I SA/Gl 531/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak, , , po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 września 2004 r. w sprawie I SA/Ka 1972/03 w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący, w ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 12 stycznia 2010 r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a na jego majątek składa się niewykończony dom w trakcie budowy, która trwa od 1968 r., mieszkanie o pow. 56 m2, nieruchomość rolna o pow. 2 ha oraz nieruchomość częściowo zabudowana o pow. 0,22 ha. Dochód gospodarstwa określono na kwotę 610 zł. Skarżący podkreślił, że postępowanie w sprawie przyznania mu świadczeń rentowych bądź emerytalnych nie jest jeszcze zakończone. Dodatkowo w uzasadnieniu wskazał na zły stan swojego zdrowia oraz stan zdrowia współmałżonki. Pismem z dnia 18 stycznia 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektryczna, woda, telefon, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości, łącznego zobowiązania pieniężnego, itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych m.in. z prowadzeniem gospodarstwa domowego; wskazano, że w tych ramach należy nadto złożyć oświadczenie kto i w jakiej wysokości partycypuje w tych kosztach; w przypadku występowania jakichkolwiek zaległości z tytułu ww. opłat należało tę okoliczność wykazać za pomocą stosownych zaświadczeń, 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób z gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 3) złożenie wyjaśnień dot. domu w budowie wskazanego w pkt 7.1. druku PPF oraz mieszkania o pow. 56 m2; wskazano, że w tych ramach należy nadesłać odpis lub kserokopię tytułu prawnego do tego lokalu/nieruchomości, w tym działki zabudowanej, celem wykazania czy jest to własność, współwłasność, służebność itp. za pomocą np. aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, najmu, użyczenia itp.; w przypadku "domu w budowie" należało nadto wykazać jaki jest aktualny stan prowadzonych robót (podkreślono, że w tych ramach można nadesłać kserokopię decyzji o pozwoleniu na budowę, kserokopie kart z dziennika budowy, kserokopię zgłoszenia zakończenia robót budowlanych itp.), 4) nadesłanie kserokopii dokumentu świadczącego o aktualnej wysokości świadczenia rentowego otrzymywanego przez żonę skarżącego, 5) nadesłanie kserokopii deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2008 (wskazano, że ten punkt wezwania dotyczy skarżącego i jego małżonki; w przypadku braku dochodów we wskazanym okresie należało nadesłać zaświadczenie właściwego naczelnika urzędu skarbowego potwierdzające tę okoliczność), 6) udokumentowanie okoliczności odmowy wypłaty świadczeń rentowych na rzecz skarżącego (wskazano, że w tym celu należy nadesłać kserokopie stosownych decyzji/postanowień wydanych przez ZUS), 7) nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego o dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego, 8) złożenie wyjaśnień, czy skarżący otrzymuje jakiekolwiek formy dopłat rolnych od A (zastrzeżono, że wyjaśnienia te winny być wsparte stosownym zaświadczeniem właściwego Kierownika Biura Powiatowego A), 9) udokumentowanie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec żony skarżącego, w tym przede wszystkim zastosowanych środków egzekucyjnych (np. egzekucja ze świadczeń zaopatrzenia emerytalnego lub rentowego). W ww. wezwaniu pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi i dlatego postanowieniem z dnia 3 marca 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia zaakcentowano, że bierność procesowa skarżącego, polegająca na niewykonaniu wezwania referendarza nie pozwala uwzględnić wniosku, albowiem uniemożliwia weryfikację jego oświadczeń, co więcej wzmacnia wątpliwości co do ich wiarygodności. Na powyższe postanowienie skarżący, zachowując ustawowy termin, złożył sprzeciw. W treści uzasadnienia wniósł o zwolnienie od uiszczenia wpisu lub "zawieszenie do czasu otrzymania emerytury – renty z ZUS" wskazując jednocześnie, że pozostaje bez środków do życia. Ponadto oświadczył, że niezależnie od tego zwróci się do szkoły w Ż., która jego zdaniem "zawiniła niewydając zaświadczenia w terminie". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ppsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. W świetle powyższego uregulowania sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Podstawę zaś do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Wobec powyższego strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania wpisu. Przytoczone więc przez stronę okoliczności we wniosku, jak i przedstawione dokumenty, powinny spowodować osiągnięcie stanu pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy, będącego formą dofinansowania strony z budżetu państwa, powinno bowiem mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Przechodząc do rozpoznania złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy odnotować, że nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżący nie wykonał skierowanego do niego wezwania, w szczególności nie nadesłał dokumentów, od których zależy rozstrzygnięcie odnośnie jego wniosku. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącego, co więcej może wzmocnić wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Ujawniona wyżej bierna postawa skarżącego musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ppsa, orzeczono jak w sentencji.