I SA/Gl 49/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Eugeniusz Christ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie tutejszego Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w kwocie [...] zł, skarżąca B. O. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podkreśliła, że jest osobą samotną, utrzymującą się z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł brutto. Sumę stałych miesięcznych wydatków, nie obejmującą kosztów wyżywienia oraz drobnych bieżących wydatków życia codziennego, skarżąca wyliczyła na około [...] zł. Według wniosku strona nie posiada żadnego majątku i zamieszkuje w wynajmowanym lokalu. Wyraziła również pogląd, że w niniejszej sprawie obowiązuje zwolnienie od kosztów z mocy ustawy. Do wniosku załączono zaświadczenie pracodawcy skarżącej, w świetle którego w okresie od listopada 2008 r. do stycznia 2009 r. otrzymała ona wynagrodzenie w kwocie [...]zł netto, oraz odpisy dokumentów dotyczących kosztów stałego utrzymania, w tym zawiadomienia o ustaleniu opłaty za lokal na kwotę [...]zł. Pismem z dnia 16 marca 2009 r. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: 1) wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby ewentualnie pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano, iż w przypadku gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji po dniu 8 lutego 2008 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopie umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), 2) kopii zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącą oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, 3) kopii umowy najmu lub ewentualnie innego aktu, na podstawie którego skarżąca korzysta z zajmowanego przez siebie mieszkania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżąca nadesłała wszystkie żądane dokumenty, w tym wyciąg z rachunku bankowego (odzwierciedla on wpływy łączące się głównie ze stosunkiem pracy, np. w kwietniu na rachunek przelano wynagrodzenie w kwocie [...]zł; saldo końcowe wyniosło [...]zł). Dodatkowo przedłożyła rachunki za usługi stomatologiczne i ortodontyczne opiewające na sumę [...]zł, przy czym kwoty wpłacone po dniu 9 lutego 2009 r. stanowią sumę [...]zł. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2009 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżąca, zachowując ustawowy termin, wniosła sprzeciw, stanowiący w przeważającej części polemikę z twierdzeniami Referendarza sadowego zwartymi w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2009 r. Nadto podniosła, iż do 15 września 2008 r. posiada ona umowę o pracę na zastępstwo w wymiarze ½ etatu, otrzymując przy tym wynagrodzenie w kwocie [...]zł brutto. Umowa ta wygasa z dniem 20 czerwca 2009 r. Wskazała także, że jej dochody są niskie od dłuższego czasu. Podkreśliła, iż z uwagi na znikomą opiekę stomatologiczną ze strony NFZ zmuszona była (z uwagi na bóle głowy) pokryć we własnym zakresie koszty leczenia kanałowego zębów, zabiegów chirurgicznych z tym związanych oraz korekty zgryzu. Zaakcentowała, iż powyższe zabiegi były "inwestycją w zdrowie", zaś środki na ich pokrycie przeznaczyła z odszkodowania. Do sprzeciwu załączono: kopię aneksu do umowy o pracę z dnia 1 kwietnia 2009 r., zgodnie z którym od 1 stycznia 2009 r. skarżąca otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł brutto, kopie zeznań podatkowych za lata 2006, 2007 i 2008 (skarżąca ujawniła w nim roczne przychody w kwocie odpowiednio [...]zł, [...]zł, [...]zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwaną dalej w skrócie P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stwierdzić zatem należy, iż wniesienie sprzeciwu nie powoduje poddania postanowienia wydanego przez referendarza sądowego w ramach prawa pomocy ocenie sądu, lecz utratę mocy przez to orzeczenie i przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd. Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku wskazać należy, że prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a.). Dyspozycja art. 199 P.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadminisracyjnego. Wyłączenie tej reguły w zakresie wnioskowanym przez skarżącego może nastąpić wobec osoby fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia bowiem w tym przepisie słów "gdy wykaże" wynika, iż to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 592). Decydując o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy należy mieć przy tym na względzie zarówno rzeczywistą sytuację majątkową wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie mu tego prawa, ocenioną na podstawie całokształtu dokumentacji i oświadczeń zebranych w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy jak i konstytucyjne prawo sądu. W niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż skarżąca, zdaniem Sądu nie wykazała okoliczności przemawiających za przyznaniem jej tego wyjątkowego przywileju, jakim jest prawo pomocy. Zgromadzona bowiem w sprawie dokumentacja rodzi pewne wątpliwości dotyczące sytuacji materialnej skarżącej. Wskazać należy w pierwszej kolejności, iż po otrzymaniu wezwania do zapłacenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł, tj. po dniu 9 lutego 2009 r., zatem w okresie, gdy skarżąca celem wykonania wezwania powinna była zgromadzić potrzebne środki, wpłaciła kwotę stanowiącą nieomal dziesięciokrotność żądanego wpisu. Ponadto, skarżąca w okresie kilku miesięcy ( w tym także po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego) uiściła z tytułu kosztów leczenia stomatologicznego i ortodontycznego kwotę przewyższającą jej udokumentowane dochody, a tym samym znacznie przekraczającą wartość wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie. Powyższe okoliczności podważają wiarygodność twierdzeń skarżącej na temat jej dochodów, a tym samym przemawiają za odmową przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu nie może być zwolniona od kosztów sądowych osoba, która dysponując środkami pozwalającymi jej bez większych, odczuwalnych trudności opłacić te koszty, przeznacza je, i to po otrzymaniu wezwania do zapłaty wpisu sądowego, na inne potrzeby, zwłaszcza jeśli potrzeby te nie mieszczą się w sferze koniecznego utrzymania. Sama skarżąca bowiem przyznała, iż środki na pokrycie zabiegów stomatologicznych i ortodontycznych przeznaczyła z odszkodowania, co oznacza, że w jego ramach miała ona możliwość zabezpieczyć również kwotę potrzebną na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sądowego, zwłaszcza, że część wydatków związanych z leczeniem stomatologicznym została poniesiona po otrzymaniu przez nią wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W tym miejscu warto wskazać na pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., iż osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżącej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie wykazało istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, orzekł, jak w sentencji postanowienia.