I SA/Gl 523/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie ulgi płatnicze – umorzenie zaległości podatkowych wraz z odsetkami w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, G. J. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że w dniu 21 maja 2015 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż zrezygnowano z zaplanowanych robót budowlanych, które miał wykonywać. W chwili obecnej szuka zamówień na pracę. Podniósł nadto, że regularnie spłaca zadłużenie, w tym: na rzecz ZUS po 100 zł miesięcznie; na rzecz Ośrodka Pomocy Społecznej w P. – 100 zł; z tytułu należności w podatku do towarów i usług – 100 zł. Skarżący odnotował, że w wyniku spłaty ww. zadłużenia utracił płynność finansową w 2013 r. Stwierdził przy tym, że nawet gdyby jego sytuacja finansowa się poprawiła to spłata zadłużenia będzie trwać latami. W dalszej części formularza, w treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że nie prowadzi z rodziną wspólnego gospodarstwa domowego. Oświadczył przy tym, że razem z nim mieszka pełnoletnia córka. W chwili obecnej skarżący oczekuje na uprawomocnienie się orzeczenia nakazującego córce opuszczenie lokalu. G. J. nie posiada żadnego majątku. Mieszka w lokatorskim mieszkaniu, którego wyposażenie liczy sobie ponad 20 lat. Skarżący zaznaczył, że korzysta z samochodu pożyczonego mu przez brata. Zeznał dalej, że jedynym źródłem dochodu była prowadzona przez niego działalność gospodarcza; "przeciętna miesięczna" z tego tytułu w okresie od stycznia do kwietnia br. stanowiła kwotę 3.512,00 zł brutto. W załączeniu do wniosku skarżący nadesłał plik dokumentów, w tym: wniosek o wpis w CEIDG dot. zawieszenia działalności gospodarczej; kserokopie faktur przychodowych za okres do stycznia do kwietnia 2015 r. (łączny przychód wyniósł 14.050,00 zł); PIT-28 za 2014 r. (dochód skarżącego w 2014 r. wyniósł około 21 tys. zł); zestawienie wydatków za kwiecień 2015 r., które – jak zeznał skarżący – pokrywają się z wydatkami w pozostałych miesiącach (łączna suma wydatków wynosi 3.637,04 zł: składki ZUS- 1.105,16 zł, czynsz – 1.000,00 zł, spłata VAT – 100 zł, spłata AL ZUS – 103 zł, spłata AL OPS – 103 zł, koszt paliwa – 410,42 zł, należność z tytułu energii elektrycznej – 78,31 zł; koszty leczenia – 141,57 zł, wydatki różne – 235,58 zł, wyżywienie – 300 zł, środki czystości i higieny – 60 zł). Odnośnie poruszonych wyżej wydatków skarżący oświadczył, że należność z tytułu czynszu w okresie od stycznia do kwietnia 2015 r. wyniosła 3.156,92 zł. Skarżący wpłacił z tego tytułu jedynie część kwoty, tj. 2.400,00 zł. G. J. nadesłał nadto dokumenty potwierdzające podniesione przez niego wydatki. W dalszej kolejności pismem z dnia 10 czerwca 2015 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia ww. wniosku poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych oraz złożenie dodatkowych wyjaśnień, w szczególności przez: 1) złożenie wyjaśnień, z których wynikałoby kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącego po 21 maja 2015 r.; wyjaśnienia te powinny być wsparte dokumentacją źródłową, w tych ramach należało przedłożyć m.in. zaświadczenie właściwej spółdzielni informujące o terminowości i o wysokości wpłat dokonywanych z tytułu czynszu; 2) złożenie wyjaśnień, z których wynikałoby w jaki sposób skarżący dokonuje aktualnie spłaty: zadłużenia z tytułu kredytu lokatorskiego, zadłużenia w podatku VAT, zaległości na rzecz funduszu alimentacyjnego; wyjaśnienia te winny być wsparte stosowną dokumentacją; 3) udokumentowanie wysokości aktualnych dochodów uzyskiwanych przez wszystkie osoby zamieszkałe/zameldowane w gospodarstwie domowym skarżącego; 4) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 5) nadesłanie oświadczenia N. J. o wysokości ewentualnego wsparcia finansowego udzielanego miesięcznie skarżącemu; w tych ramach należało nadto wskazać, czy skarżący przebywa w jej miejscu zamieszkania z zamiarem stałego pobytu. W odpowiedzi na przywołane wyżej wezwanie skarżący oświadczył w piśmie z dnia 19 czerwca 2015 r., że po 21 maja 2015 r. nadal samodzielnie ponosi koszty związane z czynszem i energią elektryczną, na dowód czego przestawił kopie dowodów wpłaty na kwotę 800 zł z dnia 11 czerwca 2015 r. i na kwotę 76,74 zł. Podkreślił dalej, że zaległości na rzecz funduszu alimentacyjnego są objęte egzekucją komorniczą, lecz z uwagi na porozumienie stron, dobrowolne wpłaty z tego tytułu dokonywane są bezpośrednio na rzecz wierzycieli. Skarżący nie miał i nie ma żadnego rachunku bankowego. Z przedstawionych dokumentów wynika nadto, że zadłużenie z tytułu kredytu lokatorskiego wynosi 76.746,33 zł. Skarżący posiada nadto zaległości wobec urzędu skarbowego oraz ZUS na łączną kwotę 39.150,00 zł. W tych ramach udostępniono nadto dokumenty poświadczające okoliczność eksmisji jego żony z mieszkania oraz konieczność wymeldowania jej z tego lokalu wraz z córką i synem. Skarżący przedstawił nadto potwierdzenia wpłat na rzecz ZUS i OPS w P. po 100 zł. Z oświadczenia matki skarżącego wynika, że nie wspiera syna w postaci darowizn środków pieniężnych. Zeznała natomiast, iż w sytuacji w której brakuje mu środków pieniężnych to pożycza je skarżącemu pod warunkiem, że zwrot gotówki nastąpi w tym samym miesiącu. Podniosła, że oboje z mężem są w podeszłym wieku i dlatego syn codziennie do nich zagląda; pomaga przede wszystkim robić zakupy, sporadycznie tez nocuje. Matka skarżącego negatywnie odniosła się także do kwestii składania przez nią oświadczeń na potrzebę rozpoznania wniosku. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2015 r. Referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko podkreślił, że rozpoznając wniosek nie uzyskał stanu pewności, co do tego, że wnioskodawca istotnie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Z jednej strony wykazuje, bowiem że stanowiąca jego jedyne źródło dochodu, prowadzona przez niego działalność gospodarcza została zawieszona z dniem 21 maja 2015 r., z drugiej zaś, deklaruje i udowadnia, że po tym okresie w dalszym ciągu reguluje wszystkie zobowiązania i wydatki dnia codziennego. Referendarz zatem, powziął wątpliwości o źródło finansowania bieżących wydatków ponoszonych przez skarżącego, skoro w świetle oświadczeń jego matki, nie są to środki pieniężne pochodzące od rodziców. Takowe są bowiem pożyczane skarżącemu w sytuacji, gdy istnieje pewność, co do możliwości ich zwrotu w tym samym miesiącu, a w chwili obecnej taka pewność nie istnieje. W przewidzianym terminie skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu podał, iż jednym z argumentów jakim posługuje się Referendarz w sporządzonym uzasadnieniu wydanego przez niego orzeczenia, jest negatywne odniesienie się matki skarżącego do kwestii składania przez nią oświadczenia na potrzeby toczącego się postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Nadto podniósł, że Referendarz błędnie i bezpodstawnie interpretuje kwestię otrzymywanych przez niego od rodziców środków pieniężnych. Wskazał, że nigdzie w oświadczeniu jego matki nie ma zapisu, że nie pożyczała synowi pieniędzy po 21 maja 2015 r., przeciwnie ogólnie oświadcza, że jeżeli brakuje mu na wydatki konieczne, to w takiej sytuacji udziela mu pożyczek. Dalej podał, iż błędna jest również dokonana przez Referendarza interpretacja oświadczenia matki skarżącego, w zakresie dokonywanych na jego rzecz pożyczek tylko w sytuacji, gdy istnieje pewność, co do możliwości ich zwrotu w tym samym miesiącu. W ocenie skarżącego z oświadczenia tego wynika, iż chodzi o najbliższy miesiąc, w którym skarżący uzyska dochody. Na koniec oświadczył, że od miesiąca sierpnia 2015 r. wznawia działalność gospodarczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie Referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie, bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s.319). Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Sąd nie jest zobowiązany także do prowadzenia dochodzenia, w przypadku gdy dane niezbędne mu do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie są mu znane, a także gdy oświadczenia wnioskodawcy rozmijają się z materiałem źródłowym udostępnionym na potrzeby postępowania toczącego się w zakresie prawa pomocy. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy wskazać należy, iż Sąd nie jest przekonany co do tego, że skarżący rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Nie można, bowiem ustalić źródła finansowania ponoszonych przez skarżącego każdego miesiąca, nie małych wydatków. Skarżący, zawiesił z dniem 21 maja 2015 r. stanowiącą - według jego oświadczenia - jedyne jego źródło dochodu działalność gospodarczą. Wskazał również, iż działalność ta zostanie wznowiona w sierpniu 2015 r. Poza tym w piśmie z dnia 19 czerwca 2015 r. skarżący oświadczył, że po 21 maja 2015 r. nadal samodzielnie ponosi koszty. Nadto w świetle oświadczenia jego matki, ponoszone przez niego wydatki nie są również finansowane przez jego rodziców. Oświadczyła ona, bowiem w piśmie z dnia 17 czerwca 2015 r., iż nie wspiera nigdy finansowo swego syna poprzez darowanie mu środków pieniężnych. Jeżeli brakuje mu na wydatki konieczne udziela mu pożyczek z obowiązkiem ich zwrotu w tym samym miesiącu. Stwierdzić zatem należy, iż wskazane powyżej wątpliwości Sądu, uniemożliwiają bezsprzeczną ocenę sytuacji finansowej skarżącego, a co za tym idzie nie pozwalają na uwzględnienie jego wniosku. Nie można, bowiem w szczególności ustalić jak w rzeczywistości przedstawia się sytuacja dochodowa gospodarstwa domowego skarżącego. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy.