I SA/Gl 480/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 19 października 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kary porządkowej wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy A. B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o częściowe zwolnienie go od kosztów sądowych. We wniosku wskazał, że w chwili obecnej jest osobą bezrobotną, nie zarabia i nie jest w stanie ponieść wpisu sądowego od skargi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z synem i córką. Wskazał też, iż nie posiada jakichkolwiek składników majątkowych. W dalszej kolejności pismem z dnia 31 sierpnia 2009 r., referendarz sądowy wezwał A. B. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; książeczka opłat czynszowych, ubezpieczenie itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże opłat należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tą okoliczność, 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, 3) wskazanie tytułu prawnego (umowa najmu, użyczenia, służebność, własność, współwłasność itp.), na podstawie którego skarżący zajmuje lokal mieszkalny położony w K. przy ul. [...], 4) nadesłanie aktualnego, tj. wystawionego po otrzymaniu niniejszego wezwania, zaświadczenia wskazującego wszystkie osoby zameldowane w lokalu mieszkalnym wymienionym w pkt 3 niniejszego wezwania, 5) wyjaśnienie kwestii dotyczącej związku małżeńskiego skarżącego. W tych ramach należy wyjaśnić np. czy związek małżeński skarżącego został rozwiązany (rozwód, separacja), czy wprowadzono w nim jakiekolwiek umowne ustroje majątkowe. Wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją (orzeczenia sądowe, umowy majątkowe itp.), 6) nadesłanie aktualnego zaświadczenia właściwego urzędu pracy potwierdzające status osoby bezrobotnej, 7) złożenie wyjaśnień dotyczących ewentualnych świadczeń alimentacyjnych postawionych do dyspozycji N.S. bądź N. S." Przedmiotowe wezwanie zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do jego treści w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odpowiadając na wezwanie skarżący oświadczył, iż w chwili obecnej nie posiada pracy, nie ma prawa do zasiłku, utrzymuje się z prac domowych, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, jest osobą samotną. W treści pisma podał nadto, iż na utrzymanie dzieci wydatkuje kwotę [...] zł. Jednocześnie nadesłał decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] mocą, której odmówiono skarżącemu przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 16 sierpnia 2006 r. oraz fakturę za gaz opiewającą na kwotę [...]zł. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 22 września 2009r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W terminowo złożonym sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia referendarza, skarżący wskazał, iż nie mając wystarczających dochodów na pokrycie już wymienionych zobowiązań stałych, przestał wskazywać pozostałe zobowiązania. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje częściowe zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s.319). Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe (art. 255 ustawy p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość opisanemu wyżej wymogowi, nie dokonał tego również w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Na wezwanie referendarza sądowego, oprócz decyzji o odmowie przyznania prawa do zasiłku, przedstawił jedynie fakturę za gaz, z kolei w treści sprzeciwu wskazał wręcz na bezcelowość składania dodatkowych dokumentów. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżącego o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, nie wykazało istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 §1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie nie może zatem znaleźć zastosowanie instytucja stanowiąca wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązująca w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. działając w oparciu o art. 260 tej ustawy odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy.