I SA/Gl 526/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, , , po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu podkreślił, że we wrześniu ubiegłego roku ukończył studia stacjonarne i dopiero po ponad pół roku podjął pracę za wynagrodzenie w wysokości 1.464,48 zł netto. Zaznaczył, iż kwota ta nie wystarcza mu na pokrycie bieżących wydatków, co zmusza go do korzystania z pomocy finansowej jego matki-emerytki. Według wniosku skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, jednak w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa, i nie posiada żadnego majątku, poza domem jednorodzinnym, który "jest obciążony kredytem hipotecznym w wysokości 82.969 CHF i 44.800 CHF oraz 130.000,00 złotych i 70.200,00 złotych". Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2010 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedstawienie pisemnych wyjaśnień matki skarżącego wskazujących wysokość pomocy materialnej udzielonej mu w ciągu ostatnich trzech miesięcy, wykazanie, np. za pomocą odpisu księgi wieczystej, że nieruchomość należąca do skarżącego stanowi przedmiot zabezpieczenia hipotecznego, nadesłanie zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub innego dokumentu, z którego wynikałyby te dane, np. harmonogramu spłaty należności kredytowych oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Referendarz sądowy zastrzegł przy tym, że wykonując wezwanie, skarżący – pomimo rozdzielności majątkowej – powinien dostarczyć dokumenty dotyczące jego małżonki oraz pouczył stronę, iż "niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie lub zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1" P.p.s.a. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została dwukrotnie awizowana, po raz pierwszy w dniu 25 sierpnia 2011 r., i po raz drugi dnia 2 września 2011 r., a następnie, jako niepodjęta w terminie – zwrócona nadawcy. Wezwanie nie zostało wykonane. Postanowieniem z dnia 12 października 2011 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko podał, iż skarżący nie wykazał, iż w stosunku do niego przesłanka przyznania prawa pomocy zachodzi, nie wykonując wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Zaznaczył też, iż celem wezwania było także poczynienie ustaleń odnoszących się do osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż ich sytuacja majątkowa może mieć istotny wpływ na możliwości płatnicze wnioskodawcy. W terminowo złożonym sprzeciwie od tego orzeczenia, skarżący wskazał, iż nie jest mu znany fakt wysłania przez Sąd przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadto podniósł, iż oświadczenie o stanie majątkowym składane przez strony winno być wystarczającym dokumentem. Dalej wskazał na swoją obecną sytuację materialną, która uległa całkowitemu załamaniu, gdyż należąca do niego nieruchomość została sprzedana w drodze licytacji komorniczej, a uzyskane z niej kwoty nie pokryły nawet połowy zadłużenia. Również wynagrodzenie za pracę otrzymywane przez skarżącego zostało zajęte przez komornika. W załączeniu przedstawione zostały następujące dokumenty: trzy zajęcia komornicze wynagrodzenia za pracę skarżącego, zaświadczenie pracodawcy skarżącego tj. A Sp. z o.o. w K. o wysokości uzyskiwanych przez niego zarobków (przeciętne wynagrodzenie miesięczne z ostatnich trzech miesięcy wyniosło 1.464,48 zł), zaświadczenie pracodawcy małżonki skarżącego o wysokości uzyskiwanych przez nią zarobków (przeciętne wynagrodzenie miesięczne z ostatnich trzech miesięcy wyniosło 1.450,22 zł netto), zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2010 skarżącego - PIT-37 (dochód osiągnięty za tenże rok z działalności wykonywanej przez niego osobiście wyniósł 4.540,31 zł), zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2010 A.B. - PIT-37 (dochód osiągnięty za tenże rok z działalności wykonywanej przez nią osobiście wyniósł 910,16 zł), plik potwierdzeń wykonania operacji na rachunku bankowym posiadanym zarówno przez skarżącego jak i jego małżonkę w Banku B, a także oświadczenie matki skarżącego o fakcie udzielenia pomocy materialnej synowi P.B. w zakresie zaspakajania bieżących, elementarnych potrzeb życiowych. W dalszej kolejności, na mocy zarządzenia z dnia 14 listopada 2011 r. wezwano skarżącego w terminie 7 dni do uprawdopodobnienia danych wskazanych w złożonym wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie: wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy (poinformowano jednocześnie, iż nadesłane przez skarżącego wraz ze sprzeciwem od postanowienia Referendarza sądowego, potwierdzenia wykonania operacji w Banku B nie są dokumentem wystarczającym do oceny jego sytuacji finansowej, nadto z ich treści wynika, iż zarówno skarżący jaki i jego małżonka A.B. są posiadaczami także innych rachunków bankowych), zaświadczenie pracodawcy skarżącego (z uwagi na jego dotychczasową nieprecyzyjność) o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez skarżącego po potraceniu obciążeń z tytułu zajęć komorniczych; należało wskazać również formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową - na rachunek bankowy), wykazanie za pomocą stosownego dokumentu faktu sprzedaży należącej do skarżącego nieruchomości w drodze licytacji komorniczej, przedstawienie pisemnego wyjaśnienia matki skarżącego wskazującego na wysokość pomocy materialnej udzielonej mu w ciągu ostatnich trzech miesięcy (oświadczenie złożone wraz ze sprzeciwem nie zawierało przedmiotowej informacji), udokumentowanie za pomocą faktur czy też rachunków, wysokości wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Równocześnie pouczono skarżącego, że nie ustosunkowanie się do wezwania we wskazanym terminie może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, wynikających z art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Przedmiotowe wezwanie skutecznie doręczono skarżącemu w dniu 28 listopada 2011 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki poleconej, jednakże do dnia dzisiejszego pozostało ono bez odpowiedzi. W dniu 18 listopada 2011 r. wpłynęło do tut. Sądu pismo skarżącego, do którego dołączono historię transakcji z rachunku bankowego w C S.A. (z saldem końcowym minus 4,88 zł) wraz z oświadczeniem, iż jest to jedyny rachunek bankowy, którego skarżący jest posiadaczem. Z kolei w dniu 21 grudnia 2011 r. wpłynęło do Sądu pismo datowane na dzień 5 grudnia 2011 r., w którym skarżący zawarł wniosek o ,,przesunięcie terminu uprawdopodobnienia danych do dnia 19 grudnia 2011 r." Z uwagi jednakże na fakt, iż wniosek ten wpłynął do Sądu po upływie terminu do końca, którego skarżący miał uczynić zadość wezwaniu z dnia 16 listopada 2011 r., pozostawiono go w aktach sprawy bez dalszego biegu. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata) sprowadza się do ustalenia, czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 §1 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, s.319). Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił w wystarczającym zakresie zadość opisanemu wyżej wymogowi, nie dokonał tego zarówno po otrzymaniu orzeczenia Referendarza z dnia 12 października 2011 r. jak i po doręczaniu mu wezwania sporządzonego, na mocy zarządzenia Sądu z dnia 14 listopada 2011 r. Tymczasem wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, wystosowuje do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Wezwanie takie oznacza więc w istocie, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. Stwierdzić zatem należy, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych – wyraźnie przytoczonych w dwóch wezwaniach skierowanych do skarżącego, uniemożliwia kontrolę twierdzeń wnioskodawcy oraz bezsprzeczną ocenę jego sytuacji finansowej, a co za tym idzie nie pozwala na uwzględnienie jego wniosku. Nie można w szczególności ustalić jak w rzeczywistości przedstawia się sytuacja dochodowa gospodarstwa domowego skarżącego, a także na jakim poziomie kształtują się wydatki tego gospodarstwa i przez kogo są ponoszone. Podsumowując, niewykonanie wezwania referendarza sądowego, a następnie Sądu, nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu. Zaznaczyć także wypada, że oświadczenia jakie w toku postępowania złożono odnośnie posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych są wzajemnie sprzeczne. Otóż w sprzeciwie z dnia 2 listopada 2011 r. skarżący oświadczył, iż posiadaczem rachunku bankowego prowadzonego w Banku B jest zarówno on jak i jego małżonka, po czym w piśmie z dnia 7 listopada 2011 r. złożył oświadczenie, iż jedyny rachunek bankowy, którego jest posiadaczem to rachunek prowadzony przez C S.A. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżącego o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata nie wykazało istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 §1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie nie może zatem znaleźć zastosowanie instytucja stanowiąca wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, obowiązująca w procedurach sądowych w tym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. działając oparciu o art. 260 tej ustawy, odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy.