I SA/Gl 500/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska (spr.), Bożena Suleja-Klimczyk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 października 2018 r. sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy) postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: K.p.a.) oraz art. 17, art. 18 i art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1201, dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna), po rozpatrzeniu zażalenia M. M. (dalej: zobowiązany, skarżący), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z dnia [...] r. nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej: wierzyciel, ZUS) o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz umarzające postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...]. Powyższe postanowienie organu odwoławczego zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Organ pierwszej instancji wszczął wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela na zaległości składkowe za lata 1999 i 2001, doręczając ich odpisy zobowiązanemu w dniu [...] r. wraz zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] o zajęciu rachunku bankowego w A, w trybie doręczenia zastępczego uregulowanego w art. 44 K.p.a. w zw. z art. 18 K.p.a. Organ egzekucyjny dokonał kolejnych czynności egzekucyjnych zawiadomieniami : 1. z dnia [...] r. nr [...] o zajęciu rachunku w B S.A., którego doręczenie nastąpiło w trybie art. 44 K.p.a., 2. z dnia [...] r. nr [...] o zajęciu wynagrodzenia za pracę w Spółce z o.o. C, którego doręczenie również nastąpiło w trybie art. 44 K.p.a., 3. z dnia [...] r. nr [...] o zajęciu świadczenia w Powiatowym Urzędzie Pracy, które zostało odebrane przez zobowiązanego [...] r. W dniu 15 maja 2017 r. wpłynął do organu egzekucyjnego wniosek zobowiązanego z 12 maja 2017 r., następnie uzupełniony pismem z dnia 2 lipca 2017 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia dochodzonych zaległości. W piśmie uzupełniającym zobowiązany podkreślił, że bieg przedawnienia w składkach rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, a odsetki przedawniają się z chwilą przedawnienia zadłużenia głównego. Pismem z dnia [...] r., ponowionym pismem z [...] r., organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela o informacje dotyczące wymagalności składek ZUS należnych od zobowiązanego. Wierzyciel w odpowiedzi udzielonej pismem z dnia [...] r. wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...] podlega umorzeniu, natomiast należności objęte pozostałymi tytułami wykonawczymi są nadal wymagalne, aż do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] odmówił dłużnikowi umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...]. Organ egzekucyjny stwierdził, że czynne nadal tytuły wykonawcze sporządzone zostały w oparciu o deklaracje płatnika zawierają prawidłowe pouczenie, iż stanowią one podstawę wystawienia tytułów wykonawczych. Według przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do 31 grudnia 2011 r. zaległości składkowe przedawniały się w ciągu 10 lat od terminu ich płatności, a od 1 stycznia 2012 r. termin ten skrócony został do 5 lat. Zgodnie jednak z treścią art. 24 ust. 5b wskazanej ustawy, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności składkowych, aż do zakończenia postępowania egzekucyjnego. W odniesieniu do zobowiązanego zawieszenie to rozpoczęło się w dniu [...] r. i z uwagi na kontynuowanie postępowania egzekucyjnego trwa nadal. Na postanowienie organu egzekucyjnego zobowiązany złożył zażalenie, podnosząc, iż jego zobowiązanie po zmianie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, powstało w okresie obowiązywania przedawnienia, a więc nie może być dochodzone. Jego zdaniem podstawą przedawnienia jest art. 118 i 125 Kodeksu cywilnego. Rozpoznając sprawę organ odwoławczy wskazał, że zastosowanie środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt 12 lit. a ustawy egzekucyjnej w postaci zajęć rachunków bankowych skutkowało w rozumieniu art. 24 ust 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przerwaniem biegu terminu przedawnienia zobowiązań składkowych ZUS. Następnie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 24 ust 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od 1 stycznia 2003 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, a od 1 stycznia 2012 r. po upływie 5 lat od daty ich wymagalności. Nie uległ natomiast zmianie przepis art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia należności składkowych zawiesza podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do ich wyegzekwowania, aż do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, że zaległości składkowe zobowiązanego dotyczą 1999 r. i 2001 r., a więc do daty zmiany art. 24 ust 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. 31 grudnia 2011 r. bezsprzecznie były wymagalnymi, gdyż w dniu [...] r. doręczono odpisy tytułów wykonawczych wystawionych [...] r. W dacie zaś wydłużenia okresu przedawnienia, czyli 1 stycznia 2003 r. nie upłynął 5 letni okres przedawnienia najwcześniejszych zaległości za 1999 r. Zatem zaległości składkowe zobowiązanego dochodzone w trybie egzekucji administracyjnej nie uległy przedawnieniu, a więc pozostają one nadal wymagalnymi, aż do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Dlatego też nie ma podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W skardze na postanowienie organu odwoławczego, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący opisał przebieg prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego, podkreślił, że w latach 1995-2006 był zatrudniony w Kancelarii Komorniczej przy Sądzie Rejonowym w D. i w tym czasie prowadził dodatkowo własną działalność gospodarczą, a wszystkie dokumenty oraz czynności finansowo-prawne w jego imieniu prowadziło biuro rachunkowe. Działalność gospodarczą zakończył w 2004 r. i od tego czasu wierzyciel posiadał wszelkie dane o latach, w których powstała zaległość, a więc mógł wyjaśnić przyczyny zadłużenia, tym bardziej że tytuły wykonawcze Urząd Skarbowy w S. posiadał już w 2004 r. Skarżący uważa, że zaniedbania zarówno wierzyciela, jak i organu egzekucyjnego, które nie informowały go o zadłużeniu, spowodowały naliczanie dużych odsetek od zaległości składkowych. On obecnie jest osobą bezrobotną, a dochodzenie zaległości składkowych po tylu latach świadczy o absolutnej bezkarności i lekceważeniu prawa, tym bardziej, że organ egzekucyjny nie zweryfikował tytułów wykonawczych pod kątem art. 72 ustawy egzekucyjnej. Zdaniem skarżącego należności z tytułu składek wobec ZUS, zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, przedawniają się po okresie 10 lat, licząc od dnia, w którym konieczna była ich zapłata. Natomiast od 1 stycznia 2012 r. na mocy art. 11 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców dotyczących przedawnienia należności wobec ZUS, w przypadku gdy zobowiązanie powstało w okresie obowiązywania przedawnienia nie może być już ono dochodzone, a podstawą prawną do przedawnienia roszczeń jest art. 118 i 125 Kodeksu cywilnego. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a., który w tej sprawie nie ma zastosowania). W myśl art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Z kolei stosownie do treści art. 59 § 4 u.p.e.a., postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu. Z powyższego wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie wówczas, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Jedną z takich przyczyn, skutkujących koniecznością umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny, jest upływ terminu przedawnienia egzekwowanej należności. Sąd wyjaśnia, że w obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778, dalej: u.s.u.s.) stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis ten był parokrotnie nowelizowany. W pierwotnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponadto zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w pierwotnym brzmieniu bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. W tym czasie powstały zaległości składkowe skarżącego - dotyczą one lat 1999 i 2001. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas – przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 – Lex nr 396253 i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 – Lex nr 396249. Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dodano również do art. 24 m.in. punkt 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Należności składkowe skarżącego nie przedawniły się do dnia 31 grudnia 2002 r. zatem zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulegało 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas – przedawnieniu 5-letniemu. Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., Nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353). Nie można więc zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że jego zaległe składki na rzecz ZUS uległy przedawnieniu. Składki te nie przedawniły się z dniem 1 stycznia 2017 r., gdyż zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zawieszenie w stosunku do skarżącego rozpoczęło się w dniu [...] r. i trwa nadal z uwagi na kontynuowanie postępowania egzekucyjnego. Argumentacja skarżącego, że w sprawie powinny mieć zastosowanie terminy przedawnienia, określone w art. 118 i 125 Kodeksu cywilnego jest więc błędna. Zasadnie także organ pierwszej instancji, co zaakceptował organ odwoławczy umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...]. W tytułach wykonawczych nr [...] i [...] należności zostały ustalone na podstawie złożonych przez płatnika deklaracji rozliczeniowych nie zawierających pouczenia, ze stanowią one postawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Natomiast w tytule wykonawczym nr [...] brak było zaległości i tytuł podlegał wycofaniu. Nie jest zasadny także zarzut skargi, iż organ egzekucyjny nie uwzględnił w swoim działaniu uregulowań art. 72 u.p.e.a. Organ egzekucyjny wyjaśnił bowiem, że zajęcie wynagrodzenia za pracę zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] w Spółce z o.o. C, doręczono skarżącemu w formie zastępczej uregulowanej w art. 44 K.p.a, natomiast zajęcie świadczenia dokonanego zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. skarżący odebrał [...] r. Niemniej tego typu zarzuty mogły być przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne przewidzianej w art. 54 u.p.e.a., natomiast pozostają one bez znaczenia w postępowaniu dotyczącym umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia, jak również wydanego w niniejszej sprawie postanowienia organu egzekucyjnego Sąd doszedł do przekonania, że nie naruszają one prawa. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.