I SA/Gl 521/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Klubu [...] w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych - interpretacja p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Strona skarżąca w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej, a "źródłem utrzymania są składki członkowskie oraz dotacje z samorządów, które mają sprecyzowany cel wydatkowania w umowie". Wskazała przy tym, że uiszczenie opłat sądowych spowoduje konieczność podwyższenia składki opłacanej przez dzieci i młodzież, gdyż jej wysokość jest "skalkulowana do wysokości podstawowych potrzeb klubu". Ponadto zgodnie z wnioskiem skarżąca nie posiada żadnego majątku z wyjątkiem sprzętu sportowego. Pismem z dnia 18 października 2007 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Klub, w szczególności w Banku A w R., obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, odpisu deklaracji podatkowej złożonej w imieniu Klubu za 2006 r., odpisów ksiąg rachunkowych prowadzonych dla Klubu, odpisów dokumentów wskazujących na tytuł prawny, jaki przysługuje Klubowi do nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...], np. umowy najmu, księgi wieczystej itp. Odpowiadając w terminie na to wezwanie strona skarżąca nadesłała wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego w Banku A w R.obrazujący operacje w okresie od dnia 1 sierpnia 2007 r. do dnia 30 października 2007 r. (według niego z konta wypłacono w sumie [...] zł, zaś wpłacono nań [...] zł, w efekcie dodatnie saldo wyniosło [...]zł), odpis umowy użyczenia nieruchomości stanowiącej siedzibę Klubu oraz odpisy deklaracji podatkowych i dokumentów rachunkowych za 2006 r. Z przedłożonego sprawozdania finansowego za ubiegły rok wynika, że przychody Klubu wyniosły [...] zł. Na kwotę tę składają się: składki członkowskie – [...] zł oraz pozostałe przychody, na które złożyły się: opłaty za egzaminy na poszczególne stopnie uczniowskie oraz dotacje udzielone przez samorząd i sponsorów – [...] zł, a nadto "pozostałe przychody operacyjne" – [...] zł. Z kolei koszty zamknęły się kwotą [...] zł, w tym koszty sportowe stanowiły [...] zł, a "koszty ogólne" [...] zł. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2007 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Odpis powyższego postanowienia został doręczony stronie skarżącej w dniu 21 listopada 2007 r. W dniu 26 listopada 2007 r. (data nadania) strona skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. Uzasadniając sprzeciw, Klub podniósł, że do realizacji swoich celów statutowych może pobierać składki członkowskie i inne opłaty oraz że "wysokość składki członkowskiej ustala się na bieżące potrzeby klubu, które wynikają w trakcie działalności klubu". Strona oświadczyła przy tym, że przy "ustalaniu wysokości aktualnie pobieranych składek nie uwzględniono opłat sądowych, gdyż władze uznały, że nie ma takiej potrzeby do dodatkowego drenowania kieszeni dzieci i młodzieży". Ponadto wskazała, że wszystkie środki "są wydawane zgodnie z zakładanym celami statutowymi, w których nigdy nie były ujęte wydatki na opłaty sądowe" oraz że przepisy ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie zwalniają kluby m. in. z opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa przyznanie osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 ppsa obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy ta osoba lub jednostka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić w tym miejscu należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. W świetle powyższego zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania wpisu. Przytoczone więc przez stronę okoliczności we wniosku, jak i przedstawione dokumenty, powinny spowodować osiągnięcie stanu pewności co do tego, iż nie ma on dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy, będącego formą dofinansowania strony z budżetu państwa, powinno bowiem mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie strona skarżąca nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Przede wszystkim, biorąc pod uwagę z jednej strony wysokość obciążeń finansowych w danym postępowaniu (na obecnym etapie będzie to wpis od zażalenia w kwocie [...] zł), a z drugiej strony szeroko rozumiane możliwości finansowe Klubu, przyjdzie odnotować, że znajduje się on w sytuacji, która pozwala mu na pokrycie tych kosztów. Wnioskodawca posiada bowiem środki, które wielokrotnie przewyższają wysokość wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Wprawdzie część tych środków stanowią dotacje, które muszą być przeznaczone na określony w umowie cel, jednakże otrzymuje on również środki ze składek członkowskich, a także z innych źródeł. Należy w tym miejscu podkreślić, że suma tych składek stanowi nieomal piętnastokrotność wpisu od skargi, wynoszącego [...] zł, a prawie trzydziestokrotność wpisu od zażalenia. Nie powinno zatem budzić wątpliwości, że składki te mogą stanowić dostateczne środki na pokrycie kosztów postępowania. Nadto przyjdzie w tym miejscu odnotować, że kwota, która będzie potrzebna na uiszczenie wpisu, jest wielokrotnie mniejsza od wydatków, które strona obecnie ponosi. Warto przy tym zauważyć, że koszty sądowe stanowią normalny koszt funkcjonowania Klubu, podobnie jak wskazane np. koszty przejazdu czy wstępu na basen. Nie można stwierdzić, że opłacanie kosztów sądowych nie stanowi realizacji celów statutowych. Wobec tego nie można przychylić się do argumentacji strony, że składki członkowskie nie mogą być przeznaczone na koszty sądowe, a jedynie na bieżące wydatki. Ujemne konsekwencje takiego przeznaczenia dla członków Klubu w postaci pobrania dodatkowej kwoty "skalkulowanej wcześniej na opłaty sądowe" samo w sobie nie może stanowić argumentu przemawiającego za przyznaniem stronie prawa pomocy. Tym bardziej nieuzasadnione jest stawianie Klubu w pozycji uprzywilejowanej wobec innych podmiotów obrotu prawnego, które niejednokrotnie rezygnują z innych wydatków na rzecz uiszczenia właśnie kosztów sądowych. Nie można zaś wymagać, aby instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych miała stanowić rozwiązanie dla przyjętej przez stronę praktyki nie uwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych. Strona, chcąc dochodzić praw przed sądem, musi przede wszystkim zadbać o środki na pokrycie kosztów sądowych. Klub powinien zatem uwzględnić w swojej działalności obok innych kosztów także koszty niezbędne do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego. W przeciwnym bowiem wypadku zostanie on pozbawiony możliwości pełnej realizacji prawa strony w takim postępowaniu. Nadto należy zauważyć, że ewentualny skutek takiej postawy strony w postaci niemożliwości pokrycia tych kosztów, a w rezultacie skorzystania z przysługującego prawa do sądu, byłby niejako spowodowany przyczynami natury subiektywnej, czyli leżącymi wyłącznie po stronie tego Klubu, a nie przyczynami natury obiektywnej, tj. brakiem wystarczających środków na te koszty, uzasadniającymi przyznania prawa pomocy. Innymi słowy, niechęć strony do przeznaczenia części składek na uiszczenie kosztów sądowych, nawet w sytuacji, gdy nie były one planowane (czego nie można ocenić pozytywnie), pozbawia ten Klub możności funkcjonowania w obrocie prawnym, w tym prowadzenia sporów sądowych. Taka postawa strony nie może jednakże prowadzić do ponoszenia odpowiedzialności przez Skarb Państwa poprzez przyznanie prawa pomocy. Strona musi bowiem sama ponosić odpowiedzialność za podejmowane decyzje. Na marginesie powyższych rozważań przyjdzie tylko odnotować, że przepis art. 24 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. Nr 96 poz. 873) nie wprowadza wprost zwolnienia organizacji pożytku publicznego od opłat sądowych. Do zwolnienia takiego dochodzi wówczas, gdy uregulowanie w tej mierze zostanie inkorporowane w przepisach odrębnych. W przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ani też w żadnym innym akcie normatywnym nie zostało jednakże wprowadzone uregulowanie zwalniające organizacje pożytku publicznego od opłat w postępowaniach sądowoadministracyjnych. Nie została zatem spełniona przewidziana w art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie przesłanka warunkująca takie zwolnienie, a przewidujące umieszczenie zasad zwolnienia w przepisach odrębnych. Nie można zatem z tego przepisu wyprowadzić podstawy do zwolnienia od opłat sądowych. W konsekwencji organizacje te na równi z innymi podmiotami mogą występować o przyznanie prawa pomocy i pomoc taką otrzymać przy wykazaniu istnienia przesłanek jej udzielenia. Reasumując – w ocenie Sądu – strona nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, a tym samym nie może zostać jej przyznane prawo pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 orzeczono jak w sentencji postanowienia.