I SA/Gl 502/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, , , po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić ustanowienia radcy prawnego; W ramach urzędowego formularza PPF z dnia 17 maja 2012 r. skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata bądź radcy prawnego. We wniosku, wskazując na niski dochód na członka rodziny (600 zł), wyjaśnił, iż jest osobą bezrobotną i utrzymuje się z dochodów żony. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz żoną i córką. Nie posiadają jakichkolwiek wartościowych składników majątkowych. Źródłem dochodu jest wynagrodzenie żony skarżącego w kwocie 2.850,00 zł brutto oraz stypendium córki w kwocie 913,70 zł brutto. Następnie pismem z dnia 22 maja 2012 r. Referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do nadesłania tytułu prawnego, na podstawie którego odwołano pełnomocnictwo z dnia 11 stycznia 2012 r. udzielone radcy prawnemu B.S. Nadto zobowiązano skarżącego do uzupełnienia ww. wniosku poprzez: 1) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowodów wpłat z tytułu ubezpieczenia; dowodów uiszczenia opłaty czynszowej) jakiego rzędu kwoty obciążają aktualnie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 2) oszacowanie wydatków związanych z utrzymaniem samochodu marki Suzuki Vitara; 3) nadesłanie kopii zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego za rok 2011 (ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób wymienionych w pkt 6 druku PPF z dnia 17 maja 2012 r.); 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez osoby pozostające ze skarżącym w gospodarstwie domowym – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne); 5) nadesłanie aktualnego zaświadczenia właściwego urzędu pracy potwierdzającego status skarżącego jako osoby bezrobotnej; 6) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku (ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób wymienionych w pkt 6 druku PPF z dnia 17 maja 2012 r.). Dodatkowo zobowiązano skarżącego do sprecyzowania zakresu wniosku w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na przywołane wyżej wezwanie pismem z dnia 12 czerwca 2012 r. skarżący poinformował, że z dniem 31 marca 2012 r. odwołał pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu B.S. Odnośnie zakresu wniosku doprecyzował, że ubiega się o przyznanie dla niego radcy prawnego. Skarżący nadesłał nadto plik dokumentów źródłowych w tym: decyzję o przyznaniu jego córce stypendium na czas odbywania stażu w kwocie 913,70 zł miesięcznie; zaświadczenie o zarobkach żony skarżącego (dochód w kwietniu 2012 r. wyniósł 2.051,93 zł netto); potwierdzenia wpłat gotówkowych z tytułu: zużycia energii elektrycznej (miesięcznie około 134 zł) oraz zużycia gazu (miesięcznie 140 zł); informację w sprawie wysokości opłaty czynszowej za mieszkanie (659 zł); potwierdzenie zawarcia umowy ubezpieczenia komunikacyjnego (opłata roczna – 494 zł). A.M. oświadczył nadto, że miesięcznie na utrzymanie samochodu przeznacza kwotę około 300 zł. Wydatki na życie stanowią około 500-600 zł. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2012 r. Referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych, a to z uwagi na jego ustawowe zwolnienie z tychże kosztów w niniejszym postępowaniu sądowym, nadto odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w pozostałym zakresie. W motywach swego rozstrzygnięcia podał, iż dokonując zestawienia możliwości finansowych gospodarstwa domowego skarżącego z kwotą wynagrodzenia pełnomocnika, która maksymalnie wyniosłaby 360 zł uznał, iż nie została w tej sprawie spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy. Odnotował zwiększenie możliwości finansowych skarżącego (stypendium przyznane córce skarżącego oraz wznowienie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej). Nie bez znaczenia pozostała dla Referendarza także okoliczność, wypowiedzenia przez skarżącego pełnomocnictwa radcy prawnemu ustanowionemu przez niego z wyboru w okresie, w którym wniesiono skargę do Sądu. Na ww. orzeczenie Referendarza, skarżący działając przez pełnomocnika w osobie swej żony T.M., wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu wskazał, iż jego sytuacja finansowa i majątkowa nie pozwala na ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z wyboru. Podał, iż dochody brutto w jego rodzinie wynoszą 2.850 zł (wynagrodzenie żony skarżącego) z kolei wydatki oscylują granicach 2.600 zł. Dalej podał, iż pracuje dorywczo co powoduje, że przez większość miesięcy w roku, jego rodzina zmuszona jest utrzymywać się wyłącznie z wynagrodzenia jego żony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie należy wskazać, że stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy tak w zakresie całkowitym jak i częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy, ponieważ stosownie do art. 239 pkt 1 lit. "e" ustawy p.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma w ogóle obowiązku uiszczania kosztów sądowych, tj. opłat sądowych czy wydatków. W tej kategorii spraw obowiązuje bowiem z mocy samego prawa ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. Dlatego też działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy p.p.s.a. tut. Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia. Rozpoznania wymaga zaś żądanie skarżącego dotyczące ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wskazać zatem należy, że zgodnie z cytowanym już wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – obejmującym między innymi ustanowienie radcy prawnego (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte w nim słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a nie rozpoznającego wniosek. Jest zatem jednoznaczne, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest zatem możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji rodzinnej i finansowej strony skarżącej, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na opłacanie pełnomocnika czy też nie. Obowiązkiem strony jest więc wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest bowiem podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie jego żądania. Sąd nie jest więc zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w przypadku, gdy przedstawione przez skarżącego okoliczności uniemożliwiają pełną ocenę jego możliwości finansowych, albo gdy te nie są do końca jasne. Przechodząc do oceny złożonego wniosku na wstępie stwierdzić należy, że analiza materiału dowodowego wskazuje, że wnioskodawca nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność tego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych. Skarżący, wezwany do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązał się należycie z nałożonego na niego zobowiązania co sprawia, że jego oświadczenia są niepełne, a to z kolei uniemożliwia przyjęcie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przedłożona bowiem przez niego dokumentacja źródłowa nie zawierała kopii zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego za rok 2011 odnośnie wszystkich osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, zaświadczenia właściwego Urzędu Pracy potwierdzającego status skarżącego jako osoby bezrobotnej czy też wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Skarżący nie dość, że nie nadesłał żądanych dokumentów, w ogóle nie odniósł się do wezwania Referendarza sądowego w tymże zakresie. Nadto zwrócić należy uwagę na okoliczność, iż zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach żony skarżącego T.M. obarczone jest istotnym brakiem w postaci nie opatrzenia go podpisem, osoby uprawnionej do wydawania tego rodzaju zaświadczeń. Ujawniona zatem bierna postawa skarżącego musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Abstrahując od powyższego, godzi się również zwrócić uwagę na fakt, iż rodzina skarżącego, będąc w trudniejszej sytuacji finansowej (stan na 15 października 2011 r.; wówczas to córka skarżącego nie otrzymywała jeszcze stypendium), deklarowała możliwość spłacania zobowiązań A.M. w kwocie 400 zł miesięcznie (wniosek T.M. o rozłożenie na raty zaległych składek jej męża w aktach administracyjnych sprawy). Należy zatem przyjąć w takiej sytuacji, że w sytuacji, w której budżet domowy wnioskodawcy uległ zwiększeniu o kwotę 913,70 zł (stypendium córki skarżącego), A.M. ma większą możliwość partycypacji w kosztach sądowych. Nadto znamienna pozostaje okoliczność wypowiedzenia przez skarżącego pełnomocnictwa radcy prawnemu, ustanowionemu przez niego z wyboru, co więcej w okresie, w którym wniesiono skargę do sądu administracyjnego. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 2 sentencji postanowienia.