I SA/Gl 454/07

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych – odroczenia zapłaty zaległości podatkowej p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; 2. ustanowić skarżącej adwokata. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Uczyniła to po upływie terminu wyznaczonego wezwaniem, jednak Sąd postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2007 r. przywrócił jej termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznając, iż dolegliwości, na które strona cierpi, utrudniające jej "analizę zdarzeń", usprawiedliwiają jej brak winy w tym zakresie. Uzasadniając wniosek, skarżąca podniosła z jednej strony, że jest osobą samotną, a z drugiej, że mieszka z pełnoletnim synem, który obecnie ponosi pełne koszty utrzymania mieszkania. Podkreśliła, iż średni miesięczny dochód z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej to [...] zł. Do wniosku załączono odpisy zeznania podatkowego skarżącej za 2006 r. (wykazano w nim przychody w wysokości [...] zł, koszty ich uzyskania w wysokości [...] zł i dochód w wysokości [...] zł) oraz podsumowania przychodów i rozchodów w jej przedsiębiorstwie za maj 2007 r. (suma tych pierwszych wyniosła [...] zł, zaś tych drugich [...] zł, co dało stratę w kwocie [...] zł). W treści złożonego w terminie urzędowego formularza, w którym skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata i doradcy podatkowego, nawiązała ona generalnie do wcześniej przywołanych przez siebie okoliczności. Dodatkowo zwróciła uwagę na zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne, wynoszące łącznie [...] zł. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i jej syna, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i jej syna, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty), przedstawienie dokumentów dotyczących wyniku finansowego działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą, w szczególności odpisów: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy, podsumowań księgi przychodów i rozchodów za okresy od czerwca 2007 r. oraz ewidencji środków trwałych, udokumentowanie, m. in. za pomocą odpisów zawiadomień, zaświadczeń właściwych organów itp., wskazanych we wniosku zaległości skarżącej w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne, nadesłanie kopii zeznania podatkowego za rok 2006 złożonego przez syna skarżącej oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Odpowiadając na to wezwanie, skarżąca stwierdziła, że ta jego część, która dotyczy jej syna, może być wykonana jedynie na wezwanie skierowane do niego. W efekcie przedstawiła: wyciągi z rachunku "firmowego" za okres od dnia 1 sierpnia 2007 r. do dnia 31 października 2007 r. (ujemne saldo końcowe na tym rachunku wyniosło [...] zł. Pośród licznych operacji odzwierciedlonych w wykazie szczególną uwagę zwracają przelewy czynione tytułem utrzymania mieszkania, np. regularnie opłacanego czynszu w wysokości [...] zł, oraz na rzecz P.W., zapewne syna skarżącej, jako "zwrot wydatków" – m. in. dnia 11 września 2007 r. przelano na jego rzecz kwotę [...] zł) oraz z drugiego rachunku za październik 2007 r. (saldo na tym rachunku wyniosło [...] zł. Z operacji przeprowadzonych na tym rachunku godne odnotowania są z kolei przelewy dokonywane nań przez P.W., których łączna kwota zamknęła się sumą [...] zł), odpisów: zawiadomień z dnia 18 maja 2007 r. o zajęciu rachunków bankowych ( jako kwotę do przekazania z rachunku wskazano w nim [...]zł) i z dnia 8 czerwca 2007 r. o zajęciu wierzytelności przysługującej skarżącej (sumę dochodzonych należności określono w nim na [...] zł), dokumentów dotyczących umowy kredytowej, m. in. wypowiedzenia skarżącej tej umowy (stwierdzono w nim, że "całkowita kwota długu na dzień 08.11.2007 r. wynosi [...] PLN"), deklaracji dla podatku od towarów i usług złożonych przez skarżącą w bieżącym roku (najwyższą podstawę opodatkowania wykazano w drugim kwartale – [...] zł), podsumowań księgi przychodów i rozchodów za okresy od czerwca 2007 r. do września 2007 r. (wartości przychodów, wydatków i dochodu wyniosły odpowiednio: [...] zł, [...] zł i [...] zł – w czerwcu, [...] zł, [...] zł i [...] zł – w lipcu 2007 r., [...] zł, [...] zł i [...] zł – w sierpniu oraz [...] zł, [...] zł i [...] zł – we wrześniu), upomnień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odnoszących się do zaległości w opłacaniu składek za okresy od czerwca do sierpnia 2007 r. oraz dokumentacji związanej z kosztami utrzymania mieszkania, m. in. monitu spółdzielni mieszkaniowej z dnia 17 października 2007 r., że suma zaległych opłat wraz z odsetkami na dzień 30 września 2007 r. wyniosła [...] zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 przywołanej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, doradcy podatkowego lub innego profesjonalnego pełnomocnika, ale tylko jednego, nie zaś dwóch, jak zażądano w niniejszej sprawie – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Przystępując do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszej sprawie, stwierdzić trzeba, że oświadczenia skarżącej, nadesłane przez nią dokumenty, a także sposób, w jaki ustosunkowała się do wezwania referendarza sądowego nie pozwalają na sformułowanie konkluzji wolnych od wątpliwości. Uwaga ta dotyczy zwłaszcza niewykonania wezwania w części odnoszącej się do syna wnioskodawczyni. Nie można się bowiem zgodzić z jej twierdzeniem, iż tego rodzaju wezwanie mogło być skierowane tylko niejako osobiście do jej syna. Warto zauważyć, że zgodnie z art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie może zatem odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, ponieważ informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, a ich treść, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie tego wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. I OZ 657/06). Nie ulega również wątpliwości, że wedle rozpatrywanego unormowania wezwanie może być skierowane wyłącznie do wnioskodawcy, a nie do tych osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, nie udostępniając mu potrzebnych danych lub dokumentów, to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje procesowe, nawet w postaci odmówienia przyznania prawa pomocy. Wykonanie wspomnianego wezwania w rozpatrywanej sprawie byłoby zaś istotne, gdyż mogłoby wpłynąć na rozwiązanie kilku niejasnych kwestii, np. tej łączącej się z przepływami pieniężnymi pomiędzy skarżącą a jej synem, która zresztą podaje w wątpliwość jej oświadczenie, iż syn ten gospodaruje swoimi dochodami samodzielnie i odrębnie od niej. Skądinąd treść wykazów z rachunku bankowego strony pozwala też uznać za niewiarygodne jej wyjaśnienia, jakoby to jej syn pokrywał koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Paradoksalnie jednak ten fakt ukazuje sytuację wnioskodawczyni w gorszym świetle, ponieważ po pierwsze suma ciążących na niej wydatków powiększona być musi o wspomniane koszty, a po drugie trzeba uwzględnić i to, iż strona ma zaległości w opłacaniu mieszkania, powiększone o odsetki ustawowe. Dotychczasowe spostrzeżenia nie wyczerpują wszelako listy wątpliwości. Łączą się one również z problemem zajęcia rachunków bankowych skarżącej, skoro przedłożone przez nią wyciągi wskazują na liczne operacje dokonane w ich ramach po dacie, z której pochodzi przedstawione zawiadomienie organu egzekucyjnego. Wszystkie te wątpliwości, zdaniem rozpoznającego wniosek, nie są wszak na tyle poważne, aby odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy, i dlatego, kierując się dyrektywami prawa do sądu, którego realizacji ta instytucja służy, należy je rozstrzygnąć na korzyść strony. Na rzecz takiego rozstrzygnięcia przemawia szereg okoliczności, np. znaczne ujemne saldo wskazane w jednym z analizowanych wyżej wyciągów bankowych. Należy też mieć na względzie niekorzystne wyniki finansowe prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, czego dowodzą m. in. niskie wartości obrotu odzwierciedlone w deklaracjach dla podatku od towarów i usług. Analiza dokumentów księgowych prowadzi wręcz do wniosku, że przedsiębiorstwo wnioskodawczyni utraciło płynność płatniczą. Przychody uzyskiwane z działalności gospodarczej przecież bądź wystarczają jedynie na pokrycie jej kosztów, bądź pozwalają na wypracowanie nadwyżki o niewielkiej wysokości. Nie bez znaczenia jest przy tym fakt, iż na wnioskodawczyni ciążą zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz czynszu za mieszkanie, których uregulowanie przekracza jej możliwości finansowe. W świetle przywołanych faktów nie można, w ocenie rozpoznającego wniosek, przywiązywać nadmiernej wagi do niewykonania wezwania w części dotyczącej syna skarżącej. Niewątpliwie bowiem obowiązek pokrycia kosztów postępowania spoczywa na stronie i to jej sytuacja materialna w głównej mierze musi stanowić przedmiot oceny. Nie można również tracić z pola widzenia problemów zdrowotnych wnioskodawczyni, wziętych pod uwagę w postanowieniu z dnia 27 sierpnia 2007 r., które nie tylko usprawiedliwiają pewne mankamenty jej oświadczeń i nadesłanego przez nią materiału dowodowego, ale także dodatkowo uzasadniają ustanowienie dla niej adwokata jako pełnomocnika zawodowo trudniącego się udzielaniem pomocy prawnej. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.