I SA/Gl 499/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 lutego 2018 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Oświadczył, że nie pozostaje z nikim w gospodarstwie domowym, a jego dochody z prowadzonej działalności rolniczej wynoszą około 600 zł miesięcznie i jednorazowo 3500 zł dopłaty obszarowej rocznie. Wyliczył swoje wydatki, uwzględniając m.in. koszty leczenia (około 80 zł miesięcznie) oraz dzierżawy (100 zł miesięcznie). We wniosku nie wskazano żadnego majątku poza gospodarstwem rolnym o powierzchni [...] ha wraz z kilkudziesięcioletnim domem i budynkiem gospodarczym. Wnioskodawca zwrócił uwagę na trudne warunki prowadzenia działalności oraz na pożar, jak wybuchł w jego domu w dniu [...] r., załączając kopię stosownego dokumentu wystawionego przez jednostkę ratowniczą oraz dokumentację fotograficzną. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zwartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczenia pracodawcy jego żony o wysokości wynagrodzenia wypłaconego jej w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącego oraz innych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za rok 2016, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie likwidacji rachunków wskazanych w znajdującym się w aktach administracyjnych akcie notarialnym z dnia [...] r. lub w znajdującym się w aktach administracyjnych oświadczeniu z dnia 4 marca 2016 r. o sytuacji majątkowej skarżącego, których numery w wezwaniu podano – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy o zamknięciu rachunku), kopii ostatniej decyzji przyznającej skarżącemu dopłatę obszarową, dokumentów dotyczących pełnoletniego syna skarżącego, w szczególności jeżeli syn ten nadal się uczy, zaświadczenia wystawionego przez szkołę lub uczelnię, jeśli natomiast jest bezrobotny – zaświadczenia właściwego urzędu pracy, kopii wspomnianej we wniosku umowy dzierżawy oraz dowodu uiszczenia czynszu i innych należności z tego tytułu z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia skarżącego lub osób pozostających w jego gospodarstwie domowym (zaświadczeń, kopii orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji organu rentowego itp.) oraz wskazującej wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (kopii faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd.) oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Przesyłki zawierająca wezwanie została awizowana dnia 5 stycznia 2018 r. i odebrana przez skarżącego dnia 22 stycznia 2018 r. Pismem z dnia 28 stycznia 2018 r. skarżący oświadczył, że ze względu na zdarzenie losowe z dnia [...] r. oraz zły stan zdrowia termin do wykonania wezwania należy liczyć od zakończenia jego choroby, o którym poinformuje. Do pisma – poza dokumentacją fotograficzną ukazującą obecny stan domu wnioskodawcy – załączono kopię zwolnień lekarskich, wedle których był on niezdolny do pracy w okresie od dnia 4 stycznia 2018 r. do dnia 15 stycznia 2018 r. oraz od dnia 16 stycznia 2018 r. do dnia 31 stycznia 2018 r. Żadne inne dokumenty nie zostały dotąd nadesłane. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli wedle art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Musi ona więc tę przesłankę udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności procesowej, jaką powinna ona przejawić, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, tj. złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania wszystkich dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu. Według art. 255 P.p.s.a. wezwanie takie wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości. Umożliwia ono weryfikację oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie gwarantuje wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Tymczasem skarżący nie przedłożył żadnego z dokumentów objętych wezwaniem, mimo że od dnia, kiedy je odebrał, upłynęły cztery tygodnie, a znaczna część tych materiałów mogła być zgromadzona od ręki, zwłaszcza jeżeli zważyć, iż pomimo jego niezdolności do pracy dostarczono dokumentację fotograficzną i kopie zwolnień lekarskich. Brak przy tym podstaw, by przychylić się do jego wniosku z dnia 28 stycznia 2018 r. i termin do wykonania wezwania liczyć dopiero od podanego przez niego dnia zakończenia choroby, jakiego skądinąd wciąż nie wskazał, skoro bieg terminu sądowego rozpoczyna się z dniem doręczenia pisma, którym go wyznaczono (art. 82 P.p.s.a.). Nie można było również potraktować pisma z dnia 28 stycznia 2018 r. jako wniosku o przedłużenie terminu, ponieważ po pierwsze wnioskodawca takiego żądania nie wyraził i po drugie pismo to złożono w Sądzie już po upływie terminu, co w świetle art. 84 P.p.s.a. wykluczało jego przedłużenie. Otóż w myśl art. 73 P.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma składa się je na okres czternastu dni w placówce pocztowej (§ 1), pozostawiając dwukrotnie zawiadomienia o tym m.in. w skrzynce pocztowej (§ 2 i 3), przy czym doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia wskazanego okresu (§ 4). W konsekwencji uznać trzeba, że doręczenie wezwania skarżącemu nastąpiło z dniem 19 stycznia 2018 r., a w efekcie, że wyznaczony nim termin upłynął bezskutecznie z dniem 26 stycznia 2018 r. Bez znaczenia pozostaje, że pismo zostało odebrane po dniu, w jakim należało je uznać za doręczone. Niemniej wzięto pod uwagę trudne położenie skarżącego spowodowane pożarem i chorobą i mimo upływu terminu do wykonania wezwania odsunięto w czasie rozpoznanie wniosku, by umożliwić mu spełnienie jego zapowiedzi nadesłania żądanej dokumentacji po ustaniu choroby. Wnioskodawca wszelako tej zapowiedzi nie wykonał, chociaż od wynikającego z przedłożonych kopii zwolnień lekarskich ostatniego dnia jego niezdolności do pracy minęły już ponad dwa tygodnie. W takim stanie rzeczy dalsze oczekiwanie na korespondencję może doprowadzić jedynie do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania. Wypadek losowy, jakiemu uległ skarżący dnia [...] r., aczkolwiek bezsprzecznie ma wpływ na jego sytuację, nie oznacza niejako sam przez się, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być uwzględniony, a więc nie zwalnia go też z obowiązku udokumentowania tej sytuacji. Wprawdzie pożar miejsca zamieszkania z jednej strony wiąże się z uszczerbkiem majątkowym i koniecznością poniesienia wydatków celem przywrócenia stanu poprzedniego, a z drugiej z pewnością utrudnia zgromadzenie dokumentacji, lecz nie zawsze uniemożliwia całkowicie dotkniętym nim osobom poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Koszty te w niniejszej sprawie są zresztą nieznaczne, najmniejsze spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej. Wszystko to sprawia, że rozpoznanie wniosku wymaga, jak w każdym innym tego rodzaju przypadku, poczynienia odpowiednich ustaleń faktycznych, oczywiście w kontekście następstw pożaru, które nie muszą być wszelako jedynie negatywne, jeżeli np. spalony budynek był ubezpieczony. Jest to jednak niemożliwie z uwagi na brak dokumentów źródłowych. Bez tych dowodów nie można zbadać dochodów, np. w postaci dopłat, i wydatków gospodarstwa domowego skarżącego, także tych dokonywanych tytułem dzierżawy, o której mowa we wniosku. Jego oświadczenia w tej materii odbiegają zaś od materiału zgromadzonego w aktach administracyjnych. We wniosku utrzymuje on w szczególności, że nie pozostaje z nikim w gospodarstwie domowym, podczas gdy w oświadczeniu złożonym w postępowaniu administracyjnym dnia 4 marca 2016 r. stwierdził, iż ma żonę, która otrzymuje wynagrodzenie za pracę. W oświadczeniu tym podał również numer swojego rachunku bankowego, który został przytoczony w wezwaniu wraz z numerem wymienionym w znajdującym się w aktach administracyjnych akcie notarialnym z dnia [...] r. Wnioskodawcę wezwano do przedstawienia bądź wyciągów z rachunków bankowych, bądź dokumentu potwierdzającego ich zamknięcie. Dokumenty te są niezbędne do odpowiedzi na pytanie, czy i jakie środki pozostają do dyspozycji jego i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym, co jest z kolei okolicznością kluczową z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Niewykonanie wezwania uniemożliwia uwzględnienie wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.