I SA/Gl 508/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek – Ciszewska, po rozpoznaniu w dniu 22 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. po rozpoznaniu zażalenia strony skarżącej na postanowienie z dnia 18 sierpnia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie Sądu z dnia 18 sierpnia 2014 r.; 2. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Składając skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję, R. W. wniósł jednocześnie o zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, złożonego na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że w 2009 r. wszczęto wobec niego postępowanie podatkowe za rok 2005 i na podstawie nieprawomocnej decyzji organów podatkowych uiścił dobrowolnie kwotę 277.000,00 zł, która następnie stanowiła zabezpieczenie z tytułu prowadzonych postępowań administracyjnych za kolejne lata podatkowe. Postępowania te doprowadziły do upadku firmy skarżącego i pozbawiły go jedynego źródła utrzymania. Skarżący oświadczył, że jego rachunki bankowe zostały zajęte przez komornika, a on sam nie może obecnie znaleźć zatrudnienia. Podał, iż mieszka w wynajętym mieszkaniu, które przy pomocy rodziny z trudem opłaca (posiada zadłużenie w opłatach mieszkaniowych). Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF wynika, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i z dwiema niepełnoletnimi córkami, w tym jedną z pierwszego małżeństwa żony. Skarżący stwierdził, że żaden z członków rodziny nie posiada majątku, nadto były mąż jego małżonki przesyła alimenty na rzecz córki w kwocie 300 zł miesięcznie. W rubryce "dochody" skarżący zeznał, że nie posiada dochodów, zaś jego żona otrzymuje wynagrodzenie w kwocie około 700 zł. Łączny dochód gospodarstwa domowego (obejmujący wspomniane alimenty oraz wynagrodzenie małżonki za pracę) oznaczył w kwocie około 1000 zł. W piśmie z dnia 18 czerwca 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: 1) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w P. przy na [...] (oznaczonej w druku PPF jako miejsce zamieszkania) oraz nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na wszystkie osoby zameldowane w tej nieruchomości, którą skarżący zajmuje; w tych ramach należało nadto złożyć oświadczenie o wzajemnych relacjach osób zamieszkałych w ww. lokalu (w tym M. B., który w toku postępowania podatkowego odbierał pod wskazanym adresem korespondencję adresowaną do skarżącego); 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należało wykazać np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na mieszkanie, opłaty za media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku); dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało wskazać także osoby, które ewentualnie partycypują w ponoszeniu tych kosztów; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów, dywidend i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczył wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym, w tym żony skarżącego; w tych ramach należało uwzględnić dochody skarżącego i jego żony z tytułu pełnionych funkcji w spółkach: A, B, C, D (w przypadku zbycia lub zajęcia udziałów należało tę okoliczność wykazać; w przypadku braku dochodów z tytułu pełnionych funkcji należało tę okoliczność udokumentować np. za pomocą odpisu sprawozdań finansowych tych spółek – w części dotyczącej wynagrodzenia zarządu); 4) przedłożenie odpisów zeznań podatkowych za 2013 r. - ten punkt wezwania dotyczył wszystkich domowników; 5) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, jego żonę oraz pozostałych domowników, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; 6) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w B. przy ul. [...]; w przypadku jej zbycia należało tę okoliczność udokumentować. Referendarz sądowy z urzędu (na podstawie Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego) stwierdził, że skarżący i jego małżonka posiadają udziały bądź są członkami zarządu w następujących spółkach prawa handlowego: C Sp. z o.o. w Ś.; A Sp. z o.o. w P.; B Sp. z o.o. w W.; D Sp. z o.o. w P.. Fakt ten znalazł swoje odzwierciedlenie w skierowanym do skarżącego wezwaniu z dnia 18 czerwca 2014 r. Odpowiadając na wezwanie z dnia 18 czerwca 2014 r. skarżący oświadczył, że posiadał tytuł prawny do lokalu wskazanego w pkt 1 wezwania, w postaci umowy najmu zawartej do dnia 31 grudnia 2013 r. Podkreślił, że nie podpisał nowej umowy ponieważ z powodu zaległości wynajmujący nie chce z nim takiej umowy zawrzeć. Właścicielka mieszkania chce wynająć ten lokal studentom już we wrześniu 2014 r. i z tego powodu skarżący będzie zmuszony do opróżnienia mieszkania. W lokalu tym, za zgodą właściciela, zamieszkiwała przez krótki okres L. B., która obecnie przebywa na terenie Niemiec. M. B. jest jej synem, który obecnie jest studentem pierwszego roku i wraz z kolegami wynajmuje lokal mieszkalny na terenie P.. Osoba ta przyjeżdża od czasu do czasu do mieszkania aby sprawdzić korespondencję adresowaną do jego matki. Na prośbę skarżącego odbiera też jego korespondencję. Skarżący wskazał dalej, że ma spore zaległości w kosztach najmu, a opłaty za media ponosi właściciel mieszkania, gdyż on sam nie podpisał odrębnych umów na dostawę mediów. Zeznał, że nie posiada potwierdzeń przelewu za czynsz ponieważ komornik zajął mu rachunki bankowe i w związku z tym nie ma takiej możliwości. Czynsz jak do tej pory zapłacił dwukrotnie w ratach, gotówką do rąk męża właścicielki mieszkania. W chwili obecnej nie posiada potwierdzeń tych wpłat. Dodał, że nie zwrócił się do właścicielki mieszkania o zaświadczenie o zaległościach z obawy, że z ich powodu zostanie wyrzucony z mieszkania. Skarżący oświadczył, że nie posiada na dzień dzisiejszy żadnych dochodów, ani on, ani jego żona nie pobiera żadnych honorariów ani dywidend. Skarżący posiada udziały w spółce B o wartości 49.500,00 zł, które zostały zajęte przez komornika. Zajęciu podlega zdaniem skarżącego także ewentualna wypłata dywidendy. Oświadczył dalej, że w innych spółkach nie posiada udziałów. Żona również nie posiada udziałów w żadnej spółce. Skarżący oświadczył nadto, że w 2013 r. nie składał zeznania podatkowego z uwagi na brak dochodów. Jego żona nie posiada żadnych rachunków bankowych. Z kolei skarżący posiada rachunek w E, który został zajęty przez komornika - kwota zajęcia na dzień złożenia oświadczenia wyniosła 883.942,63 zł. Skarżący nadesłał również kopie następujących dokumentów źródłowych: wyciąg z rachunku bankowego potwierdzający wskazaną wyżej blokadę komornika; PIT-37 żony skarżącego, z którego wynika, że w 2013 r. osiągnęła dochód w kwocie 6.171,49 zł; bilanse i rachunki zysków i strat za 2013 r. spółek: A, B, C, D; zaświadczenie o zarobkach, z którego wynika, że żona skarżącego, począwszy od czerwca 2014 r., osiąga dochód miesięczny w kwocie 1680,00 zł brutto; postanowienie o zajęciu udziałów skarżącego w spółce B; umowę najmu lokalu mieszkalnego z dnia 7 listopada 2012 r. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie referendarz wskazał na szereg nieścisłości, związanych ze złożonym przez skarżącego oświadczeniem o stanie majątkowym oraz dokumentami źródłowymi. Za budzące wątpliwości uznał oświadczenie skarżącego, zgodnie z którym zajmuje bezumownie lokal mieszkalny, za którego eksploatację opłaty ponosi sam wynajmujący. Wskazał, że nie można zaprzeczyć hipotezie, iż skarżący wraz z rodziną zamieszkuje w nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zaś lokal mieszkalny położony w P. przy [...] stanowi jedynie adres do korespondencji. Referendarz sądowy zwrócił również uwagę na niejasności, związane z sytuacją zarobkową skarżącego, który nie przedstawił żadnego zaświadczenia, potwierdzającego okoliczność braku dochodów, w szczególności z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu we wszystkich wspomnianych wcześniej spółkach prawa handlowego, szczególnie w tych przypadkach, w których podmioty te wypracowały zysk. W złożonym sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego zarzucił dokonanie niezgodnej z zasadami logicznego rozumowania oceny materiału dowodowego, polegającej na uznaniu, że posiadanie przez B Sp. z o.o. udziałów w innych spółkach jest jednoznaczne z możliwością uzyskiwania przez skarżącego dochodu oraz uznaniu, że brak umowy najmu stanowi podstawę do zrodzenia się wątpliwości dotyczących miejsca zamieszkania skarżącego oraz ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania. Pełnomocnik podkreślił, że skarżący posiada jedynie udziały w B Sp. z o.o. o wartości 49.500,00 zł, zajęte przez komornika. Dywidenda przysługująca udziałowcowi również podlega zajęciu komorniczemu. Odnośnie pozostałych spółek z o.o. (tj. A, C, D) pełnomocnik stwierdził, że właścicielem udziałów jest nie skarżący lecz spółka, której udziałowcem jest skarżący (tj. B Sp. z o.o.). W tej sytuacji zbywanie przez skarżącego majątku spółki w celu zapłacenia osobistych zobowiązań z tytułu opłat sądowych mogłoby narazić go na odpowiedzialność związaną z utrudnianiem egzekucji albo działalnością na szkodę spółki. Dodatkowo, zgodnie z umową spółki B Sp. z o.o. uchwała w przedmiocie wypłaty dywidendy wymaga jednomyślności wspólników, co powoduje, że skarżący nie ma realnego wpływu na decyzję o wypłacie dywidendy. Nawet jednak, gdyby do takiej wypłaty doszło, to spółka zobowiązana jest dokonać wypłaty na rachunek komornika. Na potwierdzenie powyższych twierdzeń pełnomocnik dołączył do sprzeciwu kopię umowy spółki B Sp. z o.o. oraz zawiadomienie z dnia 21 maja 2013 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego udział w spółce B Sp. z o.o. będącej dłużnikiem zajętej wierzytelności. Pełnomocnik stwierdził również, że wystarczające jest oświadczenie skarżącego o braku pobierania wynagrodzenia za pełnienie funkcji prezesa w spółkach prawa handlowego. Udokumentowanie powyższego faktu prowadziłoby bowiem do konieczności przedstawienia oświadczeń tychże spółek w postaci dokumentu parafowanego przez ich prezesa zarządu, czyli samego skarżącego, co wydaje się zbędne. W kwestii związanej z zamieszkiwaniem skarżącego pełnomocnik podkreślił, że nie jest niczym wyjątkowym zajmowanie lokalu bez spisanej umowy najmu czy użyczenia, nadto częstym zjawiskiem w Polsce jest nawet korzystanie z lokalu bez tytułu prawnego. Czynsz za mieszkanie skarżący opłacił w ratach gotówką do rąk męża właścicielki lokalu, co nie zostało odnotowane na koncie skarżącego, którego rachunek bankowy podlega zajęciu komorniczemu - kwota zajęcia wynosi blisko 884.000,00 zł. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2014 r. Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zasadnicze motywy takiego rozstrzygnięcia sprowadzały się po pierwsze do stwierdzenia przez Sąd, iż skarżący nie nadesłał istotnego elementu sprawozdania finansowego, jakim jest tzw. informacja dodatkowa, co nie pozwala zweryfikować jego oświadczenia dotyczącego braku dochodów z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu ani ustalić stanu zatrudnienia w spółkach, w których pełni on funkcję prezesa zarządu. Nadto, brak pełnych wersji sprawozdań finansowych uniemożliwił również w przypadku małżonki skarżącego uzyskanie informacji odnośnie ewentualnego otrzymywania przez nią wynagrodzenia, wypłacanego jako osobie wchodzącej w skład organu zarządzającego (zgodnie z ustawą o rachunkowości), gdyż ze znanego Sądowi z urzędu odpisu z KRS spółki B Sp. z o.o. wynika, że małżonka skarżącego jest członkiem zarządu tejże spółki. Sąd zaakcentował następnie, że wątpliwości budzi przedstawiony przez skarżącego stan związany z jego zamieszkiwaniem w lokalu, w sposób bezumowny i dodatkowo w sytuacji, gdy opłaty związane z mieszkaniem pokrywane są przez wynajmującego. Jest tak tym bardziej dlatego, że na okoliczność deklarowanego zalegania z opłatami (z czego musi zdawać sobie sprawę wynajmujący) skarżący nie przedstawił żadnych zaświadczeń, argumentując niemożność ich uzyskania obawą "wyrzucenia" z mieszkania w przypadku wystąpienia do wynajmującego o takie zaświadczenie. Sąd zauważył wreszcie, że niejako częściowo "przemilczana" została przez skarżącego kwestia wykazania za pomocą stosownych dokumentów stałych ponoszonych wydatków. Wskazał on wprawdzie w piśmie z dnia 1 lipca 2014 r., że nie posiada kredytów, pożyczek, rat leasingowych, nie płaci alimentów ani dzierżawy; nie ponosi też kosztów leczenia, rehabilitacji czy ubezpieczenia majątku – gdyż takiego nie posiada, jednak określone wydatki w gospodarstwie domowym skarżącego muszą zdaniem Sądu być ponoszone, tym bardziej, że pozostaje on w nim wraz z małżonką oraz dwiema niepełnoletnimi córkami. W zażaleniu na postanowienie z dnia 18 sierpnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego zarzucił błędną ocenę materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że zebrany materiał dowodowy jest niewystarczający do uznania, iż skarżący nie uzyskuje wynagrodzenia z tytułu pełnionych funkcji w spółkach oraz że skarżący korzysta z lokalu mieszkalnego bezumownie i zalega z opłatami czynszowymi. W uzasadnieniu zażalenia ponownie podkreślono, iż skarżący nie uzyskuje z tytułu funkcji pełnionych w spółkach wynagrodzenia, zaznaczając jednocześnie, iż kwota wynagrodzenia prezesa zarządu spółki C Sp. z o.o. w wysokości 1600,00 zł wypłacona była poprzedniemu prezesowi spółki. Podkreślono następnie, że niemożliwe jest uzyskanie dokumentów potwierdzających zadłużenie skarżącego z tytułu najmu lokalu, gdyż takowe nie istnieją. Skarżący nie otrzymywał również od wynajmującego pisemnych wezwań do zapłaty. Końcowo wskazano, że "brak jest po stronie skarżącego ekstraordynaryjnych wydatków", wydatki w jego gospodarstwie domowym odpowiadają "kwocie średniej". Do zażalenia dołączony został szereg dokumentów źródłowych, w tym dokumenty finansowo – księgowe spółek C Sp. z o.o., D Sp. z o.o., A Sp. z o.o. oraz B Sp. z o.o. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: p.p.s.a. jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Przepis ten stanowi podstawę do dokonania autokontroli zaskarżonego postanowienia przez wojewódzki sąd administracyjny, bez konieczności poddania go kontroli instancyjnej sprawowanej przez sąd drugiej instancji. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie w świetle zaprezentowanych przez pełnomocnika skarżącego argumentów oraz dołączonych do zażalenia dokumentów uznać należy, że zachodzą podstawy do zastosowania wyżej wskazanego przepisu, co uprawniło Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia i ponownego rozpatrzenia wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym podlega uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Sądu, argumentacja zaprezentowana w zażaleniu, przy jednoczesnym uwzględnieniu przedłożonych wraz z zażaleniem dokumentów źródłowych daje obecnie podstawę do odstąpienia od zaprezentowanej w postanowieniu z dnia 18 sierpnia 2014r. oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Skarżący wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z akt sprawy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwiema córkami, w tym jedną z pierwszego małżeństwa żony. Skarżący obecnie nie pracuje, jego małżonka z kolei osiąga dochód miesięczny w kwocie 1680,00 zł brutto – zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę w A Sp. z o.o. w P. oraz otrzymuje alimenty od byłego małżonka w wysokości około 300 zł miesięcznie. Według oświadczenia, skarżący nie posiada nieruchomości ani przedmiotów wartościowych (o wartości powyżej 3000 EURO) zaś deklarowane przez niego stałe koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego odpowiadają "kwocie średniej". Posiada zadłużenie w opłatach czynszowych z tytułu wynajmowania lokalu mieszkalnego od osoby fizycznej, jednakże nie dysponuje stosownymi dokumentami fakt ten potwierdzającymi, gdyż wynajmujący nie kierował do niego pisemnych wezwań do zapłaty ani też nie sporządził zestawienia zadłużenia. Zaznaczyć również należy, że dopiero dołączone do zażalenia dokumenty finansowo – księgowe spółek C Sp. z o.o., B Sp. z o.o., D Sp. z o.o. oraz A Sp. z o.o. pozwoliły Sądowi stwierdzić, iż skarżący nie otrzymał w 2013 r. wynagrodzeń z tytułu pełnienia w tych spółkach funkcji prezesa zarządu. Złożenie powyższych dokumentów było w ocenie Sądu konieczne, gdyż spółki A, D oraz C wypracowały w 2013 r. zysk wynoszący odpowiednio 153.883,79 zł, 27.000,26 zł oraz 144.153,47 zł i wśród kosztów działalności operacyjnej tych podmiotów odnotowane zostały wypłacone wynagrodzenia w łącznej wysokości odpowiednio 77.965,93 zł, 99.273,85 zł oraz 74.589,74 zł. Z dokumentów księgowych spółki C wynika wprawdzie, że za rok obrotowy 2013 członkom zarządu wypłacone zostały wynagrodzenia w łącznej kwocie 1600,00 zł, jednak z wprowadzenia do sprawozdania finansowego tej spółki za rok 2013 wynika, że we władzach tejże spółki nastąpiła w 2013 r. zmiana na stanowisku prezesa. Nadto, z treści zażalenia wynika, że wynagrodzenie powyższe wypłacone zostało poprzedniemu prezesowi spółki. Skarżący nie uzyskuje dochodu z tytułu wypłaty dywidendy w związku z posiadaniem przez niego udziałów w B Sp. z o.o., gdyż wierzytelności przypadające mu objęte są zajęciem (łączna kwota dochodzonych należności, zgodnie z przedłożonym zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego z dnia 21 maja 2013 r., wynosi 828.179,99 zł). Zaakcentować również trzeba, że małżonka skarżącego, pełniąca funkcję członka zarządu w spółce B, nie uzyskała w 2013 r. wynagrodzenia z tego tytułu. Reasumując, z oceny całokształtu zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że zachodzi w stosunku do skarżącego przesłanka warunkująca przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu swojego postanowienia z dnia 18 sierpnia 2014 r. oraz o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie.