I SA/Gl 480/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 22 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary porządkowej wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 26 sierpnia 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym A.B. zwrócił się częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku wskazał, że w chwili obecnej jest bezrobotny, nie zarabia i nie jest w stanie ponieść wpisu sądowego od skargi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z synem i córką. Wnioskodawca nie posiada jakichkolwiek składników majątkowych. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia, pismem z dnia 31 sierpnia 2009 r., wezwano A.B. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; książeczka opłat czynszowych, ubezpieczenie itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże opłat należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tą okoliczność, 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, 3) wskazanie tytułu prawnego (umowa najmu, użyczenia, służebność, własność, współwłasność itp.), na podstawie którego skarżący zajmuje lokal mieszkalny położony w K. przy ul. [...], 4) nadesłanie aktualnego, tj. wystawionego po otrzymaniu niniejszego wezwania, zaświadczenia wskazującego wszystkie osoby zameldowane w lokalu mieszkalnym wymienionym w pkt 3 niniejszego wezwania, 5) wyjaśnienie kwestii dotyczącej związku małżeńskiego skarżącego. W tych ramach należy wyjaśnić np. czy związek małżeński skarżącego został rozwiązany (rozwód, separacja), czy wprowadzono w nim jakiekolwiek umowne ustroje majątkowe. Wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją (orzeczenia sądowe, umowy majątkowe itp.), 6) nadesłanie aktualnego zaświadczenia właściwego urzędu pracy potwierdzające status osoby bezrobotnej, 7) złożenie wyjaśnień dotyczących ewentualnych świadczeń alimentacyjnych postawionych do dyspozycji N.S. bądź N.S.." W cytowanym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie do jego treści w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej także w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na wezwanie skarżący oświadczył, iż w chwili obecnej nie posiada pracy, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego i jest osobą samotną. Sformułował nadto mało precyzyjne oświadczenie o następującej treści: "na utrzymanie dzieci – [...] zł" (patrz pismo z dnia 14 września 2009 r.). W tych ramach nadesłał decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...], mocą której odmówiono skarżącemu przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 16 sierpnia 2006 r. Dodatkowo dołączył fakturę VAT dokumentującą dostawę gazu, opiewającą na kwotę [...] zł. Do pisma, pomimo wskazania wśród załączników, skarżący nie dołączył "rachunku za prąd". Wpis sądowy od skargi stanowi kwotę 100 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 211 tej ustawy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Przepis ten nakłada na Sąd (referendarza sądowego) obowiązek zbadania zasadności wniosku strony w dwóch aspektach: przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych spoczywających na stronie w ramach jej udziału w postępowaniu oraz jej (rzeczywistych) możliwości finansowych. Art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 [za:] postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II FZ 344/08, niepubl.). Wziąwszy pod uwagę treści pisma skarżącego z dnia 14 września 2009 r. niepodobna przyjąć, że A.B. ustosunkował się w nim wyczerpująco do wezwania referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2009 r. Dodatkowo należy stwierdzić, że jego dotychczasowe oświadczenia są niespójne. Wszak w druku PPF deklarował, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z dwójką dzieci, następnie w piśmie z dnia 14 września 2009 r. podkreślił, że jest osobą samotną. Ze szczątkowej dokumentacji źródłowej wynika między innymi, że skarżący ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania, deklarując jednocześnie, że nie osiąga żadnych dochodów. Reasumując, w toku rozpoznania przedmiotowego wniosku nie uzyskano stanu pewności co do tego, że w stosunku do skarżącego może być zastosowany wyjątek od powszechnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, jakim niewątpliwie jest instytucja prawa pomocy. Podkreślić trzeba, że skarżący w znacznej części nie zastosował się do wezwania referendarza sądowego. Z kolei złożone przez niego oświadczenia pogłębiły jedynie wątpliwości co do jego rzeczywistych możliwości zarobkowych, gdyż w znacznej części oświadczenia te są wewnętrznie niespójne. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.