ w trakcie postępowania dotyczącego umorzenia zaległości, może samodzielnie ocenić przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku zobowiązanego.
Zajmując się zagadnieniem całkowitej nieściągalności nie można tracić z pola widzenia tego, że skarżący od 1999 r. prowadzi działalność gospodarczą. Skoro cechą działalności gospodarczej jest uzyskiwanie dochodu, co wynika z definicji legalnej tego pojęcia zawartej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1829 z późn. zm.), to zakładać należy, że taki cel przyświeca także zobowiązanemu. Zatem zasadnie przyjmuje organ, że prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącego daje perspektywy dla uzyskania zapłaty zaległych składek. Nie można bowiem przyjąć, że skarżący prowadząc przez tyle lat firmę nie dopatruje się możliwości uzyskania zarobku. W przeciwnym razie ta forma zarobkowania zostałaby przez niego porzucona.
Zobowiązany jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, których dotyczy wniosek o umorzenie, wobec czego znajduje w stosunku do niego zastosowanie również art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przed przystąpieniem do rozpatrzenia zasadności stanowiska organu o braku występowania przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia podnieść należy, iż to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (zob. wyroki NSA: z dnia 14 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1501/13 oraz z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt II GSK 4993/16), co wprost wynika z przywołanego przepisu.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS szczegółowo przedstawił ustalenia poczynione w zakresie powyższych podstaw umorzenia, wskazując na informacje obrazujące sytuację materialną i osobistą zobowiązanego. Wynika z nich, że zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą. Z tego tytułu skarżący: w 2015 r. – uzyskał dochód w kwocie [...] zł; w 2016 r. – poniósł stratę w wysokości [...] zł; do czerwca 2017 r. – uzyskał dochód w kwocie [...] zł. Zatem średni miesięczny dochód w pierwszym półroczu 2017 r. wyniósł 1.259,23 zł. Ponadto otrzymuje: zasiłek rodzinny - 248 zł, świadczenia z funduszu alimentacyjnego – 300 zł, świadczenie wychowawcze tzw. "Rodzina 500+" (brak informacji, czy świadczenie to dotyczy jednego, czy też dwójki dzieci), dodatek mieszkaniowy – 291,70 zł, dodatek energetyczny – 15,58 zł. Ponadto dzieci korzystają z bezpłatnych posiłków w szkole. Skarżący tworzy gospodarstwo domowe wraz z dwójką małoletnich dzieci (córką i synem), które wychowuje samotnie. Stałe miesięczne wydatki to: czynsz – 152,57 zł, miesięczne opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, woda, węgiel, itp.) – 363,94 zł. Ponadto posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości [...] zł, który nie jest spłacany. Skarżący jest także zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy od dnia 29 grudnia 2010 r.
Badając możliwości regulowania składek organ zasadnie dostrzegł, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, co daje podstawę do prognozowania potencjalnej możliwości poprawy jego sytuacji, a w konsekwencji uregulowania w całości lub w części powstałego zadłużenia. Ponadto, jak deklaruje, poszukuje on stałego zatrudnienia. Nie można przyjąć, że dochód rodziny ogranicza się do kwot pochodzących z działalności gospodarczej, gdyż skarżący otrzymuje również różnego rodzaju świadczenia pieniężne, a także pomoc, która obniża koszty utrzymania gospodarstwa domowego w postaci: dodatku energetycznego i mieszkaniowego oraz bezpłatnych posiłków dla dzieci. Skarżący podnosi, że posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów jednak nie dokumentuje ich wysokości. Zwrócić należy uwag, że nie wykazano, aby następowały trudności w płaceniu bieżących wydatków. W tym stanie rzeczy zasadnym było uznanie przez ZUS, że skarżący nie wykazał aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Pozostałe przesłanki, które wyrażone zostały w § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia nie były rozpatrywane, gdyż skarżący nie powoływał się na okoliczności związane z poniesieniem strat związanych ze zdarzeniami nadzwyczajnymi, czy też dotyczące stanu zdrowia jego i członków jego rodziny.
Konkludując, skoro nie zaistniała żadna z okoliczności warunkujących umorzenie składek to organ nie był uprawniony do procedowania w zakresie uznania administracyjnego.
Jednorazowe uregulowanie zaległości może stanowić duże obciążenie dla zobowiązanego. Dlatego wskazać należy na art. 29 u.s.u.s., który daje możliwość zobowiązanemu ubiegania się o rozłożenie należności na raty. Co istotne wysokość raty dostosowana jest do możliwości płatniczych osoby zobowiązanej.
Końcowo Sąd zauważa, że nie może podzielić poglądu skarżącego, jakoby ZUS prowadził sprawy dotyczące ulg w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne w sposób rutynowy, nie dostrzegając występowania przesłanek warunkujących umorzenie powstałych zaległości w ich opłacaniu. Twierdzenie to nabiera słuszności w kontekście osoby zobowiązanego, któremu decyzją z dnia [...] r. ZUS umorzył zadłużenie z tytułu składek za okres od października 2003 r. do grudnia 2007 r. w łącznej wysokości [...] zł. Tymczasem zobowiązany nie uregulował należnych składek już za miesiąc kolejny, tj. styczeń 2008 r.
Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło