I SA/Gl 495/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], [...] [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. odmówić skarżącemu ustanowienia radcy prawnego; 2. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wniosek ten został złożony tuż przed terminem rozprawy wyznaczonym na dzień 5 października 2017 r., wobec czego rozprawę odroczono z terminem z urzędu celem jego rozpoznania. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, którą w istocie utrzymuje z dochodu z działalności gospodarczej, wynoszącego 1500 zł. Podał jednak, że żona otrzymuje emeryturę w kwocie 1190 zł. Łączne koszty utrzymania rodziny określił na 2600 zł. We wniosku nie wskazano żadnego majątku poza mieszkaniem komunalnym i kilkunastoletnim samochodem. Pismem doręczonym dnia 13 listopada 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności kopii ostatniej decyzji o waloryzacji emerytury jego żony oraz potwierdzenia wypłaty tego świadczenia za ostatni miesiąc, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącego oraz innych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za rok 2016, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, dokumentów obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz stan jego przedsiębiorstwa, w szczególności odpisów: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług i podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji) lub innych dokumentów księgowych za ten okres, a nadto kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wnioskodawca nadesłał: potwierdzenie wypłaty emerytury jego żony oraz kopie: korekty deklaracji o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne zapłaconej i odliczonej od karty podatkowej w poszczególnych miesiącach roku podatkowego 2016 r., wydruków raportów z kasy fiskalnej skarżącego za miesiące od sierpnia do października bieżącego roku (wykazano w nich łączne należności w wysokości kolejno: 5460,20 zł, 2276,40 zł i 4229,40 zł), dokumentów obrazujących koszty utrzymania (w ich świetle koszty te są regulowane na bieżąco, m.in. w ubiegłym miesiącu opłacono należność za energię elektryczną w wysokości 1064 zł) oraz dowodu rejestracyjnego samochodu skarżącego. Wnioskujący w piśmie z dnia 17 listopada 2017 r. oświadczył w szczególności, że jego dochody kształtują się faktycznie w przedziale od 1500 do 1800 zł netto. Zwrócił uwagę na zwiększone wydatki związane z wiekiem jego samochodu oraz rozmiarami zajmowanego mieszkania, opalanego węglem. Zastrzegł, iż nie posiada rachunku bankowego. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie zaznaczyć trzeba, że skarżącemu przysługuje zwolnienie od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie bowiem z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.) strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia takich kosztów. tak samo jak, stosownie do art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a., strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów był w rozpatrywanej sprawie zbędny i nie może być rozpoznany: niepodobna przecież wnioskodawcy ani przyznać tego, co i tak przysługuje mu z mocy ustawy, ani tym bardziej tego odmówić, oddalając jego wniosek. W takim przypadku postępowanie w przedmiocie prawa pomocy podlega umorzeniu na podstawie art. 249a P.p.s.a. i dlatego orzeczono jak w punkcie drugim sentencji. Przystępując natomiast do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części, a zatem do wniosku o ustanowienie radcy prawnego, stwierdzić należy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna ona przejawić, polega na dokładnym wykonaniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Tymczasem skarżący wbrew wezwaniu przedłożył materiały, które nie pozwalają na całościowe i wolne od wątpliwości ustalenia na temat dochodów jego gospodarstwa domowego, w szczególności tych uzyskiwanych przez niego z działalności gospodarczej. Skądinąd te ostatnie zostały zaniżone we wniosku, skoro w piśmie z dnia 17 listopada 2017 r. przyznał on, że we wniosku podał ich wartość minimalną, która i tak jest sporo niższa niż kwoty wynikające z nadesłanych kopii wydruków z kasy fiskalnej. Wydruki te są zaś jedynym dowodem w rozpatrywanej materii, jeżeli zważyć, że zamiast zeznania podatkowego dostarczono załącznik do niego wskazujący tylko wysokość odliczonych składek na ubezpieczenie zdrowotne, a więc koszt, nie przychód czy dochód. Nie wykonano również wezwania w części odnoszącej się do zeznania podatkowego żony wnioskującego. W efekcie pominięto dokumenty, które powinny wykazywać wszystkie źródła i wysokość dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach ogólnych i w formach ryczałtowych. Dokumentacja, którą zgromadzono, jest niewystraczająca i nie pozwala stwierdzić w sposób pewny, czy poniesienie kosztów postępowania będzie się wiązało z uszczerbkiem utrzymania koniecznego. Podkreślenia wymaga wszak, że nie udowodniono ani nawet nie uprawdopodobniono, by ryzyko tego rodzaju uszczerbku obecnie zachodziło – w świetle przedstawionych rachunków wszystkie koszty utrzymania opłacane są bez zaległości, w tym tak wysokie, jak należność za energię elektryczną uiszczona w ubiegłym miesiącu. Nie można także tracić z pola widzenia, że powyższe rozstrzygnięcie nie pozbawia skarżącego możliwości złożenia wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika na dalszym etapie postępowania, w szczególności w przypadku, gdyby udział takiego pełnomocnika okazał się konieczny. Na razie nie jest on przecież jeszcze potrzebny. Zgodnie bowiem z art. 175 § 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, a według art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Tym samym rozpoznawany wniosek doprowadził w praktyce do zbędnego przedłużenia postępowania, gdyż Sąd musiał w dniu 5 października 2017 r. odroczyć rozprawę celem jego rozpoznania, choć mógł już wtedy wydać wyrok rozstrzygający sprawę ze skargi złożonej przez wnioskodawcę. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji.